Qyzyljuldyz aýylynyń joly qashan jaqsarady?... - óńirlik baspasózge sholý

Shilde aıynyń alǵashqy sanynda osy kúni birdi eki etip, qolda bar qural-jabdyǵymen kún kórip otyrǵan kásip ıesine arnalǵan maqalany oqýǵa bolady.  «Óz isiniń sheberi» atty maqalada mátinde:

...Sondaı jandardyń biri tańnyń atysynan kún batyp, qas qaraıǵansha kólik dóńgelekterin jóndeý kásibin janyna serik qylyp júrgen kókshetaýlyq Aıdos Qydyrbaev der edik. Ol jumys isteıtin Ýálıhanov kóshesiniń boıyndaǵy ortalyqty osydan 6 jyl buryn jeke kásipker Baqtııar Seıdahmetov ashqan. Ortalyq jaı kúnderi táýligine 20 kólikke qyzmet kórsetse, qystyń basy men kóktem aılarynda odan da kóp bolady.

Osy oraıda,  kólik dóńgelekteriniń aqaýyn retke keltiretin óz isiniń sheberi Aıdostyń eńbegin erekshe atap ótýge bolady. Onyń osy kásippen aınalysyp jatqanyna bes jyldyń júzi bolypty. Jumystyń barlyq kezeńinde ózin bilikti maman retinde tanyta bilgen isker jan bul kúnde júktelgen mindetti abyroımen atqaryp, klıentteriniń alǵysyna bólenýde.» dep jazylǵan.

Sonymen qatar, óńirde halyqty jumyspen qamtýdy baǵytynda da aıtarlyqtaı ister qolǵa alynǵan. Bul týraly gazettiń osy kúngi shyqqan sanyndaǵy «Paıdaly jármeńke» maqalasynan oqı alasyzdar.

 ...«Dostar» mádenıet saraıynda jastar úshin bos jumys oryndarynyń jármeńkesi ótti.

«Jumyspen qamtýdyń jol kartasy - 2020» memlekettik baǵdarlamasynda oqý ornyn támamdaǵan túlekterdi jumyspen qamtýǵa basa nazar aýdarylǵan. Baǵdarlama aıasynda ótkizilgen jármeńkege 321 kásiporyn ókilderi qatysty. Túlekterge memlekettik jáne jekemenshik jumys berýshi uıymdar 186 bos jumys ornyn usyndy. Bilim berý jáne densaýlyq saqtaý salalaryna qatysty mamandyqtarǵa suranystar kóp boldy. Negizinen logoped, bastaýysh synyp, aǵylshyn jáne qazaq tili  muǵalimderi  jetispeıdi eken. Budan basqa ınjener-qurastyrýshy, elektrık, shashtaraz da qajet. Jármeńkege jumys izdep júrgen 52 adam qatysty. Nátıjesi keıingi ýaqytta belgili bolady...

Agrarly óńir sanalatyn Shortandy aýdanynda sońǵy jyldary ónerkásip salasy da serpindi damyp keledi. Bul týraly gazet tilshisiniń «Ónim sapasyna jete kóńil bólinýde» atty maqalasynda «...Ásirese, qurylys ındýstrııasy qarqyn alýda. Máselen, osydan úsh jyl buryn qurylǵan «Shortandy granıt» JShS qurylys jumystary úshin qıyrshyq tas óndiretin iri  kásiporyndardyń biri bolyp tabylady.

Aýdan ortalyǵy Shortandy kentine jaqyn aýmaqta ornalasqan kenishten áleýmettik-mádenı nysandar qurylysy men ónerkásip salasyna qajetti qıyrshyq tas óndiriledi. Kásiporyn jylyna 70 myń tonnadan astam ónim shyǵarady. Ónimge degen suranys jyl sanap arta túsýde. Daıyn ónimder saqtalatyn qoıma barlyǵyna qaramastan, óndirilgen ónimdi tapsyrys berýshiler birden alyp ketýde. Ónim taratý aýqymy da keń. «Shortandy granıt» seriktestiginiń ónimderiniń basty tutynýshysy Astana-Pavlodar jolyn salyp jatqan «Qazaqjolqurylysy» JShS bolyp otyr.  Seriktestik dırektory Ǵalymjan Sadyqovtyń aıtýynsha, qurylysqa paıdalanylatyn ónim árdaıym zerthanalyq saraptamadan ótkizilip turady. Kásiporyn ónimge qoıylatyn sapa talabyn saqtaýǵa úlken kóńil bóledi. Bes túrli ólshemdegi qıyrshyq tas shyǵaratyn kásiporyn óniminiń arnaıy sertıfıkat-lıtsenzııasy bar.

Mundaǵy jumys barlyq ýaqytta tehnıka qaýipsizdigin saqtaýdy qajet etedi. Eńbek etetin adamdardyń bári óz jumystaryn jaqsy biletin bilikti jáne tájirıbeli mamandar. Qıyrshyq tas shyǵaratyn tehnıkanyń mashınısteri Aleksandr Golıkov, Danıl Voron tasty usaqtaý jelisiniń operatory Valentın Sysoev pen Igor Pıankov - bári de osy salada biraz jyl eńbek etken tájirıbeli jumysshylar.
Álemdi qamtyǵan ekonomıkalyq daǵdarysqa qaramaı, kásiporyn óndiris kólemin qysqartpaı, qalypty jumys isteýde...» kórsetken.

Al, «Daýly máseleler zańdy bilmeýden týyndaıdy» maqalada jergilikti kásipkerlerdiń quqyqtaryn qorǵaý máselesi qozǵalǵan.

«...Kókshetaý qalalyq tótenshe jaǵdaılar jónindegi basqarmasy qalalyq prokýratýramen jáne oblystyq kásipkerler palatasymen birlesip dóńgelek ústel ótkizdi.

«Kásipkerler quqyn qorǵaý» taqyrybynda ótken sharada qalalyq tótenshe jaǵdaılar jónindegi basqarma basshysynyń mindetin atqarýshy Maksım Shatkovskıı habarlama jasap, 2010 jyldan beri memlekettik órtke qarsy qyzmet organdary beretin ruqsat qujattary 68-ge deıin qysqartylǵanyn, 21 lıtsenzııalanatyn qyzmet túriniń jıyrmasy boıynsha atalmysh mekemeniń qorytyndysyn kásipkerler almaıtynyn atap ótti. Búgingi tańda jeke kásipkerliktiń sýbektileri óz jumystaryn júrgizý úshin Komıtettiń aýmaqtyq bólimshelerine baryp jolyǵýdyń qajeti joq. Azamattyq qorǵaý salasynda qoldanylatyn ruqsat tártibin tek Komıtet «E-lıtsenzııalaý» web-portaly arqyly júrgizedi.
Bıylǵy jyly baqylaý jáne qadaǵalaýdyń jańa ádisi engizildi. Onyń jumysy jalpylaı baqylaý qaǵıdatynan ketýge baǵyttalyp, onyń ornyna jańa úlgiler jáne baqylaý men qadaǵalaýdyń ádisteri kirgizildi. Josparly tekseris qysqartylyp, baqylaýdyń eń qaýipti salasyna tekseris júrgizý úshin erekshe tártip ornatyldy. Onyń ishinde órt qaýipsizdigi júıesi men táýekeldik dárejesi joǵary nysandar bar.

Táýekeldik dárejesin baǵalaý ólshemine sáıkes, baqylanatyn táýekeldik dárejesi joǵary nysandarǵa jalpy nysandar sanynyń 20 paıyzy jatqyzylady. Buǵan iri órt qaýpi bar nysandar jáne óndiristik kásiporyndar, kóp adam keletin áleýmettik salanyń, bilim men densaýlyq saqtaý salasynyń nysandary, órt qaýpi joǵary iri qoımalar kiredi.

Kásipkerlerdiń jumys jaǵdaıyn jaqsartý úshin keıbir zańnamalyq aktilerge ózgertýler men tolyqtyrýlar engizý aıasynda Qazaqstan Respýblıkasy Tótenshe jaǵdaılar jónindegi komıteti zańdy buzbaǵan sýbektilerdi tekseristen bosatý tárizdi marapattaý qaǵıdatyn qarastyratyn táýekeldilik baǵasynyń ólshemin jasady. Sondaı-aq, kásipkerler úshin órt qaýipsizdigi salasyna memlekettik órt baqylaý tekseristeriniń balamasy retinde aýdıt engizildi. Baqylaý sýbektisi men saraptama uıymynyń oń qorytyndysyn alǵan nysan úsh jyl tekseristen bosatylady.

Dóńgelek ústel barysynda sóz sóılegen Kókshetaý qalalyq prokýratýrasynyń bólim basshysy Baýyrjan Muqashev mundaı shara barlyq memlekettik baqylaýshy organdarda ótkizilip jatqanyn, jergilikti kásipkerlerdiń problemasyn bilý úshin jıi bas qosý qajettigin atap ótti.

- Kásipkerler ótinish aıtyp, qalalyq prokýratýra men oblystyq kásipkerler palatasyna jıi keledi. Daýly máselelerdiń kóbi zańnamany túsinbegendikten, ony durys qoldanbaǵandyqtan týyndaıdy. Sońǵy kezde zańnamaǵa kóptegen ózgerister men tolyqtyrýlar engizildi. Kásipkerlik kodeks jumys isteı bastady. Prokýratýra organyna túsken ótinishterge qaraǵanda, zań normalarynyń bári durys oryndalyp jatyr dep aıtý qıyn. Kásipkerlerdiń quqy buzylatyny ras. Bul baǵytta ákimshilik jáne tártiptik jaýapkershilik qarastyrylǵan. Memlekettik baqylaýshy organdar jaýapqa tartylyp, jazalandy. Sońǵy kezde mundaı zańsyzdyqtyń sany kemidi. Qazir kásipkerler bizge keńes alý úshin keledi. Keıbir baqylaýshy organdar talaptarynyń zańdylyǵyn suraıdy. Bizge oblystyq kásipkerler palatasy kómektesedi. Prokýratýraǵa túsken ótinishter boıynsha naqty tekserý jumystary júrgiziledi. Kináliler jazalanady. Baqylaýshy organdar nysandy tekserý úshin bir aı buryn eskertýleri qajet. Bul kásipkerdiń tekseriske daıyndalýyna múmkindik beredi, - deıdi bólim basshysy.
Oblystyq kásipkerler palatasynyń sarapshysy Janna Ábisheva óz sózinde mekemege bıznesin ashýǵa yqpal etýden bastap quqyn qorǵaý tárizdi ártúrli máseleler boıynsha aryzdar kún saıyn túsetinin aıtty. Bıylǵy jyly  memlekettik organdardyń bes qaýlysy zańsyz dep tanylypty. Kináliler ákimshilik jaýapqa tartylǵan. Búgingi tańda kásipkerler palatasy memlekettik organdar men kásipkerler arasyndaǵy dáneker kópirge aınaldy. Dóńgelek ústel sońynda kásipkerlerdiń saýaldaryna tushymdy jaýap qaıtaryldy...»

Osy kúngi gazet sanynda taǵy bir jańalyq ol memlekettik qyzmetshilerdiń tabys deklaratsııasyn toltyratyndyǵy bolyp otyr.

Onda Qazaqstan Respýblıkasynyń Qarjy mınıstri Baqyt Sultanov halyqqa ózi jetekshilik etetin mınıstrliktiń jumysy týraly esep bergendigi jazylǵan. ...Beınekonferentsııa túrinde ótken esep berý kezdesýine  oblystyq ákimdiktiń májilis zalynda birqatar departamentter men basqarmalardyń basshylary jáne buqaralyq aqparat quraldarynyń ókilderi qatysyp otyrdy.

Halyqqa esep berý kezinde Baqyt Sultanov  Qarjy mınıstrliginiń qyzmeti týraly, onyń aǵymdaǵy mindetteri men bolashaq baǵyttary jaıly egjeı-tegjeıli aıta kelip, mınıstrliktiń qyzmeti óte kúrdeli, sondyqtan, ony bıýdjettik turaqtylyq, qarjylyq tártip, aktıvterdi basqarý men memlekettik qyzmet kórsetý jáne qarjy naryqtaryn damytý dep 5 negizgi blogqa toptastyryp, ár blogtyń jumysyna toqtaldy. Odan keıin mınıstr Qazaqstan azamatynyń tabysyn ashyq jarııalaýǵa arnalǵan deklaratsııany toltyrýǵa shaqyrdy. Mınıstrdiń aıtýynsha deklaratsııany toltyrý eshbir qıyndyq týǵyzbaıdy. «Qazirgi kezde osy máselege qatysty pikirtalastar kóp. Degenmen, deklaratsııany engizýdiń arqasynda biz salyq salýdyń ádil júıesin qalyptastyra alamyz. Sebebi, adamnyń tabysy kóp bolsa, bıýdjetke túsetin salyqtyń kólemi de kóbeıedi. Bıýdjetke salyq az tússe, memlekettiń halyqty qoldaý sharalaryn jasaýǵa degen múmkindigi tómendeıdi. Sol sebepti, tabystyń kólemi ashyq bolýy shart. Qazirgi kezde deklaratsııany engizýge qajetti barlyq ınfraqurylym jasaldy. Ony kez-kelgen adam toltyra alady. Óıtkeni, dek-laratsııa bir betten aspaıdy», - dep atap ótti mınıstr.

Deklaratsııany toltyrý jumysy satylap júrgiziledi. Kelesi jyldan bastap barlyq memlekettik qyzmetkerler deklaratsııany toltyryp, tapsyrýy shart. 2020 jyly búkil halyq deklaratsııa toltyrýǵa mindetti bolady. Odan basqa mınıstr elimizdiń memlekettik qaryzy bar 134 eldiń ishinde qaryz kólemi jaǵynan 12-shi orynda turǵanyn aıtty. Boryshtardy basqarý el bıýdjetiniń mańyzdy ornyqty ólshemderiniń biri. Sondyqtan, bul baǵytta  halyqaralyq tájirıbe boıynsha qaryzdyń qaýipsizdigin bildiretin shekti mán belgilengen. Osyǵan sáıkes memlekettik qaryz jalpy ishki ónimniń 60 paıyzynan aspaýy kerek, al, ony tóleý men paıyzdaryn jabý baǵytyndaǵy atqarylatyn qyzmet bıýdjet kirisiniń 15 paıyzynan aspaýy tıis. Qazaqstannyń memlekettik qaryzy 2016 jyldyń 1 qańtarynda jalpy ishki ónimniń 21,6 paıyzyna teń boldy, oǵan qyzmet kórsetý 9,8 paıyzdy qurady deı kele, mınıstr bul shekti kólemnen birshama joǵary ekenin aıtyp ótti.

Mınıstrge suraq qoıýshylardyń ishinde jeke bıznesin bastamaqshy bolǵan jas kásipker bıznesti damytý baǵdarlamasy aıasynda 7 paıyzdyq nesıe alǵysy kelgenin, biraq, bank qyzmetine júgingende, oǵan bank nesıeni 19 paıyzben beremiz dep betin qaıtarǵanyn aıtyp shaǵymdandy.   Mınıstr bul máseleni jeke baqylaýyna alyp, tıisti kómek kórsetýge ýáde berip, mundaı másele týyndamaýy qajet dedi. Sebebi, búginde otandyq bıznesti damytý maqsatynda el bıýdjetinen qyrýar qarjy bólinip otyr. Ol aqsha  «Damý» qory arqyly tómen paıyzdyq mólsherlememen beriledi

Gazettiń bul kúngi sanynda aqmolalyq sharýalardyń aldaǵy qysqa qamdaný áreketi de nazardan tys qalǵan joq. Ony «Dala jumystary jandandy» atty maqaladan oqı alasyzdar.

«...Jarqaıyńdyqtar  jyldaǵy dástúr boıynsha jazǵy dala jumystaryna da bilegi sybana kirisip ketti. Qazir egistik alqaptardy óńdeý men mal azyǵyn daıyndaý birinshi kezekte tur.

Maqsat - túpki nátıjege az shyǵynmen qol jetkizý. Aramshóppen kúresý úshin keıbir astyq óndirýshiler jerdegi tehnıkany qoldansa, avıatsııa qyzmetin paıdalanýshylar da bar. Máselen, Zernograd selosynda ornalasqan «Pışepromtorg» seriktestiginiń alqabyna Kókshetaý áýejaıynan «AN-2» ushaǵy ushyp keldi. Seriktestiktiń dırektory Ivan Popov óz sózinde bul áýe otrıadynyń qyzmetin on jyldan beri paıdalanatynyn atap ótti.

Lvov selosynyń syrtyndaǵy «Osana Agro» seriktestiginiń brıgada qosyna baratyn jolda traktorlar kótergen shań kórindi. Sharýashylyq basshysy, aýdandyq máslıhattyń depýtaty Alekseı Pýgachevtyń aıtýynsha, brıgada shóp shabýdy bastapty. Qazir alqapta Vladımır Vasılev, Pavel Odıntsov, Vladımır Baksheev, Vıktor ıÝrchılo jáne Mıhaıl Avıjıch tárizdi pishenshiler shóp shabýda.
- Bıyl egilgen ekpeshóp bitik shyqty. Dala jáne 400 gektar alqaptaǵy sýdan shóbin jınap alamyz. Seriktestiktegi mal basynyń ósýine baılanysty 900 tonna shóp daıyndaýdy mejelep otyrmyz. Keıin óz eńbekkerlerimiz ben jergilikti selo turǵyndaryn shóppen qamtamasyz etemiz, - deıdi sharýashylyq basshysy. Lvovtyq pishenshiler brıgadasynda Evgenıı Andreevtiń jumysy bir úzilmeıdi. Ol alqaptaǵy barlyq shópti tasymaldap, maıalarǵa salady. Keıin kóktemge deıin  tutynýshylarǵa maıalardan shóp bosatady...»

«Egis alqaptaryn óńdeýmen birge, shóp naýqanyna kiristi» -Aýdan dıqandary 330 myń gektar egistik alqabyn hımııalyq jolmen óńdep úlgerdi. Qazir bul jumys odan ári jalǵasýda. Sondaı-aq, 10 myń tonna shóp daıyndaldy.

Aýdandyq aýyl sharýashylyǵy bóliminiń basshysy Qanat Igibaevtyń aıtýynsha, shilde aıynyń basyna deıin qalǵan 24 myń gektar alqapty óńdeý mejelengen. Búgingi tańda «Arlan» seriktestiginiń 4 ushaǵy «Bastaý» men «Atbasarskıı Nıva» jaýapkershiligi shekteýli seriktestikteriniń 48,8 myń gektar egistik alqaptaryn dáriledi. Bul jumysqa «Týma Týrba», «Esteron» jáne «Efır ekstro» preparattary qoldanylýda. Sondaı-aq, aýdan kólemindegi alqaptarda 53 dári sepkish agregat óńdeý jumysymen aınalysyp júr. «Atbasarskıı Nıva», «Shýıskıı» jáne «Bastaý» seriktestikteri 113 jáne 33 myń gektar alqapty óńdedi.
Aýdan boıynsha bul baǵytta Aqan Qurmanov aýylynda ornalasqan «Atbasarskıı Nıva» seriktestigi kósh bastap keledi. Sharýashylyqtyń bas agronomy Janat Tasyǵojın óz sózinde 100 myń gektar egistik alqabyn hımııalyq jolmen óńdeý josparlanǵanyn, búgingi tańda 65 myń gektar alqap óńdelgenin atap ótti.
 - Bıyl Qostanaı qalasyndaǵy «AvıaZaınar» seriktestiginiń 3 ushaǵymen dárileý jumysyn júrgizýdemiz. Búgingi kúni ushaqtar 45 myń gektar alqapty óńdedi. Negizinen «Lans», «Esteron» jáne «Týma Týrba» preparattaryn qoldanýdamyz. Sondaı-aq, bul jumysty Ǵazız Nurmaqov, Sergeı Vstýlov jáne Aslan Aıanovtyń brıgadalary atqarýda. Alqaptardy dárileýge ózdiginen júretin 3 tehnıka men tórt tirkemeli agregat tartylǵan. Vladımır Ataev pen Alekseı Danchenko tárizdi mehanızatorlar ózderiniń kúndelikti normalaryn asyra oryndaýda. 8 myń 750 gektar par óńdedik. Bul jumysta Ernar Báıkenov kózge tústi. Jalpy biz egistik alqaptaryn úsh ret jyrtyp, keıin hımııalyq jolmen óńdeımiz,- deıdi bas agronom.
Seriktestikte 400 bas iri qara mal jáne 300 jylqy baǵylady. Búgingi tańda Erlan Serikpaev pen Sandybek Sátenovtyń brıgadalary shóp naýqanyna kiristi. Olar  «Don Mar» tirkemeli agregattary jáne «DjonDır» kombaınymen 3 myń tonna shóp shabýlary tıis.
«Bastaý» seriktestiginiń bas agronomy Qaıyrgeldi Erbalınniń aıtýynsha, bir «An-2» ushaǵymen 15 myń gektar alqap óńdelýi tıis. Ázirshe jumys kóleminiń 9,4 myń gektary oryndaldy. Agrohımık Nadejda Hıt basqaratyn ekinshi brıgada úsh sheteldik dári sepkish agregatpen 18 myń gektar alqapty óńdeýdi josparlaǵan. Qazir 19,4 myń gektar egistik alqaby dárilendi. Mehanızatorlar Ivan Baranın, Maksım Hıt jáne Dáýlet Shalǵynbaev kúnbaǵys, zyǵyr jáne júgeri alqaptaryndaǵy dárileý jumysyn aıaqtady. Sharýashylyq shóp shabýǵa da kiristi. Bıyl 8 myń tonna shóp, bes myń tonna pishendeme, 15 myń tonna súrlem daıyndaý josparlanǵan. Qazir Qanat Aqylbaev pen Vladımır Sımınkovtyń brıgadalary bıdaıyq, jońyshqa jáne túıe jońyshqa shabýda. «Krona» men «Magdan» shalǵylaryn jáne «Djon Dır» kombaınyn tizgindegen pishenshiler Qadyrbek Jataev, Nıkolaı Gromov, Janat Qalıev pen Vladımır Hıt jumystaryn údete túsýde. Ázirshe 2 myń tonna shóp, 4 myń tonna pishendeme daıyndaldy. Shóp naýqanymen qatar par jyrtylýda. 3 myń gektar par  ekinshi ret óńdelýde.

Oblys ortalyǵynyń irgesindegi Qyzyljuldyz aýylynyń turǵyndary jol azabyn tartyp jatqandyǵy týraly «Qyzyljuldyz aýylynyń joly qashan jaqsarady?... atty maqaladan óńirde áli de bolsa aýyldyq jerlerdegi jol qatynasy nashar ekenin baıqaýǵa bolady.

«...Kóktemde qar erigen kezde  aýyldan shyǵýdyń ózi muń bolǵan. Redaktsııamyzǵa osy aýyldyń turǵyny Jastilek Ramazanov aryz aıta keldi. Biz birge baryp, Kókshetaý qalasynyń  «Kóktem» shaǵyn aýdanynan Qyzyljuldyz aýylyna aparatyn joldyń jaǵdaıyn kórdik.

Rasynda da, joldyń oı-shuńqyry kóp eken. Budan buryn aýyl turǵyndary temirjoldy qıyp ótetin jolmen oblys ortalyǵyna týra qatynapty. Araqashyqtyq tórt shaqyrymdy quraıdy.Temirjol qaýipsizdigine baılanysty bul jol jabylyp, qatynas úzilgen kórinedi. Odan beri jóndeý kórmegen joldyń oı-shuńqyry kóbeıip, jaramsyz bolyp qalǵan. Búgingi tańda osy joldyń azabyn qalada jumys isteıtin aýyl turǵyndary ábden tartyp júr. Budan basqa Qyzyljuldyz aýylyna Krasnoıar selosynan, Qonyspaı aýylynan jáne burynǵy súıek óńdeıtin zaýyt jaǵynan keletin jol bar. Biraq, sońǵy eki baǵyttaǵy joldyń sapasy syn kótermeıdi.
- Jubaıym ekeýimiz Kókshetaý qalasynda jumys istegendikten, balamyzdy qala irgesindegi Krasnoıar mektebinde oqytýǵa múmkindik bolmady. Qazir ol №21 orta mektepte oqıdy. Jol bolmaǵandyqtan, qys aılarynda qalada turýǵa májbúrmiz. Onyń ústine aýylǵa aýyz sý aptasyna eki ret qana tasymaldanady. Sýdy quıyp alýǵa úlgere almaımyz. Jubaıym Rústem Maǵdeev «ENKI» kirpish zaýytynda jumys isteıdi. Jumysyna Krasnoıar baǵytyndaǵy avtobýspen baryp úlgere almaıdy. Eski jeńil kóligimen qalaǵa týra barady. Jaýyn jaýsa, ezilgen jolmen júrý qıyn. Aýyldyń irgesinde qıyrshyq tas óndiretin karer bar. Qıyrshyq tasty atalmysh jolǵa tósese, bar másele sheshiler edi, - deıdi aýyldyń baıyrǵy turǵyny Tamara Bystretskıh.
Ár jyl saıyn kóktemde Shaǵalaly ózeni tasyp, Krasnoıar selosy baǵytyndaǵy joldyń kópirin buzyp ketedi. Osy kezde joldyń azabyn jergilikti turǵyndar tartady. Okrýg ortalyǵyna temirjoldyń boıymen jaıaý barǵan kúnder de bolypty. 26 tútini bar Qyzyljuldyz aýylynyń tynys-tirshiligimen tanystyq. Bul eldi mekenniń irgetasyn sonaý kolhozdastyrý jyldary Bogapov, Ahmetov, Álıev, Abzalımov jáne Ivanovtar áýleti qalaǵan kórinedi. Keıin «HHІV partsezd» atyndaǵy keńshardyń bólimshesi bolǵan. Sol jyldary munda eki qabatty úıler salynyp, bý qazandyǵy, qoǵamdyq monsha jumys istepti. Eldi mekenniń óz mektebi, balabaqshasy, klýby men dúkeni bolǵan. Qazirgi jaǵdaı múldem ózgeshe. Bastaýysh mekteptiń ǵımaraty órtenip ketkendikten, balalar Krasnoıar mektebinde oqýǵa májbúr. Dúken joq. Jurt azyq-túligin Kókshetaý qalasy men Krasnoıar selosynan tasıdy. Qyzyljuldyz ózen jaǵasynda ornalasqandyqtan, mal ustaýǵa qolaıly. Aýyl turǵyny Fırat Bogapov tabyn-tabyn iri qara mal men qoı baǵyp, óz kásibin dóńgeletip otyr. Mundaǵy ózen ústi balyqshylardan bir bosamaıdy. Sońǵy kezde bul eldi mekenge qonys aýdarǵysy keletinder sany kóbeıipti. Tek jol máselesi kedergi jasaýda. Onyń ústine aýyldyń sánin qańyrap bos turǵan  eki qabatty 4 turǵyn úıdiń qańqasy buzyp tur.

- Bıylǵy kóktemde  kópirdi sý shaıyp ketip, mektep oqýshylary úsh aptadaı úıde otyrdy. Turǵyndar da eshqaıda shyǵa almaı, araldaǵy tirshilikti bastarynan ótkerdi. Áıteýir, Krasnoıar selolyq okrýginiń ákimi Bazarbaı Ábýov aýyl turǵyndaryn azyq-túlik taǵamdarymen qamtamasyz etti. «Aqsaı-nan» zaýytymen kelisip, nan jetkizilip turdy. Kópirdi jóndep, sý tasqyny qulatqan elektr baǵanalaryn qalpyna keltirdi. Úılerin sý basqan turǵyndarǵa kómektesti. Kóshelerge jaryq ornatty. Buryn eski áýejaıǵa (qazirgi «Kóktem» shaǵyn aýdanyna) baratyn jol bolǵan. Qazir oı-shuńqyry kóp bul jolmen júrý múmkin emes. Jóndeýdi qajet etedi. Aýyl turǵyndarynyń kóbi Kókshetaýda jumys istegendikten, bul jol aýadaı qajet. Muny Krasnoıar selolyq okrýginiń ákimi bilse de, joldy jóndeýge múmkindigi joq. Ákimge renjimeımiz. Qolynan kelgenniń barlyǵyn jasaýda. Qys boıy Krasnoıar selosyna baratyn joldy qardan arshıdy. Jyl saıyn kópirdi jóndeıdi. Aıaldama salyp berdi. Oqýshylar Krasnoıar mektebine avtobýspen tasymaldanady. Degenmen, bul seloda jumys isteıtin adamdardy keshke alyp qaıtatyn avtobýs joq. Bas kezinde avtobýs júrdi de, jolaýshylar az bolǵasyn kelmeı qoıdy,- deıdi aýyl turǵyny Faıa Álıeva.

Turǵyndar bir aı boıy temirjoldyń shetimen júrip, balalaryn mektepke aparǵandaryn esterine alady. Árıne, bul óte qaýipti. Biraq, budan basqa jol bolmapty. Aýyl men Kókshetaý qalasynyń arasy jaqyn bolǵandyqtan, turǵyndardyń kóbi qysy-jazy jaıaý júredi. Jol jónge keltirmegendikten, qys aılarynda qalyń qarda maltyǵyp júrýge týra keledi.

 - «Kóktem» shaǵyn aýdany baǵytyndaǵy jol jóndelse, birqatar másele sheshiler edi. Sý tasqyny kezinde temirjol kópiriniń astyna sý tolyp, kólikpen Kókshetaý qalasy men Krasnoıar selosyna jetýge múmkindik bolmaıdy. Sondyqtan, burynǵy temirjoldy qıyp ótetin joldy qalpyna keltirý qajet bolyp otyr.  Burynǵy súıek óńdeıtin zaýyt jaqtan keletin jol bar. Bul jol da ábden tozǵan. Munda jeńil kólikpen júrýge múmkindik bolmaǵandyqtan, okrýg ákimi sý tasqyny kezinde júk kóligimen keldi, - deıdi aýyl turǵyny Jastilek Ramazanovtyń ózi. Adam balasynyń basy aýyryp, baltyry syzdamaı turmaıdy. Qyzyljuldyz aýylynda birneshe egde adamdar bar. Munda «Jedel járdem» kelýge qulyqsyz. Joldyń nasharlyǵyn syltaý etedi. Kóktemde bir sábı aýyryp qalyp, dáriger shaqyrýdyń ózi úlken máselege aınalǵan.

Krasnoıar selolyq okrýginiń ákimi Bazarbaı Ábýovpen de habarlastyq. Ol óz sózinde Kókshetaýǵa týra baratyn joldy jóndeý qymbatqa túsetinin, sondyqtan, burynǵy súıek óńdeıtin zaýyt arqyly ótetin joldyń jóndeletinin aıtty. Sondaı-aq, Qyzyljuldyz aýylynda turatyn oqýshylardy tasymaldaý úshin bıyl jańa kólik bólinbekshi. Buryn Krasnoıar selosynda «Jedel járdem» bólimshesi jumys istegen. Qazir bólimshe Kókshetaý qalasyna aýystyrylypty.
Degenmen, osyndaı problemalary bola tura, bul aýyldyń kelesheginen úmit kútýge bolady. Qazir qurylysy júrip jatqan qala shetindegi «Saryarqa» shaǵyn aýdany tolyq salynǵanda, aýyl turǵyndary Qyzyljuldyzǵa qalaishilik avtobýspen qatynaýy múmkin deıdi basshylar.

Sonymen qatar gazet betinde «El tilegine qulaq túrip, óziniń de pikirin bildirdi» atty maqalada Parlament palatalarynyń birlesken otyrysy ótip, depýtattar óz jumystaryn qorytyndylaǵanyn kórýge bolady.

«...Ótken beısenbi kúni Parlament palatalarynyń birlesken otyrysy ótip, depýtattar óz jumystaryn qorytyndylady. Endi olar jazǵy demalysqa shyqqanymen, arasynda el aralap, saılaýshylarmen kezdesedi. Jyl ishinde Parlament qaraýyna bas-aıaǵy  154 zań jobasy engizilip, onyń 104-i qabyldandy. Prezıdent 80 zańǵa qol qoıdy.

Jartysynan astamy jańarǵan sońǵy shaqyrylymdaǵy Májilis depýtattary Parlament qabyrǵasyndaǵy alǵashqy 100 kúnin ǵana ótkizdi. ıAǵnı, olardyń jumystaryna baǵa berýge áli  erte. Shildeniń 1-i kúni oblysymyzdan jańadan saılanǵan Májilis depýtaty Murat Temirjanov  Arshaly aýdanynda saılaýshylarmen kezdesýin bas-tap ta ketti. Birden aıta ketelik, depýtattyń turǵyndarmen júzdesýi alǵashqyda «Siz aıta berińiz, biz tyńdaıyq» degendeı sylbyrlaý bastalǵanymen,  áńgime barysynda onyń eńbek jolyn aýylda bastap, depýtat bolyp saılanǵanǵa deıin aýyl sharýashylyǵy salasynda eńbek etken kásipker ekendigin  ańǵarǵan turǵyndar belsendilik tanyta bastady.

Máselen,  Murat Barıtulynyń Premer-Mınıstrdiń atyna Qazaqstanda «Aýyl sharýashylyǵy bankin» ashý qajettiligi týraly suraý joldaýy jáne ol usynysyn ekonomıkalyq turǵydan naqty dáleldermen dáıekteýi aýyl turǵyndarynyń kóńilderinen shyqqandyǵy kórinip turdy. Árıne, on jyldan beri aıtylyp kele jatsa da sheshimin tappaǵan, aqyrynda  «KazAgro» Ulttyq holdıngine qarasty «KazAgroFınans», «Agrarlyq-nesıelik korporatsııa», «Azyq-túlik korporatsııasy» syndy qurylymdardyń jumystaryn bir júıege keltirip, ysyrapshyldyqtyń jolyn kesý týraly Prezıdent tapsyrmasyna oraı, sál de bolsa seń qozǵalǵandaı edi. Biraq, ázirge kúrt ózgergen eshteńe baıqalmaıdy. «Bul qurylymdardyń keıbireýleri jekemenshikke satylady» degen áńgime de umytyla bastady. Mysaly, «KazAgroFınans» Úkimetten 0,1 paıyzben 60 mıllıard teńge nesıe alsa, aýyl sharýashylyǵy qurylymdaryna nesıeni 7-8 paıyzdyq ústememen beredi.  ıAǵnı, aýyl sharýashylyǵyna bólingen aqshadan qyrýar paıda taýyp otyrǵan qurylymdardyń jabylýyna qarsy kúshterdiń de az emestigin eskerý qajet. ıAǵnı, Murat Barıtulynyń aıtýynsha «Aýyl sharýashylyǵy bankin» «Agrarlyq-nesıelik korporatsııa negizinde ashýǵa bolar edi. Sonda «korporatsııa qyzmetkerleri qaıda barady», «bankke qajetti mamandy tez arada qaıdan izdeımiz» degen syndy suraqtar  óz sheshimin tabatyn syńaıly.

Kezdesý barysynda sondaı-aq, sýbsıdııa máselesi, jumyssyz júrgen azamattardy qoǵamdyq jumysqa tartýda týyndaıtyn jaılar sóz boldy. Máselen, «Jumyspen qamtý týraly» Zańdaǵy baptardy naqtylaı túsetin zań aktileri joq bolǵandyqtan, qoǵamdyq jumysqa qalaı, qansha ýaqytqa qabyldaýǵa bolady degen máseleler aıqyndalmaǵan. Qarapaıym tilmen aıtsaq, arnaıy erejeler joq. Aýyl turǵyndaryn mazalaıtyn taǵy bir másele, ol nesıe alarda kepildikke qoıatyn jyljymaıtyn múlikti baǵalaýdaǵy kedergiler. ıAǵnı, aýyldardaǵy múlikter óte tómen baǵalanady da, bankter nesıe berýden tartynshaqtaıdy.

Jalpy, kezdesýge kelgen Parlament Májilisiniń depýtaty Murat Temirjanovtyń aýyl sharýashylyǵynyń problemalaryn jetik bilýimen qatar, olardy sheshýdiń joldaryn qarastyryp belsendilik tanytýy arshalylyqtardyń rızashylyǵyn týdyrdy. Árıne, «asatpaı jatyp, quldyq» deýden aýlaqpyz, degenmen Murat Barıtuly áli de kóptegen eldi mekenderdi aralap, aýyl sharýashylyǵy qurylymdary jáne sharýa qojalyqtary basshylarymen, basqa da mamandarmen pikir almasyp, oı bólisetindigin aıtsaq biraz istiń betin qaıtarýǵa jol ashylýǵa tıis. Saıyp kelgende, azyq-túlik qaýipsizdigi memleket úshin eń mańyzdy sharýa. Al, ol qaýipsizdik aýyl sharýashylyǵyna jan-jaqty qoldaý bolǵanda ǵana qamtamasyz etiledi...».

«Balalardyń demalys ortalyǵy ashyldy»  - Jaqynda Sandyqtaý aýdanynyń Prıozernyı selosynda  «Dostyq» balalardyń demalý  saýyqtyrý ortalyǵy  ashyldy. El táýelsizdiginiń 25 jyldyǵyna oraı ashylǵan jańa ortalyqtyń lentasyn aýdan ákimi Asylbek Esmaǵambetov pen oblystyq bilim basqarmasynyń basshysy Balym Іzbasarova qıdy.

Óńirdegi balalardyń densaýlyqtaryn nyǵaıtýdy qamtamasyz etý máselesin sheshýge ıgi yqpalyn tıgizetin osyndaı ortalyqty ashý týraly oıdy oblys ákimi Sergeı Kýlagın aıtqan bolatyn. Ondaǵy maqsat balalar men jasóspirimderdiń densaýlyqtaryn jaqsartý. Endi mine, sol ıdeıa júzege asyp, Prıozernyı mektebiniń bazasynda balalardyń demalý jáne  saýyqtyrý ortalyǵy ashylyp otyr.

Tórt qabatty mekteptiń sol jaq eki qabatty qanaty oqý korpýsynan oqshaýlanyp, onda balalardyń demalatyn bólmeleri men ákimshilik, sharýashylyq jáne saýyqtyrý ortalyǵy ornalasqan. Munda bir aýysymda 50 bala demala alady. Negizinen, onda áleýmettik jaǵynan az qamtylǵan toptardyń, kóp balaly otbasylardyń balalary men jetim balalar dem almaq. Balalarmen jumys bes baǵytta júrgiziledi dep josparlanǵan: shyǵarmashylyq, sport, lıngvıstıkalyq, týrıstik jáne ólketaný.

Ortalyq tabıǵaty kórkem Jaqsy-Jalǵyztaý kólinen bes júz metrdeı qashyqtyqta tur. Munda balalardyń taza aýada tabıǵat aıasynda serýendep, kólge shomylýyna, túrli oıyndar oınap, densaýlyqtaryn nyǵaıtýlaryna jan-jaqty jaǵdaılar jasalǵan. Balalardyń demalý jáne saýyqtyrý ortalyǵyn ashýǵa jergilikti bıýdjetten 9 mıllıon teńge qarjy jumsaldy. Osy arada, ortalyqqa qajetti jıhazdar men basqa da qurylǵylardy alýǵa mekemeler men uıymdar, sharýashylyqtar demeýshilik kórsetkenin atap ótken jón.

«Baıanǵalıǵa - Manas eliniń taǵy bir medali» - Jerlesimiz Baıanǵalı Álimjanovtyń «Manas» jyryn jatqa aıtatyn manasshy retinde baýyrlas qyrǵyzdardan alyp júrgen syı-syıapaty az emes. Qyrǵyzstannyń A.Maldybaev atyndaǵy syılyǵynyń ıegeri, «Qyrǵyzstan mádenıetiniń myqty qyzmetkeri», Manastyń 1000 jyldyǵyna arnalǵan saıystyń júldegeri bolyp jalǵasatyn sondaı syı-syıapattyń qatary bıyl taǵy tolyqty. Taıaýda Qyrǵyzstannyń mádenıet jáne týrızm mınıstrligi qazaqtan shyqqan jalǵyz manasshy Baıanǵalı Álimjanovty «Saıaqbaı manasshy» tósbelgisimen marapattady. 

Bul medaldy halyqaralyq Saıaqbaı Qaralaev qory taǵaıyndap, Manas jyryn halyqqa tanytqan tulǵalardy jyl saıyn marapattap otyrady. Bul jolǵy marapatqa ıe bolǵandardyń qatarynda Qyrǵyzstan Respýblıkasynyń prezıdenti Almazbek Atambaev, jazýshy, dramatýrg Beksultan Jakıev, Joǵorký Kenesh depýtaty Sadyq Sher-Nııaz sııaqty elge belgili tulǵalar bar. Mine, sondaı qyrǵyz eliniń ataqty tulǵalarynyń qatarynda jerlesimiz Baıanǵalı da tósbelgini omyraýyna taqty.

Ótken ǵasyrdyń ortasyna deıin álemdegi eń úlken jyr grek aqyny Gomerdiń «Ilıada» men «Odısseıasy» bolyp tanylyp kelgen edi. Keıin keńestik ǵalymdar «Manas» jyry Gomer poemasynan tórt eseden artyq kólemdi ekendigin anyqtady. Osylaısha álemdegi kólemi jaǵynan eń úlken jyrlar qataryna qosylǵan «Manas» jyryn túgel jattap alý úshin kóp ýaqyt, qarym-qabilet kerek bolatyny kim-kimge de túsinikti. Manas jyryn túgel aıtyp shyǵý úshin birer saǵat jetkiliksiz, oǵan birneshe kúnder qajet. Baıanǵalı Álimjanov mine, sondaı alyp jyrdy útir-núktesin qaldyrmaı túgel jattaǵan, qyrǵyzsha aıtqanda «shoń manasshy».

Ónerli adamdy qazaq «segiz qyrly, bir syrly» dep aıtyp jatady. Baıanǵalı Álimjanovqa da óner qonǵan. Aıtysker aqyn, jazýshy, dramatýrg, pýblıtsıst, kınoger. Oǵan qosa, jyrshylyǵy da bar. Mine, osyndaı ónerdiń san túrin boıyna sińirgen Baıanǵalı baýyrymyz qyrǵyzdyń Manas jyryn tańdy tańǵa ulastyryp jyrlaıtyn qazaqtan shyqqan jalǵyz manasshy.

«Ázirge túıeniń órkeshine ǵana kóterip, tósbelgi ǵana qadaǵan alyp Manastyń eliniń naǵyz bereri áli alda dep oılaımyn. Qaırat-qýatyńyz eselene bersin. Kókshetaý sizben maqtanady», -  dep jazypty kókshelik aqyn Qudaıberli Myrzabek óziniń feısbýktegi paraqshasynda. Iá, Baıanǵalı Álimjanovtyń óner álemindegi alar bıikteri áli alda dep senemiz

«TÁÝELSІZDІK JARShYSY» - Qazaq azattyq qozǵalysynyń eń salmaqty jáne kúrdeli kezeńi ótken ǵasyrdyń alǵashqy shıregine tuspa-tus keldi. HH ǵasyrdyń basynda qazaq dalasynda eki aǵymnyń bolǵany belgili. Biri Buqar men Túrkistan ólkesine bet burǵan dástúrshil, panıslamshyl aǵym, ekinshisi negizinen, Batys órkenıetin úlgi tutqan jańashyl, pantúrkishil aǵym. Osy ekinshi aǵymnyń basynda Álıhan bastaǵan orys mektepterinen tálim-tárbıe alǵan ozyq oıly qazaq zııalylary turdy. Bul qazaqtyń tarıhı zerdesindegi ult zııalylarynyń otarlyq ezgige túsken halyqtyń bostandyǵy men ulttyq rýhyn qalpyna keltirýge tyrysqan qoǵamdyq-saıası is-áreketteri bolatyn. Osy el úshin óz basyn qurban etken at tóbelindeı zııalylar tobyn baýlyǵan  Álıhan Bókeıhanov edi. Á.Bókeıhanov sııaqty HH ǵasyr basyndaǵy qazaq zııalylary qaı jerde júrse de, qaı salada eńbek etse de týǵan halqynyń taǵdyry týraly oılanýdy bir sát te umytqan joq.

Ulttyq memleket qurý Álıhan Bókeıhanov jáne onyń sońynan ergen býrjýazııalyq-demokratııalyq baǵyttaǵy zııaly qaýymnyń túpki maqsaty boldy. Ol ult máseleleriniń joqtaýshysy ǵana emes, búkil qazaq eliniń saıası qaıratkeri retinde osy kúres jolyndaǵy kósh bastaýshysy edi. Oqýyn bitirip, Ombyǵa oralǵanda Á.Bókeıhanov Reseı ımperııasynyń qazaq dalasyna júrgizgen otarshyldyq saıasatyna degen ózindik kózqarasy qalyptasqan, marksızmniń ekonomıkalyq qaǵıdalarymen qarýlanǵan, saıası astyrtyn kúrestiń túrleri men ádisterin úırenip, bilgen, birshama tájirıbesi bar saıası kúresker bolatyn. Ol Ombyǵa kelisimen qalanyń saıası-áleýmettik, qoǵamdyq jumysyna belsene aralasady.  «Halyq bostandyǵy» partııasynyń  qataryna ótip, ózi qazaq zııalylary men saıası belsendileriniń arasynda osy partııanyń shaǵyn tobyn uıymdastyrady. Álıhannyń saıası kózqarasynyń pisip-jetilýine, keıin belgili memleket qaıratkeri, ári qazaq ult-azattyq qozǵalysynyń uıymdastyrýshysy jáne kósemi retinde tanylýyna, saıası kúresker retinde shyńdalýyna Ombydaǵy kúnderi erekshe yqpal etedi. HH ǵasyrdyń bas kezinde Qazaqstanǵa býrjýazııalyq qatynastardyń enýi, ulttyq býrjýazııa men ıntellegentsııanyń qalyptasa bastaýy, jalpyhalyqtyq oıaný jaǵdaıynda ulttyq-memlekettik birlik máselesi kún tártibinde qaıtadan qoıyldy. Osy tarıhı kezeńdegi ulttyq saıası elıtanyń memleket týraly uǵym-túsinigin, baǵyt-baǵdaryn Á.Bókeıhanov ulttyq erkindik pen damýdyń alǵysharty - ulttyq memlekettiń bolýy dep túsindi.
Á.Bókeıhanov saıası ómirbaıanynda 1916 jyldyń dúrbeleńi jáne maıdandaǵy qara jumysqa alynǵan qazaq jastaryna kórsetken azamattyq qyzmeti erekshe oryn alady. Qazaq halqynyń 1916 jylǵy qarýly kóterilisine Álıhan Bókeıhanov bastaǵan ult zııalylarynyń «Qazaq» gazeti arqyly úzildi-kesildi qarsy shyǵýy da ultty jappaı qyrǵynnan aman alyp qalýdyń saıası beıbit jolyn usynýynan edi.
Á.Bókeıhanov Aqpan tóńkerisinen úlken úmit kútedi. Osy kezden bastap ol ýaqytsha úkimettiń saıası ómirine belsene aralasa bastaıdy. Biraq, ol úmiti aqtalmaıdy. Ýaqytsha úkimet, onyń ishinde ózi múshesi bolyp júrgen kadet partııasynyń kósemderi qazaqqa avtonomııa berýge qarsy bolady. «Qazaq» gazetindegi  «Men kadet partııasynan nege shyqtym?» degen maqalasynda: «Kadet partııasy jer adamǵa menshikti bolyp berilse de, jón deıdi. Bizdiń qazaq jerdi menshikti qylyp alsa, bashqurtsha kórshi mujyqqa satyp, biraz jylda sypyrylyp, jalańash shyǵa keledi», - deı kele: «Kadet partııasy ult avtonomııasyna qarsy. Biz alash urandy jurt jıylyp, ult avtonomııasyn tikpek boldyq», - deıdi.

Álıhan qazaq tarıhyndaǵy tuńǵysh saıası uıym «Alash» partııasyn uıymdastyrýǵa kirisedi. Artynsha, 1917 jyldyń jeltoqsanynda  Búkil qazaqtardyń quryltaıynda Alash avtonomııasy  jarııalanady. «Qazaq» gazeti óziniń bas maqalasynda partııanyń atyn «Alash» qoıyp, oǵan tilektesterdi Quryltaı jınalysyna depýtattyqqa kandıdattar tizimin osy partııanyń atynan jasaýǵa shaqyrdy. Sonymen bir mezgilde «Qazaq» basqarmasynan barlyq oblystardaǵy Qazaq komıtetterine qazaq saıası partııasynyń atyn «Alash» dep qoıý týraly jedelhattar jiberildi. Óz kezeginde Á.Bókeıhanov úshin kadet partııasynan shyǵyp, ulttyq Alash partııasyn qurý memlekettik egemendikke jetý jolynda jasalǵan kelesi saıası qadam edi.

1917 jylǵy 20-21 shildede Orynborda ótken І Jalpyqazaq sezi qazaq saıası partııasyn qurý týraly másele qarap, mynadaı sheshim qabyldaıdy: «Qazaq halqynyń óz aldyna saıası partııasy bolýyn tıis kórip, bul partııanyń jobasyn jasaýdy sezd partııaǵa saılanǵan qazaq ókilderine tapsyrdy. Partııanyń negizi demokratııalyq, federatıvtik, parlamenttik respýblıkaǵa qurylmaq...». Alash partııasynyń oblystyq uıymdary 1917 jyldyń qazan aıynan qalyptasa bastady. Semeı oblystyq partııa komıtetiniń tóraǵasy bolyp Halel Ǵabbasov, Omby obkomynyń tóraǵasy bolyp Aıdarhan Turlybaev, al, Torǵaı obkomynyń tóraǵasy bolyp Á. Bókeıhanov saılandy. Partııanyń arnaıy sezin shaqyryp, basqarý oryndaryn saılaýǵa, jarǵysy men baǵdarlamasyn bekitýge qolaıly jaǵdaıdyń bolmaýynan Búkilreseılik Quryltaı jınalysyna depýtattyqqa kandıdat esebinde tirkelgen top partııanyń basqarýshy uıytqysy sanaldy.

Alashorda úkimetiniń qurylýyna tikeleı túrtki bolǵan, 1917 jylǵy 5-13 jeltoqsan aralyǵynda Orynborda ótken, Qazaq memlekettiligi týraly másele qaralǵan ІІ Jalpyqazaq-qyrǵyz sezin uıymdastyrýshylar  Á.Bókeıhanov, A.Baıtursynov, M.Dýlatov bolǵan. Sezge qazaq saharasynyń ár aımaqtarynan, Samarqan oblysy men Altaı gýbernııasyndaǵy qazaqtardyń atynan  58 delegat, ártúrli qazaq uıymdarynyń atynan  8 delegat jáne arnaıy shaqyrýmen  15 adam,  barlyǵy 81 delegat qatysqan. Ár ýezden 2 aqsaqal, ár oblystyq qazaq komıtetinen 2 ókil jáne arnaıy shaqyrylǵan 30 adam: olardyń qatarynda Ǵumar Qarashuly, Qaıyrsha Ahmetjanuly, Ǵabdolla Eshmuhambetuly, Ahmetjan jáne Qojahmet Orazaıuldary, Qurmanbet Birimjanuly, Shákárim Qudaıberdiuly, Mustafa Shoqaı, Ýálıhan Tanashev, Halel men Jahansha Dosmuhamedovtar, Baqtykereı Qulmanov, Sháńgereı Bókeıuly, Esenǵul Mamanuly, Muhametjan Tynyshpaev, Salyq Qarpyquly, t.b. boldy. Endigi másele Alashordanyń  tóraǵasyn balama negizde saılaý bastalady. Úkimet tóraǵasyna 3 qaıratkerdiń - Á.Bókeıhanovtyń, B.Qulmanovtyń jáne A.Turlybaevtyń kandıdatýralary usynyldy. Jasyryn daýys nátıjesinde Álıhan Bókeıhanov 40 daýys, Aıdarhan Turlybaev 20, Baqtygereı Qulmanov  19 daýys aldy. Kóp daýys alǵan Á.Bókeıhanov Alash avtonomııasynyń ókimeti - Alashordanyń tóraǵasy bolyp saılandy. Alǵashqy baıandamany Á.Bókeıhanov jasap, ol jóninde «Alashorda búginnen bastap qazaq-qyrǵyz halqynyń bıligin óz qolyna alady» - dep qaýly qabyldady.  Álıhan Bókeıhanovtyń bes ustanymy boldy. Eń birinshi, Alash ulttyq demokratııalyq memleket bolýy tıis. Ol úshin eń aldymen, jeri bolýy tıis. Jersiz Otan joq. Álıhan Bókeıhanovtyń uıǵarymy boıynsha, qazaqtyń baıyrǵy jerin qashan qazaqtyń ózi ǵylym men tehnıkaǵa súıenip, tolyq ıgermeıinshe, jer jekemenshikke, qonys aýdarýshylarǵa berilmeýi tıis. Jer - Otan. Jerdi satqan Otandy satqanmen birdeı. Ekinshi ustanymy, Alash jeriniń astyndaǵy, ústindegi, kógindegi barlyq baılyq qazaqtyń ózine qyzmet etýi tıis. Úshinshi ustanymy, qazaqtyń jerinde óndirilgen bir ýys jún sol memlekettiń azamattarynyń ústine toqyma bolyp toqylyp, kıilýi kerek. Tórtinshi ustanymy, qazaq memleketinde memleket qurýshy ulttyń tili, dini, dili ózge ulttarǵa qaraǵanda ústem bolýy kerek degenge saıdy. Besinshi, eń negizgi ustanymy bo-ıynsha ǵylymǵa, sonyń ishinde táýelsiz ǵylymǵa, ulttyq dástúrge negizdelgen, zańǵa súıene otyryp, ulttyq demokratııalyq memleket qurylýy kerek.  

Alash qozǵalysy 1917-1919 jyldary halyqtyń yqylasyna ıe bolǵan, qazaq qoǵamyn dúr silkindirgen, el azamattarynyń Alash partııasyna rızashylyǵyn bildirip, quptap qol soqqan kezi boldy. Qazaq avtonomııasy máselesin tuńǵysh kóterip, ony iske asyrǵan Á.Bókeıhanov bastaǵan qazaq zııaly qaýymy taptyq múdde emes, tutas ult múddesin qorǵady. Osy ustanymy úshin 1920-22 jyldary «ultshyl» dep jala jabylyp, Máskeýge jer aýdaryldy. Bolshevıkter ókimetiniń burynǵy alashordashylarǵa jasaǵan keshiriminen keıin Álıhan Bókeıhanov qalǵan ómirin ǵylymı-zertteýshilikke arnady. Búkil maǵynaly ómirin halqynyń azattyq alyp, erkin el bolýyna arnaǵan aıaýly azamattyń sońǵy demi bitkenshe osy maqsat jolynda jasaǵan qyzmeti san alýan. Keńes bıligi tusynda da eli úshin belsendi qyzmetten bas tartqan joq. Keńestik úlgidegi Kazaq avtonomııasy qurylǵan kezde Álıhan Bókeıhanovtyń tikeleı keńesimen Álimhan Ermekov Qazaq avtonomııasynyń aýmaǵy týraly baıandamaǵa daıyndyqqa kiristi. Osy arada bir aıta keter jaıt, Goloşekın Qazaqstanda jer máselesin anyqtaý komıssııasynyń múshesi Álıhan Bókeıhanovqa mynadaı baǵa beredi: «Qazaq qaıratkerleri, mınıstrler Almatydan shyǵyp Máskeýge barady da, poıyzdan túsip Kremlge barmaı, birden Álıhan Bókeıhanovqa  baryp, sodan keıin ǵana Kremlge keledi. Bul masqara emeı ne?».  Qazaq eliniń múddesine tóngen qaýipti dál túsingen Álıhan babamyz osy tusta jańadan otarlaý saıasatyna jol bermeý úshin qazaqtarǵa qajet jer normasyn anyqtaýda belsendilik tanytady. Ol syrtta júrse de, el men jer taǵdyry sheshiletin saıası sharalardyń qarsańynda qazaq ultynyń damýyna qatysty kúrdeli máselelerdi, mysaly, soltústik jáne ońtústik oblystardaǵy shekaralyq mejeni halyq sanaǵyn júrgizý arqyly belgileý naýqany aldynda tıisti maǵlumattardy baspasóz arqyly qalyń qaýymǵa jetkizip otyrǵan. Túrkistan men Qazaq avtonomııasynyń, Qazaq avtonomııasy men Batys Sibir ólkesiniń shekarasyn anyqtaıtyn memlekettik komıssııa qurylǵan tusta «Eńbekshi qazaq» gazetiniń 1924 jylǵy 28 qazandaǵy sanynda M.Dýlatovtyń tapsyrmasymen «Qazaq qansha?» atty shaǵyn sholýyn jarııalady. Onda avtor ár sóz ben sóz tirkesine saıası, tarıhı, ulttyq, ekonomıkalyq, memlekettik maǵyna men astar berdi. Ásirese, qonystanýshylar jıi ornalasqan, qara topyraqty soltústik oblystardyń shekarasyn anyqtaýǵa jáne olardy qazaq jeriniń quramynda qaldyrýǵa jankeshti dálelder izdestirildi. Al, jer jóninde, sonyń ishinde soltústik oblystardyń ekonomıka, sharýashylyq, etnıkalyq quramy men mádenı shoǵyrlanýyna baǵa berýde sol kezdegi keńes ókimeti ǵalymdarynyń ishinde Á.Bókeıhanovpen teńdesetin maman da, ǵalym da, saıasatker de joqtyń qasy bolatyn. Odaqtas respýblıkalardyń ǵalymdary men saıasatkerleri Jer týraly zań men qaýly-qararlardy Álıhan Bókeıhanovtyń pikirine júginip baryp, talqyǵa usynyp otyrǵan.  Baıandamashy Álimhan Ermekov Qazaq revkomy men Ulttar jónindegi halyq komıssarıatynyń usynysyna júgine otyryp, Astrahan, Oral, Torǵaı, Aqmola, Semeı, Syrdarııa, Zakaspıı, Samarqan, Ferǵana oblysy men gýbernııa-laryn qamtıtyn jalpy kólemi 3 467 922 sharshy shaqyrym jerdi Qazaq respýblıkasynyń quramyna  berýdi usyndy. Kórsetilgen jerdiń 81 paıyzyn jan sany 5,5 mıllıon bolatyn qazaqtar paıdalanatynyn, bul búkil turǵyndardyń 54 paıyzy ekenin atap ótti. Sóıtip, 10 tamyz kúni komıssııa tóraǵasy A.Z.Kamenskıı barlyq eskertýler men usynystardy qoryta kele, «Qazaq respýblıkasyn qurý sheshilgen másele, qorytyndysy daıyndalyp, tıisti mekemeler ókimet bıligin respýblıkanyń basqarýyna berýdiń joldaryn qarastyrsyn», - dep jarııalady. Bul úlken jeńis edi. Alaıda, bul jeńisti tııanaqty etý úshin avtonomııanyń aýmaǵy men turǵyndary týraly usynystardy Lenınniń aldynda qorǵap shyǵý kerek boldy. Lenın men Álimhan Ermekovtiń kózbe kóz tildesýiniń nátıjesinde búgingi búkil qazaq óńiri Qazaqstannyń quramyna máńgilik qosyldy. Avtonomııa men aýmaq máselesi 14 jáne 16-17 tamyzda talqylanyp,  24 tamyzda taǵy da Lenınniń qatysýymen ótken eń sońǵy sheshýshi májiliste túbegeıli bekitildi. Sóıtip, Álıhan babamyz «Tiri bolsam han balasynda qazaqtyń haqysy bar edi, qazaqqa qyzmet qylmaı qoımaımyn» - degen óziniń aıtqan sózine adal bolyp, týǵan halqyna aqtyq demi bitkenshe qyzmet etip ótti.

Uly qaıratkerdiń sońyna ergen inileri, azattyqtyń qurbany bolǵan Júsipbek Aımaýytuly oǵan arnaý sózinde: «Qarańǵyda qan jylap, qańǵyrǵan kúnde basyńdy qazaq jolyna qurban qylǵan aǵamyz, asqar belimiz! Ómirińde júrgen jolyń bizdeı inilerińizge jaǵyp qoıǵan shamshyraq» degende, asyra aıtyp qatelesken joq edi. Qoshke Kemeńgeruly óziniń «Qazaq tarıhynan» atty tarıhı ocherkinde bylaı dep jazdy: «Úkimettiń qara qýǵyn jasaǵan kúnderine, aıdaýyna da, abaqtysyna da shydap, el úshin basyn qurban qylǵan at tóbelindeı ǵana azamat toby boldy, bul topty baýlyǵan  Álekeń».

Eshkimniń Álıhanǵa bar ma sózi,Demeıdi qandaı qazaq ony oń kózi. Semeı tursyn, jeti oblys  bar qazaqtan,Talassyz jeke-dara tur ǵoı ózi, - dep S.Toraıǵyrov aıtqandaı,  Á.Bókeıhanov  árqashanda qazaq júreginde jeke dara tulǵa bolyp qala bermek. Osyndaı júregi elim-jerim, halqym dep soqqan, búkil sanaly ǵumyryn ultynyń bostandyǵy men derbestigine arnaǵan asyl azamattarymyzdyń ultjandy, jankeshti eńbekteri jas urpaqqa asqan úlgi, ónege. El erkindigi men ult bostandyǵy úshin qurban bolǵan ult zııalylarynyń artyna qaldyrǵan asyl murasy urpaqtan urpaqqa jalǵasary anyq.

Qoryta kele, halyq júreginde máńgi saqtalǵan abzal jannyń jarqyn beınesin, esimin, erligin jańǵyrtyp otyrý búgingi urpaqtyń abzal paryzy degimiz keledi. Ústimizdegi jyly kemeńger tulǵa, Alashtyń birtýar perzenti, qoǵam qaıratkeriniń týǵanyna 150 jyl tolyp otyr. Osyǵan baılanysty bir sheti Túrkııada, óz elimizde ǵylymı-praktıkalyq konferentsııalar ótkizilip, uly tulǵaǵa laıyqty qurmet kórsetilýde. Alash kósemine osyndaı ıgi sharalar jer-jerde jyl aıaǵyna deıin áli de jalǵasar degen senimdemiz.

«Eńbegimen jasampaz ómir shyraıyn keltirgen» - Janyńa jaqyn adam týraly ótken shaqtan áńgime qozǵaý óte qıyn. Myna bes kúndik jalǵanda eshkim máńgi ómir súrmeıdi. Taǵdyrǵa amal bar ma? Biri dúnıege shyr etip kelip jatsa, biri kelmestiń kemesine minip, máńgilik oralmas saparǵa attanyp jatýy - ómir zańdylyǵy. 

Muny ishteı túsinsek te, keýdede lúp-lúp soqqan júrek sum ajaldyń kelgenine senbeı alqynatyny taǵy bar. Óz boıyndaǵy kisilik qasıetimen, adamgershilik keskin-kelbetimen mańaıdaǵy adamdardy baýrap, jyly shýaq taratyp turatyn adamdar bolady. Tirshiliginde tabıǵat syılaǵan  qarym-qabileti arqyly eline eńbek etken abzal azamat syıly qudamyz Qaıreden Káribaıuly Káribaev Esil óńiriniń týmasy,  shaǵyn Tolqynkól aýylynda 1936 jyly sáýirdiń 18-i kúni dúnıege kelgen.  Qazaq halqyna orny tolmas qaıǵy-qasiret ákelgen náýbet jyldary anasy Orynbasar jurtpen birge masaq terip, qyzy Aıshany, uly Qaıredendi aman alyp qalǵan. Ókinishke oraı, anasy jumysta júrgende bes-alty jasar Qaıredenniń inisi Qaırolla ózenge shomylýǵa barǵanda sýǵa ketip, o dúnıelik bolypty.

Jyldar ótken saıyn qarttarymyzdyń qatary
sırep, azaıyp keledi. Alaıda, aramyzda jaqsylyqtyń  jarshysy bolyp, búgingi jastarǵa ónegeli ómir jolyn salyp ketken jandar az emes. Sol  belsendi aǵa býyndardyń biri - Qaıreden Káribaıuly.
Qaıreden Káribaıuly eńbek jolyn 1952 jyly óziniń týǵan aýyly Tolqynkólde, qarapaıym tárbıeshiden bastap,
aýdan men oblys basshysyna, memleket kóleminde saıası qaıratker dárejesine deıin kóterilýi erlikke teń erekshe eńbektiń nátıjesi dep bilemiz. Jarqyn da jaısań, jasampaz ómirdiń ǵajaıyp baspaldaqtarynan ótken, marqum Qaıredenniń esimi keń jazıra Arqa atyrabyndaǵy Aqmola oblysyna keńinen taraǵan. Óıtkeni, ol adal eńbegimen, erekshe adamdyq qasıetimen, halyqqa jaqyndyǵymen, qaısar minezimen, parasat paıymymen, oblys jurtshylyǵynyń iltıpaty men yqylasyna bólengen adam edi. Sonymen qatar, surapyl soǵys kezinde jas bala bolsa da, ómirdiń bir adamǵa júk bolar soqpaǵyn kórip ósken soǵys balasy. Qaıreden Káribaıulynyń qoǵamdyq ómirge belsene aralasqandyǵy men adal eńbegi úshin alǵan eki «Qyzyl Tý» (1975,1980), «Qurmet belgisi» (1972) ordenderimen jáne tórt medalmen marapattalǵan.

Buryn Qaırekeńdi atyn estigenim bolmasa, ózin tústep kórgen joq edim, onymen bizdi taǵdyrdyń ózi tabys-
tyrdy. Jańadan Teńiz aýdany qurylǵanda  jańa aýdannyń partııa komıtetiniń birinshi hatshysy bolyp saılandy, al, men bolsam, sol aýpartkomnyń hatshysy qyzmetine joǵarǵy partııa mektebinen shaqyrtylyp saılandym. ıAǵnı, Qaırekeń basshylyqtyń tizginin ustady, al, men bolsam oń qolynyń biri bolyp keldim, júrekpen uǵysyp, aq tilekpen tabysyp, birimiz aǵa, ekinshimiz inilik paryzymyzdy adal atqardyq dep oılaımyn. Adamdy túsinen de, isinen de, júris-turysynan da aınymaı tanı biletin osy qasıeti bizdi árdaıym tańqaldyratyn. Teńiz óńirinde bolǵan 7-8 jylda bizder, bir aýyz sózge kelmeı, árqaısymyz ymmen túsinisip, bir-birimizdi qurmetteı de, syılaı da bildik. Aqyry tósekte basymyz, tóskeıde malymyz qosylǵan myń jyldyq quda boldyq. Qandaı jumysty qolyna alsa da, sońyna deıin jetkizbeı qoımaıtyn eńbekqor adam edi. Jumysta talapshyl azamat, otbasynda aıaýly jar, súıikti áke bola bildi. Jubaıy Roza ekeýi Serik, Qabıden, Baýyrjan, Beıbit, Sábıt esimdi bes uldaryn jáne  Záýre  esimdi qyzyn qatarynan qaldyrmaı, tárbıelep ósirdi.

Osyndaı atpal azamattyń o dúnıelik bolǵanyna 1 shilde kúni segiz jyl toldy. Búgin aramyzda júrse 80 jastan asar edi, sum ajal ony erte alyp ketti. Biraq, «óldi deý-ge bola ma, aıtyńdarshy, ólmeıtuǵyn artynda sóz qaldyrǵan» dep uly Abaı aıtqandaı, sońynda ólmes isi qalǵan, kóp aýdandardyń ósip damýyna súbeli úles qosqan, onyń ishinde keń jazyq sa-ıyn dalada, ómirdiń talabyna saı jańa Teńiz aýdanyn quryp, onyń ekonomıkasyn kóterýge zor eńbek etken edi. Jarty ǵasyrdan astam ýaqyt ishinde qyrýar ıgilikti isterdiń basyn qaıyrǵan, ómirge degen kózqarasynyń, belsendiliginiń, eline degen súıispenshiligi men azamattyǵynyń arqasynda eliniń eleýlisi, halqynyń qalaýlysy bola bilgen Qaırekeń bar sanaly ómirin halyqqa, el ıgiligine arnap, sońynda óshpes iz qaldyrǵan aıtýly tulǵa. Búgingi kúni eline ólsheýsiz eńbek sińirgen aǵamyz, ári áriptesimiz Qaırekeńdi eske alyp, jatqan jeriń jaryq bolsyn, ornyń jumaqtyń tórinde bolsyn deı otyryp, sanaly ǵumyrymyzda artyńyzdan ergen inilerińiz esimiń men isińdi máńgi umytpaımyz degimiz keledi.

«Ozyq tehnologııalar - básekelestikte tabysty bolýdyń joly» - Memleket basshysy Indýstrııalandyrý baǵdarlamasynyń 2016 jylǵy birinshi jartyjyldyqtaǵy júzege asyrylý qorytyndylaryna arnalǵan keńeske qatysty.

Elbasy is-shara aldynda tamaq ónerkásibi men jeńil ónerkásiptiń jáne farmatsevtıka óndirisiniń halyq tutynatyn taýarlarymen tanysyp, «Qazaqstanda jasalǵan» atty kórmeni aralady.

Jalpyulttyq telekópir aıasynda Indýstrııalandyrý kartasynyń birqatar jobalary iske qosyldy. Budan bólek, istep turǵan óndiristerdiń jumysy tanystyryldy. Keńeske qatysýshylarǵa arnaǵan sózinde Nursultan Nazarbaev telekópir arqyly iske qosylǵan ónerkásipter el ekonomıkasynyń damýyna óz úlesin qosýy tıis ekenin atap ótti.

- Indýstrııalandyrý - jańa ekonomıkalyq ahýaldaǵy bizdiń jumysymyzdyń basty baǵytynyń biri. Osydan 6 jyl buryn eldiń ındýstrııalyq-ınnovatsııalyq damý baǵdarlamasyn údetýdi bastaǵan bolatynbyz. Osy ýaqyt ishinde ónerkásiptiń óńdeý sektorynda myńnan astam kásiporyn iske qosyldy. Qazaqstanda buǵan deıin óndirilmegen 500-ge jýyq ónimniń múlde jańa túrleri shyǵaryla bastady. 200 myńnan astam jańa jumys orny ashyldy, - dedi Qazaqstan Prezıdenti.Elbasynyń aıtýynsha, Indýstrııalandyrý baǵdarlamasynyń basty nátıjeleriniń biri óńdeýshi salalardyń oza damýy boldy.

- Ósim qarqyny boıynsha óńdeý ónerkásibi taý-ken óndirý sektoryn 1,4 ese basyp ozady. Osylaısha ekonomıkamyzdyń qurylymy jaqsarýda. Qazaqstannyń óńdeý ónerkásibi oń nátıjeler kórsetýin jalǵastyryp otyr, - dedi Nursultan Nazarbaev.
Qazaqstan Prezıdenti ındýstrııalandyrýdyń ekinshi besjyldyǵyn iske asyrýdyń bastapqy kezeńi eldiń ishki óndirisi men qazaqstandyqtardyń ál-aýqatynan kórinetin álemdik ekonomıkadaǵy túıtkilderdiń kóbeıýi kezeńimen sáıkes kelgenin atap ótti. Osyǵan oraı Memleket basshysy Indýstrııalandyrý baǵdarlamasyna tıisti ózgerister engizý qajettigine nazar aýdardy.

- Barshamyz kórip otyrǵandaı, el ekonomıkasy taýarlarymyzǵa degen suranys pen baǵanyń tómendeýi arqyly kórinis tapqan zor syrtqy qysymdy sezinýde. Eldegi ekonomıkalyq belsendilik kóp jaǵdaıda aýqymdy memlekettik ınvestıtsııalar arqyly qoldaý taýyp otyr. Sondyqtan, qazirgi kezde ekonomıka ósiminiń jańa kózderin qalyptastyrý qajet. Osyǵan baılanysty, aldaǵy jyldary Úkimettiń kúsh-qýatyn birneshe eksportqa baǵyttalǵan basym salalarǵa shoǵyrlandyrý kerek. Mysaly, olar ónerkásip salasynda azyq-túlik ónimderi óndirisi, metallýrgııa, mashına jasaý, agrohımııa jáne munaı hımııasy óndirisi bolýy tıis. Qyzmet kórsetý salasynda kólik jáne logıstıka, densaýlyq saqtaý, bilim berý, ınjenerlik-tehnıkalyq qyzmetter jáne týrızmge nazar aýdarý kerek. 2025 jyly shıkizattyq emes eksportty 2015 jylmen salystyrǵanda 2 ese arttyrýǵa qol jetkizý qajet, - dedi Nursultan Nazarbaev. Sonymen qatar, Qazaqstan Prezıdenti tamaq ónerkásibi salasyndaǵy jobalardy memlekettik qoldaý sharalarymen qamtýdyń aıasyn keńeıtý qajettigin atap ótti.

Memleket basshysy jaqsy nátıjeler bolǵanyna qaramastan, ındýstrııalandyrý úderisinde kemshilikter de bar ekenin aıtty.

- Ónerkásiptik óndiristerdi kóptep qurý maqsat bolmaý kerek. Negizgi nazardy jobalardyń sapasy men ómirsheńdigine aýdarǵan jón. Sondyqtan, qazirgi besjyldyqta jobalardy irikteý jáne memlekettik qoldaý sharalaryn kórsetý olardyń básekege qabilettiligi men eksporttyq áleýetin eskere otyryp qana júzege asyrylýǵa tıis, - dedi Nursultan Nazarbaev. Qazaqstan Prezıdenti Dúnıejúzilik saýda uıymyna kirgennen keıin elimizdiń aldynan ashylǵan múmkindikter týraly aıta kelip, Úkimetke Qazaqstandyq taýarlar men qyzmetterdiń syrtqy naryqtarǵa shyǵýyn qoldaý jónindegi sharalardy ázirleýdi tapsyrdy.

Memleket basshysy qazirgi zamanǵy sarapshylardyń kópshiliginiń baǵalaýy boıynsha, álem ózgergenin jáne jańa jaǵdaıda ómir súrip jatqanyn, bul kezde «resýrs-tar ekonomıkasynyń» ornyna «bilim ekonomıkasy» keletinin aıtty.

- Birinshi orynǵa jańashyl (kreatıvti) jáne ónimdiligi joǵary jeke bıznes shyǵyp otyr. Qazir álemde tehnologııalardyń damýy arqasynda zattar ınterneti, nano jáne bıotehnologııalar, jańa materıaldar jáne taǵy basqa jańa múmkindikterge jol ashylýda. Boljam boıynsha, bolashaqta jańa tehnologııalar ǵana 30-dan 70 paıyzǵa deıingi ІJÓ ósimin qamtamasyz etetin bolady. Eger biz jańa tehnologııalarmen jáne ınnovatsııalarmen aınalyspaıtyn bolsaq, básekelestikte tabysty bolmaımyz. Sondyqtan, 2014-2015 jyldardyń ózinde ǵana ǵylymı-zertteý jáne tájirıbe-konstrýktorlyq jumystary 142 mıllıard teńgege qarjylandyryldy. Álemdik tájirıbe joǵary oqý oryndary ǵalymdar ǵana emes, stýdentter arqyly da ázirlenetin ınnovatsııalyq sheshimder ortalyǵyn qalyptastyrýshy bolyp tabylatynyn kórsetip otyr, - dedi Nursultan Nazarbaev. Osyǵan baılanysty Qazaqstan Prezıdenti ýnıversıtetter janynan ınnovatsııalar ortalyǵyn qurý jumystaryn jandandyrý mindetin qoıdy, olarda qazirgi zaman talaptaryna saı keletin kadrlar daıarlanýǵa tıis.

Sonymen qatar, Memleket basshysy Indýstrııalandyrý baǵdarlamasyn odan ári júzege asyrý josparyn tolyqtyrýǵa qosar birqatar usynystaryn aıtty.

- Bizdiń qyzmetimizdiń basty maqsaty - halyqty laıyqty tabys deńgeıimen qamtamasyz ete alatyn jemisti túrdegi jumyspen qamtý isi. Bul úshin bizge birqatar mindetterdi oryndaý kerek, sonyń ishinde jappaı kásipkerlikti damytý baǵytyndaǵy jumysty jalǵastyrý qajet. Halyqqa, jastarǵa ásirese aýylda óz isin bastaýǵa múmkindik berý kerek. Bastapqy kapıtal alýdy jeńildetip, shaǵyn nesıe berý aıasyn ulǵaıtqan durys. Agroónerkásip  keshenine aıryqsha nazar aýdarǵan jón. Búginde ol negizinen halyqtyń jeke úı sharýashylyǵynan turady. Óndiris kólemi az bolǵandyqtan, olardyń saqtaýǵa, óńdeýge jáne ónimdi ótkizýge múmkindikteri joq. Olardyń ónimderin óńdeý jáne ótkizýdi qamtamasyz etý úshin osyndaı sharýashylyqtardyń kooperatsııasyn jedeldetip
damytý qajet, - dedi Nursultan Nazarbaev.  

Qazaqstan Prezıdenti halyq tabysynyń ósimin barlyq memlekettik baǵdarlamalardy júzege asyrýdaǵy negizgi basymdyq retinde qarastyrý qajettigine aıryqsha nazar aýdardy.
- Qymbat ımporttyq taýarlardy otandyq ónimdermen almastyrý kerek. Úkimet pen Ulttyq bank halyqtyń tabysyna tikeleı áser etetin ınflıatsııa deńgeıin tómendetýdiń qamtamasyz etilýin qadaǵalaýy qajet, - dedi Memleket basshysy.

Nursultan Nazarbaev jerdi sýarý jáne ırrıgatsııa júıesin qalpyna keltirýdiń keshendi júıesin ázirleý qajettigine toqtalyp, bes jylda 600 myń gektardan astam sýarmaly jerdi iske jaratýǵa bolatynyn atap ótti. Qazaqstan Prezıdentiniń aıtýynsha, taǵy bir mańyzdy mindet - taıaý 15 jylda 1,5 mıllıon otbasyn qoljetimdi baspanamen qamtamasyz etý.

- Bul rette qarjylandyrý Turǵyn úı qurylys jınaq banki men Qazaqstandyq ıpotekalyq kompanııa arqyly júrgizilýge tıis. Barlyq qarajatty shoǵyrlandyryp, arnaýly shart jasalatyn ekinshi deńgeıli bankter arqyly baǵyttaý kerek. Memleket ózine tek baqylaý mindetin qaldyrýy qajet. Sonymen qatar, bolashaqta jumys kúshi qozǵalysynyń mobıldiligin qamtamasyz etý úshin satyp alý quqyǵynsyz jaldamaly baspana bergen jón, - dedi Memleket basshysy. Sondaı-aq, Nursultan Nazarbaev barlyq azamattardy tehnıkalyq bilimmen tegin qamtamasyz etý jáne ınvestıtsııanyń makroekonomıkalyq turaqtylyǵy men ósimi úshin jaǵdaı týǵyzý jónindegi qoıylǵan buǵan deıingi mindetterdi eske saldy.

- Úkimet pen Ulttyq bank ekinshi deńgeıli bankterdiń shaǵyn jáne orta bıznesti qarjylandyrýyna basymdyq bere otyryp, ekonomıkany nesıelendirý kólemin qalypqa keltirýi jóninde sharalar qabyldaýy tıis.

Úkimetke qoldanystaǵy baǵdarlamalardy, sonyń ishinde ındýstrııalyq baǵdarlamany búgin júktelgen mindetterdi eskere otyryp qaıta jańartýdy tapsyramyn. Osy máseleniń bárin Úkimet, Ulttyq bank jáne barlyq jaýapty vedomstvolar 1 qyrkúıekke deıin qarastyryp, ol bıýdjette eskerilýi tıis, - dedi Qazaqstan Prezıdenti.

Sońynda Memleket basshysy júrgizilip jatqan barlyq reformalar elimizdiń damýy úshin jańa sapaly jaǵdaı jasaýǵa baǵyttalǵanyn atap ótti. Іs-shara barysynda Investıtsııa jáne damý mınıstri J.Qasymbek baıandama jasap, atqarylǵan jumystar men Indýstrııa-landyrý baǵdarlamasynyń ekinshi besjyldyǵyn júzege asyrýdaǵy jańa qadamdar týraly áńgimeledi.

Shildeniń 5 kúni jarııalanǵan sanyndaAqmola oblystyq ákimdigi, Aqmola oblystyq máslıhaty, jáne Aqmola oblystyq ardagerler keńesiniń belgili qoǵam qaıratkeri Ivan Ivanovıch Tımoshenkonyń qaıtys bolýyna baılanysty týǵan týystaryna kóńil aıtylǵany jazylǵan. «Ivan Ivanovıch Tımoshenko» - 2016 jyldyń 4 shilde kúni toqsanǵa qaraǵan shaǵynda belgili qoǵam qaıratkeri Ivan Ivanovıch Tımoshenko ómirden ótti. Ivan Ivanovıch 1927 jyly burynǵy Kókshetaý oblysyna qarasty Krasnoarmeısk aýdanyndaǵy Mnogotsvetnyı selosynda ómirge kelgen. 1944 jyly Uly Otan soǵysyna qatysqan maıdanger.  Ol 1943 jyldan bastap ujymsharda eńbek etti, keıin 1946-1947 jyldary Qaraǵandy qalasyndaǵy Gorbachev atyndaǵy shahtada jumys istedi. Partııa organdaryndaǵy qyzmetin 1952 jyly aýdandyq partııa komıteti aýyl sharýashylyǵy bóliminiń nusqaýshysy bolyp bastady. Keıin Ereımentaý jáne Esil aýdandyq partııa komıtetteriniń ekinshi jáne birinshi hatshysy bolyp qyzmet istedi. Tselınograd oblystyq partııa komıteti uıymdastyrý bóliminiń meńgerýshisi bolyp eńbek etti.
Moskva qalasyndaǵy polıtehnıkalyq ınstıtýttyń syrttaı bólimin bitirgen soń, Almatydaǵy joǵary partııa mektebine túsip, oqý ornyn sátti aıaqtap shyqty. 1973 jyly eńbekshi depýtattary oblystyq keńesi atqarý komıteti tóraǵasynyń orynbasary bolyp taǵaıyndaldy. 1974 jyldan 1997 jyldyń jeltoqsan aıyna deıin, zeınet demalysyna shyqqansha 14 jyl boıy Tselınograd oblystyq partııa komıtetiniń hatshysy boldy. Otan aldyndaǵy eseli eńbegi elenip, Ivan Ivanovıch Lenın, úsh márte «Eńbek Qyzyl Tý», «Qurmet» ordenderimen, «1941-1945 jyldardaǵy Uly Otan soǵysy kezindegi eseli eńbegi úshin», «Tyń jáne tyńaıǵan jerlerdi ıgergeni úshin» jáne basqa da medaldarmen marapattaldy.

Ivan Ivanovıch Tımoshenko eńbek etken jyldary ózin talantty basshy jáne uıymdastyrýshy, sharshap-shaldyǵýdy bilmeıtin qyzmetker retinde kórsete bildi. Árdaıym iske degen ynta-yqylasy, iskerligi men talapshyldyǵy, kez-kelgen sharýashylyq máselelerin sheshýge shyǵarmashylyqpen qaraı biletin muqııattylyǵymen ózgelerge úlgi-ónege boldy. Ol óte bedeldi adam edi, tanyp-bilgender erekshe qurmet kórsetip syılaıtyn.   Ivan Ivanovıch Tımoshenkonyń abzal tulǵasy bizdiń júregimizde máńgilik saqtalady.

«Astana kúni qarsańynda»  - Turǵyndar arasynda sport pen dene tárbıesin nasıhattaýdyń negizgi tásili  buqaralyq sport sharalaryn kóptep ótkizý ekendigi belgili.  Osy oraıda, Astanamen irgeles Tselınograd aýdanynda bul máselege jete kóńil bólinetindigin atap ótkimiz keledi. Sonyń bir aıǵaǵy retinde aýdan ortalyǵy Aqmol aýylynda bolyp ótken aýdandyq «Aqbıdaı - 2016» jazǵy spartakıadasyn aıtýymyzǵa bolady.

Buqaralyq sport dep aty aıtyp turǵandaı, mundaı jarystarǵa jas ta, kári de qatysa alady. Degenmen, jarys bolǵan soń oǵan daıyndyqpen barý qajettigi túsinikti. Osy oraıda, Ivan Saýer basshylyq etetin «Rodına Agrofırmasy» seriktestigindegi buqaralyq sportty damytý baǵytynda qolǵa alynǵan sharýalardy erekshe atap ótýge bolady. Aýyl sportyn damytý úshin munda barlyq jaǵdaı jasalǵan.

Bul jolǵy aýdandyq spartakıadada aýyl sportshylary sporttyń 23 túri boıynsha baq synasty. Jarysqa 18 aýyldyq okrýgten 1000-ǵa tarta sportshy qatysty. Osy spartakıadaǵa demeýshilik jasaǵan «Tselınograd» qarjy seriktestiginiń tóraǵasy Saǵadat Áshebekov, «Aqtyq» JShS-niń dırektory Marat Qamzebaev, «Aqmola-Fenıks» AQ-nyń basshysy Maksım Bojko, «Astana Ónim» AQ-nyń basshysy Ǵalymjan Ábdihalyqov, «Novoıshımka» JShS-niń jetekshisi Mars Itbaev, «Shalqar» seriktestiginiń dırektory Dýlat Qamzebaev, «Aq dán» JShS-niń dırektory Aıtqoja Baıjanov, «Mega Sport» saýda ortalyǵynyń jetekshisi Vladımır Zolotarev syndy azamattarǵa alǵysymyz sheksiz.

Spartakıada barysynda aýdan ákimi jınalǵan jurtshylyq aldynda polıtsııa qyzmetkerlerin tól merekelerimen quttyqtap, úsh aýyldyq okrýgtiń ýchaskelik polıtsııa ınspektorlaryna sý jańa «Nıva» avtokólikteriniń kiltin tabys etti. Tartysty ótken saıystar barysynda jalpy komandalyq esepte birinshi oryndy rodınalyqtar ıelendi. Aýdan ákimi olarǵa ellıptıkalyq trenajerdi syıǵa tartty. Ekinshi oryn  Qaraótkel aýyldyq okrýginiń  sportshylaryna buıyrdy. Al, júldeli úshinshi oryndy qanjyǵalaryna baılaǵan vozdvıjenkalyq sportshylar da baǵaly syılyqtan qur alaqan qalmady. Aýdandyq máslıhattyń depýtaty Bolatbek Ybyraev «Úzdik basketbolshy» atalymyn daıyndaǵan eken. Oǵan Qabanbaı batyr aýyly komandasynyń oıynshysy Tıde Rýdolf ıe boldy. Aýdandyq máslıhattyń depýtaty Saıra Mataıbaeva daıyndaǵan «Úzdik voleıbolshy» atalymynyń syılyǵy rodınalyq sportshy qyz Daıana Baıjumanovaǵa tapsyryldy. Al, «Nur Otan» HDP aýdandyq fılıaly ázirlegen «Úzdik fýtbolshy» atalymy boıynsha tıisti syılyq qaraótkeldik aıaqdop sheberi Súıindik Ábildınovke tabys etildi.

«Azııa birinshiligi ótti» - Ótken senbide Kókshetaýda trıatlonnan jasóspirimder arasyndaǵy Azııa birinshiligi bolyp ótti. Oǵan álemniń alty elinen 23 jasqa deıingi elıtalyq topta óner kórsetetin 85 sportshy qatysyp, baq synasty.

Álemniń birneshe dúrkin chempıony bolǵan Dmıtrıı Gaagty dúnıejúzilik arenaǵa shyǵarǵan Aqmola, Kókshe óńirlerinde ataqty jerlesteriniń jolyn qýǵan sportshylar az emes. Úlken dodaly jarystarda top jaryp júrgen trıatlonshylarymyz osy pikirdi  dáleldeıdi. Bul jolǵy jarysta da elimizdiń týynyń astynda óner kórsetken trıatlonshylarymyz joǵary kórsetkishterge qol jetkizdi. Aýa raıynyń qolaısyzdyǵyna qaramastan, jarys belgilengen merzimde bastaldy. Sirkirep jaýǵan jaýyn jeńiske qulshynǵan jigitterdiń jolyn bógeı almady. Jarystyń úsh kezeńinde de aldyna jan salmaǵan qazaqstandyq trıatlonshy Aıan Beısenbaev birinshi tuǵyrdan kórindi. Ekinshi oryndy da qazaqstandyq sportshy Temirlan Temirov jeńip aldy. Al, úshinshi oryn portýgalııalyq sportshy Fılıpe Azevedonyń qanjyǵasynda ketti.

Gonkongtan kelgen trıatlonshy Leong Tım tórtinshi oryndy mise tutty. Taǵy bir qazaqstandyq jas sportshy Anton Portnıagın besinshi orynnan kórindi. Jalpy, qazaqstandyq trıatlonshylar bul jarysqa úlken daıyndyqpen kelgenderin kórsetip, joǵary deńgeıde óner kórsetti.

«Elordanyń joǵary oqý orny - alǵashqy ondyqta» - Bıyl eki qazaqstandyq ýnıversıtet álemniń aldyńǵy qatarly 400 joǵary oqý orny enetin  QS World University Rankings reıtıngi boıynsha alǵashqy ondyqqa kirdi. 2009 jyly álemdik joǵary oqý oryndaryn baǵalaıtyn belgili uıym tiziminiń sońynda ornalasqan Almatydaǵy Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti men Astananyń L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti sodan bergi ótken birneshe jyldyń ishinde álemniń mańdaı aldy oqý oryndaryn basyp ozyp, aldyńǵy ondyqqa engeni osy oqý oryndary úshin ǵana emes, táýelsiz elimiz úshin de úlken jetistik ekeni anyq.

L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıver-sıteti Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Á.Nazarbaevtyń 1996 jylǵy 23 mamyrdaǵy bas-tamasymen eki joǵary oqý orny - Tselınograd ınjenerlik-qurylys ınstıtýty men Tselınograd pedagogıkalyq ınstıtýtynyń birigýi negizinde qurylǵan edi. Al, 2000 jyly Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń Qaýlysymen L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti Qazaqstan Respýblıkasynyń Syrtqy ister mınıstrliginiń Dıplomatııalyq akademııasymen birigýi negizinde L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa memlekettik ýnıversıteti bolyp qaıta quryldy.

2001 jyldyń 5 shildesindegi «Jeke memlekettik joǵary oqý oryndaryna erekshe statýs berý týraly» Qazaqstan
Respýblıkasy Prezıdenti Jarlyǵyna sáıkes, ýnıversıtetke «Ulttyq jáne jalpyadamdyq qundylyq, ǵylym men tehnıka jetistikteri negizinde tulǵalardy damytý men kásibı qalyptastyrýdaǵy eleýli úlesi» erekshe mártebesi berildi.

Bıyl óziniń jıyrma jyldyǵyn atap ótkeli otyrǵan L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti osy ýaqyt ishinde aýyz toltyryp aıtarlyqtaı kóptegen jetistikterge qol jetkizdi. 2005 jyly Oksford ýnıversıtetinde bilim ordasy «Birikken Eýropa» mártebeli halyqaralyq medaline laıyq dep tanylǵan bolatyn. Al, 2006 jyly ýnıversıtet qazirgi qoǵamnyń zııatkerlik damýyna úles qosqany úshin Halyqaralyq nagradasyna ıe boldy. 2007 jyly «TMD-nyń eń úzdik kompanııasy» altyn juldyzymen marapattaldy. 2012 jyly «Qyzmet kórsetetin úzdik kásiporyn» atalymyndaǵy Qazaqstan Respýblıkasy  Prezıdentiniń «Altyn sapa» syılyǵynyń laýreaty boldy.  
Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetinde mamandardy daıarlaý júıesi úsh bilim berý baspaldaǵy boıynsha júrgiziledi: joǵary negizdi bilim, ıaǵnı, bakalavrıat, magıstratýra jáne Ph.D doktorantýra. Ýnıversıtetke qabyldaý memlekettik bilim granty men aqyly negizde júzege asyrylady. Búgingi kúni ýnıversıtet quramyna 12 fakýltet kiredi, atap aıtqanda, mehanıka-matematıka, aqparattyq tehnologııalar, sáýlet-qurylys, jaratylystaný ǵylymdary, áleýmettik ǵylymdar, zań, fılologııa, ekonomıka, halyqaralyq qatynastar, fızıka-tehnıka, jýrnalıstıka jáne saıasattaný, kólik-energetıka fakýlteti.
Stýdentterge 900-deı joǵary bilikti oqytýshylar dáris berse, olardyń  65 paıyzy ǵylym doktorlary, professorlar jáne memlekettik syılyqtyń laýreattary, sondaı-aq, ǵylym kandıdattary men dotsentter. Búgingi tańda oqý ornynda jıyrma myńdaı stýdent bilim alady. Qysqa merzim ishinde osyndaı bıikterge kóterilgen ýnıversıtette  oqyp, mamandyq alý úshin jastarǵa barlyq jaǵdaılar jasalǵan. Sáýletti oqý ǵımarattary, qazirgi zamanǵy eń ozyq quraldarmen jabdyqtalǵan aýdıtorııa-lar, sport, kitaphana zaldary, jataqhanalar - bári de stýdentterdiń zaman talabyna saı sapaly bilim alýyna ıgi yqpalyn tıgizedi.

Túrli ólshemder boıynsha bilim berý deńgeıi jóninen álemdik reıtıngte 400 oqý ornynyń arasynan aldyńǵy ondyqtan kóringen astanalyq L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti  elimizdiń táýelsizdik jyldarynda qol jetken aıtýly jetistikteriniń qatarynan óz ornyn alary daýsyz

«Іrgeden ónim jóneltý tıimdi» - Astana jyl ótken saıyn qulpyryp keledi. Ásirese, qaladaǵy ınfraqurylymdardyń jaqsara túsýi, túrli jańa ǵımarattardyń qurylysy, abattandyrý men kógaldandyrý jumystarynyń qarqyn alýy Astananyń ajaryn asha túsýde. Mundaı ásem de sulý qalada turý kez-kelgen adamnyń armany ekeni sózsiz. Jyl ótken saıyn qala halqynyń da sany kóbeıip keledi. Degenmen, búginde elordalyqtardy sapaly otandyq azyq-túlik taǵamdarymen turaqty jáne jetkilikti qamtamasyz etý basty másele bolyp otyr. Osy maqsatta Astana qalasynyń aınalasynda qolǵa alynǵan azyq-túlik beldeýin jasaý  baǵdarlamasynyń bereri mol.

Sondaı-aq, otandyq ónimdi qoljetimdi baǵamen satyp, birtindep shetel taýarlarymen básekelestikti óristetý de qarastyrylǵan. Oblystyń azyq-túlik beldeýine qatysýshylary Astana qalasynyń saý-da sórelerine azyq-túlik taǵamdarynyń negizgi túrlerin jetkizý kólemin arttyrýda. Importty qysqartý úshin azyq-túlik beldeýi aımaǵynda turaqty shıkizat bazalary qurylýda. Astanalyqtarǵa azyq-túlik taǵamdarynyń negizgi túrlerin qoljetimdi baǵamen qamtamasyz etý úshin aýyl sharýashylyǵy qurylymdary óndiristiń qazirgi zamanǵy ádisterin qoldanyp, ónim tasymaldaý shyǵynyn azaıtyp otyr. Baǵdarlama sheńberinde Astana qalasynyń turǵyndaryn azyq-túlik taǵamdarymen qamtamasyz etýdiń naqty taldaýy usynyldy. Azyq-túlik taýarlaryn jetkizetin aýdandardyń áleýettik múmkindigine baǵa berildi. Memleket basshysynyń alǵa qoıǵan mindetterine sáıkes, Aqmola oblysynda da Astana qalasynyń tóńireginde azyq-túlik beldeýin damytý boıynsha aýqymdy jumystar atqarylýda. Óńir azyq-túlik beldeýine tolyǵymen kirip, Astana qalasyna aýyl sharýashylyǵy ónimderin tasymaldaıtyn negizgi jetkizýshi bolyp tabylady. Ótken jyly oblystyń aýyl sharýashylyǵy qurylymdary Elordany 40 paıyz sút ónimderimen, 47 paıyz et ónimderimen, 100 paıyz unmen jáne jumyrtqamen, 93 paıyz kartoppen qamtamasyz etti. Olardyń ishinde elordanyń irgesindegi Tselınograd aýdanyndaǵy «Capital Projects LTD» seriktestigi broıler qus fabrıkasynyń qadamy kóz súısindiredi. Astanany 100 paıyz qus etimen qamtamasyz etý baǵytynda salynǵan kásiporyn negizgi salmaqty ózine alyp, júktelgen mindetterdi abyroımen atqarýda.
Atalǵan kásiporyn 2017 jyly 20 myń tonna qus etin óndirýdi mejelep otyr. Bul kásiporyn quramyna kiretin «Shańyraq» basqarýshy kompanııa-sy» seriktestiginiń basshysy Maksım Bojkonyń aıtýynsha, 2013 jyly  «AqmolFenıks» aktsıonerlik qoǵamynyń burynǵy nysandary negizinde Tselınograd aýdanynyń Aqmol aýylynda ashylǵan kásiporynda bos qalǵan tsehtardy jóndeýden ótkizip, zamanaýı qondyrǵylar ornatqan soń jumys jandana bastady.

- Bizdiń fabrıkany iske qosý úshin qyrýar jumystar atqarýǵa týra keldi. Nátıjesinde germanııalyq ınves-torlarmen birlesip,  etti baǵyttaǵy jańa kásiporyn ashtyq.  Osylaısha  400 jańa jumys orny ashyldy. Joba Astana qalasy aınalasyndaǵy azyq-túlik beldeýine kiredi, sondaı-aq, Elordany qus etimen 100 paıyzǵa qamtamasyz etýge jáne ımportty 15 paıyzǵa azaıtýǵa múmkindik beredi, - deıdi seriktestik basshysy Maksım Bojko.

Taǵy bir aıta keterligi, kásiporynda alty úlken nysan kúrdeli jóndeýden ótkizilip, qajetti qondyrǵylar ornatylǵan. Onyń ishinde árqaısysyna 23 myń balapan sııatyn úsh korpýstan turatyn tseh, 40 myń broılerlik 4 korpýs jáne jylyna 15 mıllıon balapan shyǵara alatyn ınkýbator bar. Bireýinde 54 myń broıler ósirýge bolatyn taǵy da 14 arnaıy tseh jumys isteıdi. Sondaı-aq, saǵatyna 15 tonna ónim shyǵara alatyn qurama jem tsehy men broılerlerdi soıatyn jáne etin óńdeıtin zaýyt iske qosyldy. Endi osyǵan ózderiniń avtomobıl parki men úsh jylý ortalyǵy qosylatyn bolsa, jumystyń qanshalyqty aýqymdy ekendigin paıymdaýǵa bolady.
Mine, osynyń bári kásiporyn ujymyna táýligine 4550 tonna sapaly ónim óndirýge múmkindik berip otyr. Onyń ishinde ónimniń qus eti, shujyq, ystalǵan et sııaqty 20 túri bar. Bir nazar aýdararlyǵy, ónimdi satýda eshqandaı qıyndyq joq eken. Búgingi tańda kásiporyn ónimderi Astana, Qaraǵandy, Almaty qalalary men Aqmola oblysynyń  aýdandaryna jóneltilýde. Sondaı-aq, Reseıdiń Máskeý qalasy men Sibirge, Reseıdiń ortalyq okrýgterine de jetkizilýde.

Kásiporyn qol jetken tabystarmen shektelmeı, bıylǵy jyly ónim shyǵarýdy eki ese kóbeıtýdi jos-parlap otyrǵan kórinedi. Osy maqsatta fabrıka ónim shyǵarýmen qatar, óndiristik bazany keńeıtýdi qolǵa alyp otyr. Qazirgi kezde 9 mıllıon ınkýbatsııalyq jumyrtqa alynatyn taǵy 4 korpýs jabdyqtalýda. Bul óndiris kólemi eki ese artady degen sóz. Osynyń bárin eskersek, búginde táýligine 50 tonna ónim shyǵaratyn fabrıka aldaǵy ýaqytta ónim kólemin birneshe ese arttyrmaq. ıAǵnı, 2017 jyly kásiporyn tolyqqandy jumys istep, jylyna 20 myń tonna qus etin óndiretin bolady.
Qoryta aıtqanda, Astananyń azyq-túlikke degen suranysyn qanaǵattandyrý, saýda oryndaryn joǵary sapaly aýyl sharýashylyǵy ónimderimen qamtamasyz etý birinshi kezekte Aqmola oblysynyń aýyl sharýashylyǵy qurylymdarynyń enshisine tıetin mindet. Sondyqtan, «Capital Projects LTD» seriktestigi de Astananyń áleýmettik-ekonomıkalyq damýyna óz úlesterin qosa beretinine esh kúmán joq.

«Bas qalanyń bastaý alǵanyn kórip edik» - Jyl saıyn aptapty shildeniń altynshy juldyzynda Astana kúnin atap ótý dástúrge aınaldy. Jalpy merekeniń kóp bolǵanyn óz basym jón dep esepteımin. Sanamyzǵa, bolmysymyzǵa, bar dilimizge sińgen dýmanshyldyq, qyzyqqa umtylýshylyq, jaqsylyqqa yntyqtyq ultymyzdyń erekshe qasıetteri ǵoı. Bul, betin aýlaq qylsyn, kúızeliske ushyraýdan, tragedııalyq jaǵdaılarǵa tap bolýdan, janaza sııaqty máselelerge baılanysty bas qosýlardan myń mártebe artyq emes pe? «Ylaıym, qyzyq-qýanyshta kezdesýge jazsyn!» deıtin qazaqı tilekke ne jetsin, shirkin.

Mine, sondaı aıtýly merekelerdiń birine aınaldy Astana kúni. Jáne munyń ózi jańa zamanǵa jańa úrdispen jalǵasqan, máni men maǵynasy asa tereń, ultymyzdyń tarıhy men jadynan aıryqsha oryn alatyn shara desek, artyq aıtqandyq bolmas. Bas qalamyz - ol Qazaqstannyń jańa dáýiriniń kýágeri ári músinshisi, jańa saıası ómirdiń qaınaǵan qazany ári alys bolashaqqa úmitpen kóz tigýge múmkindik beretin asqar shyńy, elimizdiń rýhanı hám mádenı kindigi ári qala sáýletiniń nebir jaýharlary bar sulýlyq sımvoly, qoryta qaıyrǵanda, búgingi álemge tanylǵan qazaqtyń shynaıy maqtanyshy. Shahardyń jyl saıyn qaryshtaı, túrlene damýy sonshalyqty ilgerilegen ultymyzdyń qazirgi bolmysyn kóz aldyńa ákeletini aqıqat. Kelesi jyly osynaý gúl qalanyń alashtyń astanasy bolǵanyna jıyrma jyl tolady eken. 1997 jyldyń 20 qazanyndaǵy Prezıdentimizdiń jarlyǵymen burynǵy Aqmola sol jylǵy 10 jeltoqsannan bastap elimizdiń bas qalasy dep jarııalandy. Sodan jarty jyldaı ǵana ýaqyt ótkende kelesi jarlyqqa (1998 jyldyń 6 mamyry) sáıkes onyń aty Astana bolyp ózgertildi.

Árıne, qalanyń tarıhy tereńde jatyr. Bul óńirdi adam balasy sonaý paleolıt zamanynan mekendegenin arheologtar dáleldedi. Bizdiń jyl sanaýymyzdan myń jyldaı buryn Saryarqanyń tósinde, Nura men Esildiń aralyǵynda saqtar men ǵundar ómir súrgen, bekinis turǵyzǵan. Ǵalymdardyń aıtýynsha, ǵun tilinde «aq» «batys» degen uǵymdy bildirse, «mola» - «qamal» sóziniń balamasy eken. Demek, «Aqmola», qazirgi keıbir topshylaýlardan da árirek, mándirek «Batystyq qamal» degen túsinik bolyp shyǵady. Ataqty «Jeti jarǵyny» dúnıege keltirýshi Táýke hannyń ordasy bul qala ornalasqan jerge óte jaqyn bolypty.

Ótkenniń talaı oqıǵalarymen qatar Aqmola bekinisi Kenesary han bastaǵan qazaq halqynyń ult-azattyq qozǵalysynyń kýágeri bolǵany da tarıhtan belgili. Árıne, qala ómirine túbegeıli ózgerister engizgen 1917 jylǵy Qazan tóńkerisi. Jańa úkimettiń alǵashqy aılaryndaǵy aqmolalyq zııaly qaýymnyń ómiri men qyzmetin S.Seıfýllın óziniń «Tar jol, taıǵaq keshý» romanynda shynaıy kórsetken. Aqmolanyń Tselınograd bolyp ózgerýi tyń jáne tyńaıǵan jerlerdi ıgerýge, 1960 jyldyń 26 jeltoqsanynda Tyń ólkesin qurý týraly jarlyqtyń kúshine enýimen baılanys-ty. 1979 jyly qala jurtshylyǵy men jastarynyń Qazaqstanda nemis avtonomııasyn qurýǵa qarsy uıymdastyrǵan is-áreketteri de tarıhta qalǵan eleýli betterdiń biri.

Táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarynda elimizdiń astanasyn Almatydan Aqmolaǵa aýystyrý jóninde másele kún tártibine shyqty. Bul asa aýqymdy istiń bastamashysy Prezıdent N.Á.Nazarbaev ekeni belgili. 1995 jyldyń 15 qyrkúıeginde ol kisi astanany aýystyrý týraly jarlyq shyǵaryp, eki jumadan keıin Úkimet Aqmolaǵa memlekettik organdardy kóshirý jóninde komıssııa qurdy. Bolashaq astanany tańdaý boıynsha birneshe qala qarastyrylyp, eń sońynda toqtaý Esildiń jaǵasyndaǵy qalaǵa túskeni belgili. Shynynda da, buǵan myqty negizder bar-dy, ol jóninde Elbasy óziniń kóptegen eńbekterinde (máselen, «Eýrazııa júreginde» kitabynda), suhbattarynda, kezdesýlerde talaı aıtty. Birinshiden, bas qalany soltústikke qaraı jyljytýǵa geosaıası ahýal sebep boldy. Ekinshiden, Almaty óz damýynda aýmaqtyq resýrsty taýysqan edi, ári ondaǵy ekologııalyq jaǵdaı da nasharlaǵan bolatyn. Úshinshiden, astanany aýystyrýda eldi ındýstrııalyq-ınnovatsııalyq damytý turǵysynan nyǵaıtý máselesi turdy. Onyń ústine Aqmola kóliktiń qaı túri úshin de eldiń ortasynda, toǵyz joldyń torabynda ornalasqan edi. Qysqasy, endigi jerde jańa Qazaqstandy jańa astanada turǵyzý qajet boldy.
Munyń aldynda jarty jyl buryn Kókshetaý oblysy jabylyp, kórshi Soltústik Qazaqstan oblysyna qosyldy da, at ústindegi azamattardyń kóbi sol jaqqa, keıbireýleri jańa astanaǵa nemese basqa oblystarǵa qyzmet aýystyrdy. Birer aıdan keıin bizge de sóıtýge týra keldi. Respýblıkalyq memlekettik organdardyń, mınıstrlikterdiń ishinde Aqmolaǵa eń birinshi bop qonys aýdarǵan Aqparat jáne qoǵamdyq kelisim jónindegi ulttyq agenttikke konkýrsqa qatysý úshin qujattarymyzdy tapsyryp, kóp uzamaı sonyń bas mamany atandyq. Keıin agenttik Baspasóz mınıstrligi bolyp ózgertilgende, baspalar bóliminiń meńgerýshisi laýazymyn atqardyq.

Sol kezdegi qala, árıne, qazirgimen esh salystyrýǵa kelmeıdi, ol kádimgi provıntsııalyq qalalardyń, qatardaǵy oblys ortalyqtarynyń biri edi. Baspana máselesiniń birshama qıyndyqtaryn kórip, keıin agroýnıversıtettiń otbasylyq jataqhanasynan bir bólmege qol jetti. Mınıstrligimiz Beıbitshilik kóshesindegi burynǵy obkomnyń saıası aǵartý úıine ornalasqan, úsh-tórt aıaldamalyq jer. Kún saıyn tańerteń, keshke jaıaý júremiz. Sonda berekesi qashqan eski trotýarmen júrgende, onyń óziniń keıbir jerlerde múlde asfalty qalmaǵan, barǵansha-kelgenshe aıaq kıimdi, shalbardyń balaǵyn kádimgideı appaq shań qalyń basatyn. Jolshybaı kóp qabatty turǵyn úılerdiń, basqa da ǵımarattardyń birazdan jóndeý kórmegen qabyrǵalaryn, kireberisterin, esik-terezelerin kórgende kóńil júdeı beretin. Alaıda, kóp uzamaı qurylys, jóndeý jumystary qarqyndy bastalyp ketti de, ortalyq kóshelerdiń kelbeti tez ózgere bastady.
Astana kóship kelgen alǵashqy jyldan-aq Elbasynyń bastamashylyǵymen bas qalanyń eskız-ıdeıasyna halyqaralyq konkýrs jarııalandy, Nuraǵamyzdyń úndeýine álemniń úzdik arhıtektorlary nazar aýdardy. Esimde, asa yjdahattylyqpen ótkizilgen konkýrs-tańdaýda dúnıejúzine áıgili japon sáýletshisi Kıse Kýrokava jeńimpaz atanyp edi. Onyń usynystary boıynsha qalanyń 2030 jylǵa deıingi damýynyń bas jospary ázirlendi. Qazaqstan men Japonııa sáýletshilerinen basqa astananyń bolashaq arhıtektýralyq kelbetin jasaýǵa Germanııanyń, Anglııanyń, Bolgarııanyń, Shveıtsarııanyń, Shyǵys elderiniń, basqa da memleketterdiń belgili mamandary qatysqan-dy. Olardyń álemdik arhıtektýradaǵy eń úzdik degen úrdisterdi barynsha eskergenine búgingi Astananyń beınesine qarap kóz jetkizýge bolady.

Elbasynyń endigi bir kóregendigi - qalany Arqanyń jeli men boranynan, qumdy daýylynan qorǵaıtyn jasyl beldeý jasaýy. Al, kún saıyn irge kóterip jatqan birine-biri uqsamaıtyn, adamnyń nebir qııalynyń qaıtalanbas jemisi ispettes ǵımarattar, kóptegen fontandar men keń alleıalar, Esildiń eki jaǵasyn qosyp jatqan zamanaýı ǵajaıyp kópirler - otandasymyzdy bolsyn, sheteldikterdi bolsyn eriksiz tańdaı qaqtyratyn kórinister.

Qazirgi kezde munda Ortalyq Azııadaǵy eń bıik 88 qabatty «Abý-Dabı Plaza» kók tireıtin úıi salynyp jatyr. 1999 jyly ıÝNESKO-nyń sheshimimen Astanaǵa «Álem qalasy» degen ataq pen medaldyń berilýi zańdy bolsa kerek. Kelesi jyly ótetin
EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesiniń ertegige bergisiz ǵımarattary da bas qalamyzdyń dúnıejúziniń ozyq shaharlary qatarynan oıyp turyp oryn alaryna septesedi.

Astanada qyzmet istegen jyldar men úshin shyn máninde de, azamattyq kemeldený, rýhanı bıikteý, dúnıetanymymnyń keńeıý, kóptegen dos-jarandar, pikirles áriptester men joldastar tabý kezeńi bolǵany ras. Sanqıly jumystar atqarýǵa, is-sharalarǵa qatysýǵa týra keldi, olarǵa shama-sharqymyzsha úles qosýdyń sáti tústi. Múmkin, sol tirligimizdiń eskerilgeni bolar, 2008 jyly orys tilinde jaryq kórgen «Astana» entsıklopedııasyna (bas redaktory, ǵylymı-redaktsııalyq keńestiń tóraǵasy Imanǵalı Tasmaǵambetov) men týraly maqala engizildi.

Joǵaryda aıtqan kóp oqıǵalardyń ishinde bir erekshe este qalǵany 1997 jyldyń 8 qarashasynda jańa astanaǵa memlekettik bılik rámizderiniń - týdyń, eltańbanyń jáne Prezıdent shtandartynyń jetkizilýi. Qazirgideı esimde, kúzdiń qara sýyǵy men Arqanyń qatty jeli qatar qysyp turǵan kún bolatyn. Burynǵy Prezıdent rezıdentsııasynyń aldynda jınalǵan nópir halyq, sap túzegen áskerıler, gúl shoqtaryn ustaǵan arýlar. Bizdiń mınıstrliktiń ujymy da túgel derlik aldyn ala belgilengen jerde turdyq. Bir kezde rezıdentsııanyń aldyna Prezıdent shyqty, qasynda Sara Alpysqyzy, taǵy eki-úsh joǵary laýazymdy tulǵalar bar. Tıisti mýzykalyq belgi berilgennen keıin Qorǵanys mınıstri Muhtar Altynbaev nyq basyp, áskerı tártippen Elbasyna memlekettik rámizderdiń jańa astanaǵa jetkizilgeni týraly baıandady. Saltanatty áýenniń yrǵaǵymen janynda kúzet jasaǵy birge erip júrgen arnaıy adamdar rámizderdi úlken ǵımaratqa engizdi. Aýa raıynyń qytymyrlyǵyna qaramaı kóńil shirkin, erekshe tebirenedi, tolqıdy, qobaljıdy, óıtkeni, bul da derbes eldikke, táýelsiz memleketke ǵana tán rásim ǵoı, osyny sezingende «táýbá, shúkirshilik!» degen oı ystyq lepteı tula boıymyzdy sharpyp ótti.

Iá, Astana kúni - jaı ǵana qala meıramy emes. Bul - Alash jurty rýhynyń asqaqtyǵyn, el ekonomıkasynyń, áleýmettik bar bolmysynyń, mádenıetiniń jańa zamanǵa laıyq beleske kóterilgendigin pash etetin erekshe data, Máńgilik El ıdeıasynyń ómirsheńdigin kórsetetin aıryqsha oqıǵa, Uly Dala Eli kindiginiń baqyt ordasy ekendigin aıshyqtaıtyn mereıli mereke. Endeshe sol mereke qutty bolsyn, aǵaıyn!

Ǵosman TÓLEǴUL,

oblystyq qoǵamdyq kelisim keńesiniń tóraǵasy.

«Jasyl aımaq jaınaı bermekshi» - Elbasynyń tapsyrmasyna sáıkes, 2009 jyldan beri Shortandy kentinen Şýchınsk qalasyna deıingi Astana-Býrabaı avtobany boıynda aǵash kóshetteri otyrǵyzylyp keledi. Búgingi tańda bul aımaqtaǵy jasyl jelek ájeptáýir boı kóterip qaldy.

Osy maqsatta birshama gektar alqap zerttelip, Shortandy, Aqkól, Bulandy jáne Býrabaı aýdandarynda ornalasqan jaramdy alqaptyń kólemi 1828,7 gektardy qurady. 2012 jyly qashyqtyǵy 110 shaqyrym, eni 500 metr bolatyn Astana-Býrabaı avtobany boıyndaǵy bul alqapqa aǵash kóshetteri otyrǵyzyldy. Qazir joldyń eki jaq boıyna otyrǵyzylǵan 4500,0 myń dana ártúrli aǵash kóshetteri kózdiń jaýyn alady. Bul jasyl jelekti otyrǵyzýǵa Aqmola oblystyq ákimdigine qaraıtyn «Aqkól», «Otradnenskıı» jáne «Urymqaı» orman sharýashylyqtary atsalysty. Jalpy Astana-Şýchınsk avtobany boıyndaǵy jasyl jelekke 1,9 mıllıard teńge bólindi. Onyń 347,3 mıllıon teńgesine 174 arnaıy tehnıka satyp alyndy. Bólingen qarajat tolyq ıgerildi.
Búgingi tańda tehnologııa men jobaǵa sáıkes, aǵashtardy kútý jáne órtke qarsy sharalar qolǵa alynýda. Birinshi kezeń aıaqtaldy. Qazir otyrǵyzylǵan jasyl jelek orman tárizdi ósip keledi. Zańsyz aǵash kesý men órtti boldyrmaý úshin bul alqap kúzetiledi. Sondaı-aq, jasyl jelekti kútý jumystary atqarylady. Astana jasyl jelegin Aqkól aýdany men Şýchınsk-Býrabaı kýrortty aımaǵynyń aǵashtarymen qosý úshin jumystyń ekinshi kezeńi bastaldy. Biz jaramdy jer telimderin anyqtaý úshin qosymsha myń gektar alqapty zerttedik. Onyń avtoban boıyndaǵy qashyqtyǵy 30 shaqyrym, eni 250 metr bolatyn 747 gektar alqaby aǵash kóshetterin otyrǵyzýǵa jaramdy bolyp shyqty. Bul alqapqa «Urymqaı», «Otradnenskıı», «Aqkól» jáne «Keńes» orman sharýashylyqtary aǵash kóshetterin otyrǵyzady. Osy baǵytta daıyndyq jumysy júrgizilýde.
Aǵash kóshetterin otyrǵyzý úshin jerdiń jaramdylyǵy eskeriledi. Keıin tyńaıtqysh qoldaný arqyly ekijyldyq qara par júıesi boıynsha jumys júrgiziledi. Jasyl jelek sulbasymen jobalyq-smetalyq qujattamasy jasaldy. Aǵash kóshetteri tańdaldy. Ekologııalyq saraptama júrgizildi. Búgingi tańda jer telimderi alynyp, joǵaryda atalǵan orman sharýashylyqtaryna bólinip berildi. Shekaralaryn jasaý jumysy júrgizilip, memlekettik aktiler daıyndaldy. Sondaı-aq, qara par júıesi boıynsha topyraq óńdeý úshin daıyndyq jumysy shıratylýda. 747 gektar alqapqa aǵash kóshetteri otyrǵyzylǵannan keıin Astana qalasynyń jasyl beldeýine «Býrabaı» kýrortty aımaǵynyń aǵashtary qosylady. Oblystyq ákimdikke qaraıtyn orman sharýashylyqtarynda on bir qoryq bolsa, úsheýi bazıstik. Qoryqtardyń jalpy kólemi 163 gektardy quraıdy. Orman sharýashylyqtarynyń qoryqtarynda jyl saıyn 13 mıllıon dana birjyldyq, ekijyldyq jáne 76 myń dana úshjyldyq aǵash kóshetteri ósiriledi. Bul Astana qalasynyń beldeýin jasyl jelekpen oraýǵa tolyǵymen jetedi.

«Aqmola kóz aldymyzda dúnıe júzi tanyǵan Elordaǵa aınaldy»  -  Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń depýtaty  Maıra AISINA:

Ýaqyt shirkin, júırik qoı. «Qazaqstannyń astanasy Almatydan Aqmolaǵa kóshiriletin bolypty» degen áńgime shyqqan kúnnen bastap elimizdegi mundaı ózgeriske «bórikterin aspanǵa atyp» qýanǵandar da, «Táýelsizdik alǵanymyz jańa ǵana ǵoı, jyly oryndy sýytatyn kezge áli erte» dep shúbálana qaraǵandar da az bolmaǵandyǵy este. Búginde munyń bári tarıh qoınaýynda qaldy. Aınaldyrǵan jıyrma jylǵa jetpeıtindeı ýaqyt aralyǵynda burynǵy Aqmola, búgingi Astana kózdiń jaýyn alatyndaı ásem qalaǵa aınaldy. Búgin biz Astana kúni merekesine oraı, Parlament Májilisiniń depýtaty, Almatydan Aqmolaǵa alǵashqylardyń biri bolyp qonys aýdarǵan Maıra Arapqyzy Aısınany áńgimege tartqan edik.

- Tarıh úshin 18 jyl degenimiz qas-qaǵym sát qana ǵoı. Degenmen, az ýaqytta elimizdegi basqa da oblys ortalyqtary syndy shaǵyn qalanyń Elorda mártebesine ıe bolýymen qatar, óte qarqyndy damyp kele jatqan, ásem de ózindik kelbeti qalyptasqan araıly Astanaǵa aınalýy kóz aldyńyzda ótti ǵoı. Áńgimeńizdi Aqmolaǵa qonys aýdarǵan alǵashqy kúnderińizden bastasańyz?

- Sonaý 1997 jyly Almatydan jańa astanamyz bolatyn Aqmolaǵa alǵashqy kósh kele bastady ǵoı. Shynymdy aıtaıyn, bastapqyda mende Aqmolaǵa kóshý týraly oı bolǵan joq. Ol jyldary men Bilim mınıstrliginde (ol kezde ataýy sál basqasha bolatyn) qyzmet isteýshi edim. Alǵashqyda bizden Aqmolaǵa 20 adam baryp jumys isteı bastady. Árıne, Aqmolanyń respýblıkalyq deńgeıdegi mekemeler men mınıstrlikterdi  birden qabyldaı alatyndaı múmkindigi joq bolatyn. Sondyqtan, bári yńǵaıly oryn tabylýyna oraı birtindep kóshe bastaǵandyǵy belgili ǵoı.

- Siz qaldyńyz ba?

- Aıtpaqshy, meni de sol kezdegi mınıstrimiz Qyrymbek Kósherbaev shaqyryp pikirimdi bildi. Shyny kerek, Aqmolaǵa kóshýge birden kelisim bere qoıdym dep aıta almaımyn. «Qalaı bolady?, Balalardyń oqýy ne bolady?, Ol jaqta joldasyma jumys tabyla ma?» degen sııaqty árkimniń de kókeıinde turatyn suraqtar meni de aınalyp ótken joq, árıne. Biraq, 1999 jyly bizdiń mınıstrlik tolyq kóshetin bolǵan soń  men de kóshýge bel býdym. Bul arada mınıstrimiz Qyrymbek Kósherbaevtyń da janashyr aqylynyń qamshy bolǵandyǵyn jasyrmaımyn. Sonymen, sol 1999 jyldyń aqpan aıynda bolashaq jumys ornymdy, turatyn meken-jaıymdy kóreıin dep kelgenim áli esimde.

- «Aqmolanyń qysta aıazy qatty bolady eken, jazda masasy maza bermeıdi» degen áńgimeler sizge de tanys bolar?

- Men Arqanyń qyzymyn. Naqtyraq aıtsam, kerbez Kókshetaýdyń bir pushpaǵy - Zerendide óskenmin. Sondyqtan, Arqanyń aıazy maǵan tańsyq emes. Biraq, biraz jyl Almatyda turǵandyqtan bolar, sol aqpan aıynda Aqmolaǵa alǵash kelgenimde basqa nárselerdi aıtpaǵannyń ózinde, bir shabadan azyq-túlik alyp kelgenim esimde. Sodan  ne kerek, baıaǵy komsomolda birge qyzmet atqarǵan, Aqmoladaǵy jáne keıin kóship kelgen tanystarymdy taýyp alyp bolashaq astanamyzdy, mundaǵy jaǵdaıdy biraz talqyladyq qoı. Aıtpaqshy, sol áńgimemen júrip, ózime bólingen jataqhanany baryp kórýdi de umytyp ketippin.

- Aqpan aıynda Aqmola onsha «jylylyq» tanyta qoımaıdy. Arqanyń qyzy bolsańyz da Almatydan soń «ishińiz jylı qoımaǵan» bolar?

- Endi bir úıden ekinshi úıge kóshseń de ájeptáýir qıyndyqtar týyndap jatady ǵoı. Onyń janynda Elordany kóshirý degenimiz Qazaqstanda ǵana emes, álemde sırek kezdesetin qubylys qoı. Al endi, shyndap kelgende, «sýyq eken, qala onsha emes» degen syndy sózder negizinen «as úıdiń áńgimeleri» ǵoı. Árıne, Almatynyń aýa raıy jaıly ekendigi ras. Biraq, Saryarqanyń salqyn samalyn Almatyda sezine almaıtynyńyzdy nege aıtpasqa?!

Qalaı bolǵan kúnde de sol bir qyzyǵy da, shyjyǵy da az bolmaǵan kúnderdi búgin saǵyna eske alamyn. Ras, birazymyzdyń  «shamaly ýaqyttan soń Almatyǵa qaıta oralamyz ǵoı» dep oılaǵanymyz da jasyryn emes. Sol kezdegi 9 maı kóshesindegi jataqhananyń shaǵyn ǵana eki bólmesinde turǵanymyzda shamaly ǵana ýaqyt ishinde Aqmolanyń adam tanymastaı ózgeretini týraly oıladyq desem, shyndyqqa janaspaıtyn bolar.

Árıne, ol kezdegi Aqmola da elimizdegi basqa da oblys ortalyqtarynan kem túspeıtin. Degenmen, shaǵyn qalany az ýaqyt ishinde Elordaǵa laıyq keıipke keltirý ońaı sharýa emes.

- Sodan beri biraz jyl ótti. Búgingi Astana 1999 jyly siz Almatydan kelgende ózińiz sol kezde sezingendeı «qabaǵyn túıe» qarsy alǵan Aqmola emes.

- Árıne. Birge kelip, birimiz jataqhanaǵa, endi birimiz jaldamaly páterlerge jaıǵasyp, jańa Elordamyzda jumysty birge bastaǵan dostarymyzben, áriptesterimizben ár bes jylda jınalyp, sol bir sátterdi eske alýdy dástúrge aınaldyrdyq. Aqmolaǵa qonys aýdarǵan alǵashqy ýaqytta turmystyq jaǵdaılarǵa baılanysty edáýir qıyndyqtar bolǵany ras. Mınıstrlikterdi jaıǵastyratyn ǵımarattar jetispegendigin aıtpaǵannyń ózinde, turǵyn úı, jalpy baspana máselesi de kúrdeli boldy. Degenmen, «sheshingen sýdan taıynbas» demekshi, bárine shydadyq. Eń bastysy, biz elimizdegi tarıhı sheshimniń kýási bolyp qana qoımaı, sol sheshimdi júzege asyrýshylardyń, jańa Elordamyzdyń qalyptasýyna, damýyna óz úlesimizdi qosqandyǵymyzdy maqtan tutamyz. Sonymen qatar, birge kóship kelgenderdiń bári derlik Astanada turaqtap qalǵandyǵyn aıta ketkim keledi. ıAǵnı, Aqmola bizdi siz aıtqandaı «qabaǵyn túıe» emes, jyly shyraımen qushaǵyn jaıa qarsy aldy deýge negiz bar. Aıtpaqshy, jastary kelip zeınetkerlikke shyqqandar da búginde Astana turǵyndary.

- Bizde kóp jaǵdaıda Astana týraly aıtqanda «asyra siltep» jiberýge beıimbiz. Ras, burynǵy Aqmolany jańǵyrtyp qana qoımaı, Esildiń sol jaǵalaýynan kórgen jurt tamsana qaraıtyn ásem qala turǵyzdyq. Degenmen... Búgingi Astana shyn máninde maqtan tutatyn Elordaǵa aınaldy ma?

- Endi ásireleýge beıim halyq ekenimiz aqıqat. Osy turǵydan alyp qaraǵanda kóp maqtap jiberetin sátterimiz joq emes. Alaıda, bardy bar deý kerek. Búginde Astanany tek biz ǵana emes, qalany abattandyrýdyń, arhıtektýranyń «maıyn ishken», álemdegi talaı ásem qalany kórgen mamandar da maqtaıdy. Kózdiń jaýyn alatyndaı talaı ǵımarattar, sáýlet óneriniń ozyq úlgilerimen boı kótergen nysandar sózimizge dálel emes pe? Máselen, basqalaryn aıtpaǵannyń ózinde Astanadaǵy «Báıterek» táýelsiz sarapshylardyń aıtýynsha álemdegi eń úzdik 100 ǵımarattyń qatarynan oryn alypty. Nebári jıyrma jylǵa jetpeıtin ýaqytta Elordamyzdyń ásemdigin álem moıyndaǵan, ozyq úlgide qarqyndy damyp kele jatqan qalalardyń birine aınalýy qalaı maqtasaq ta turarlyq qoı. Bul arada eshqandaı «asyra silteýshilik» joq dep bilemin.
Al endi, oryn alǵan olqylyqtary týraly aıtar bolsaq, álemniń kez-kelgen qalasyn synǵa alýǵa bolady. ıAǵnı, «izdeı bersek» kemshilikter joq emes, árıne. Máselen, jańadan turǵyzylǵan sol jaǵalaýda kóshelerdi  birshama keń qylýǵa bolar edi. Sondaı-aq, jaıaý júrginshiler úshin kóshelerdi qıyp ótetin jer asty joldarynyń joqtyǵy da ras. Degenmen, bul Astana qurylysyndaǵy alǵashqy jyldary oryn alǵan máseleler. Keıingi ýaqytta munyń bári eskerile bastady.

- Aqmolaǵa kelgen alǵashqy jyldary «shamaly ýaqyttan soń Almatyǵa qaıtamyn» dep oılasańyz búginde Astananyń baıyrǵy turǵynyna aınalǵandyǵyńyzdy sezip turmyn.

- Árıne. Shynymdy aıtsam, qazirgi ýaqytta Almatyǵa jumys babymen nemese basqa tyǵyz sharýalarmen bara qalsam birer kúnnen soń Astanaǵa qaıtýǵa asyǵamyn. Baıaǵy ózimmen Aqmolaǵa birge kelip «shamadannyń ústinde otyrǵandardyń» da oılary osyndaı.
Sizdiń Astanany kóp maqtaýǵa beıimbiz degenińizge qaıta oralalyq. Aqıqatyna kelsek, biz birinshiden HH ǵasyrdyń sońyna taman el astanasyn kóshirgen birden bir elmiz. Ekinshiden, júz nemese odan kóp jyl memleket astanasy bolǵan qalalarmen salystyrarda oılaný qajet. Tipti, osy jıyrma jylǵa jetpeıtin ýaqyttyń ózinde búgingi Astana ásemdigi jaǵynan eń aldyńǵy qatardaǵy qalalardyń birine aınala bastaǵandyǵyn biz ǵana emes qalamyzdy kórgen qonaqtardyń ózderi aıtyp júr ǵoı. Sondaı-aq, Astananyń álemdegi rýhanı ortalyqtardyń birine aınala bastaǵandyǵyn da kórip otyrǵan joqpyz ba?! Álemdegi dástúrli dinder basshylarynyń sezderin Astanada ótkizý dástúrge aınaldy. On jyl boıy ótpegen Eýropadaǵy qaýipsizdik pen yntymaqtastyq uıymynyń sammıti joǵary deńgeıde ótkendigin bilemiz. Endi mine, 2017 jyly  EKSPO
kórmesi ótpekshi. Aıta bersek, mundaı mysaldar az emes. Munyń bári saıyp kelgende, Qazaqstannyń, onyń ishinde árıne Elordamyz - Astananyń taǵy da qaıtalap aıtaıyn álemdegi rýhanı ortalyqqa aınalyp kele jatqandyǵyn aıǵaqtasa kerek.

- Aqmola Elorda mártebesine ıe bolǵan soń elimizdiń túkpir-túkpirinen «baqytyn izdep» kelýshiler kóp bolatyndyǵy belgili. Bireý jumys babymen, endi bireýler taǵy da bir jaǵdaılarmen degendeı... Búgingi kúni Astanada shamamen bir mıllıonnan astam adam turady. ıAǵnı, basym kópshiligi kóship kelgender. Osyǵan oraı, búginde «Astana turǵyny» degen uǵym qalyptasty ma? Alǵashqy kezde «almatylyqpyz», «aqmolalyqpyz», ... deýge beıimder bolýshy edi...

- Ázil úshin aıtylǵan áńgime bolar. Men ózim Aqmolaǵa «tastaı batyp, sýdaı sińdim» deı alamyn. Ózim aralasatyn dostarym men áriptesterim de solaı dep oılaımyn. Ras, alǵashqy jyldary kezdeskende «Almatydan keldim», «Shymkenttikpin» dep jatsa ony jón surasýdyń bir joly deý kerek shyǵar. Sondaı-aq, áńgime arasynda keıbireýler bólinip jatsa oǵan nazar aýdarýdyń qajeti joq. Aıtpaqshy, biz alǵashqy kóship kelgen jyldary «jıgýlı» avtokóligimiz bar edi. Sol mashınamyzdy nege ekeni belgisiz úsh-tórt ret tonap ketti, birde terezelerin syndyrdy. Kim biledi múmkin  bireýlerge mashınanyń almatylyq nómiri unamaǵan bolar. Aqyry sol kóligimizdi múldem urlap áketti. Shyndyǵynda muny ár qalada da kezdesetin buzyqtardyń isi dep baǵalaý kerek shyǵar.
Al endi, «Astana turǵyny» degen túsinikke keletin bolsaq, naǵyz Astana turǵyny dep keıingi jastardy aıtý kerek. Osy qalada týǵan, osynda óskenderdiń mentalıteti de, qylyqtary da shynaıy Elorda turǵyndaryna laıyq bolady dep oılaımyn. Al, jalpy Elordamyz - Astana barsha qazaqtyń bas qalasy.

- Jumys babymen nemese basqa da jaǵdaılarǵa baılanysty biraz eldi kórgen bolarsyz. Sonda ol jaqtaǵy qalalardy Astanamen ishteı salystyratyn shyǵarsyz. Qalaı, keýdeńizdi qýanysh kerneý basym bola ma, álde «áttegen-aı» da jıi oryn ala ma?

- Tym árige barmaı-aq qoıaıyn, degenmen TMD elderiniń bas qalalarynyń ishinde Astanadan ozyp turǵany joq desem aqıqatan alys ketpegendigim. Máselen, Tájikstan astanasy Dýshanbede Astanadaǵydaı keıingi ýaqytta sáýlet óneriniń ozyq úlgisimen turǵyzylǵan ǵımarattar joqtyń qasy. Táshkent bir kezde Orta Azııadaǵy eń ásem qala sanalsa, búginde kóp ózgere qoımaǵan syńaıly. Bul turǵyda Ázirbaıjannyń astanasy - Baký qalasy kóz qýantady. Shyntýaıtqa kelgende  olardan biraz nárse úırenýge bolady. Jalpy, qysqasha túıinder bolsam,  búgingi Astanany «mynaý bizdiń Elordamyz» dep álemdegi kez-kelgen órkenıetti eldiń turǵynyna, arhıtektýra men sáýlet salasy mamandaryna uıalmaı, maqtana kórsete alamyz.

- Syrttan birinshi ret kelgen adam Astananyń qazaqtyń Elordasy ekendigin birden sezine me? Qazaqqa tán birdeńe kózge uryp tura ma degenim ǵoı. Úıge jóndeý júrgizsek te «eýroremont» deıtin boldyq qoı...

- Bul arada da Ázirbaıjan eliniń astanasynyń ereksheligi bar. Búgingi Astana qazirgi zamanǵy úlgide damyp keledi ǵoı. Ras, bul turǵyda bir kezde Almatyda biraz ıgi ister atqarylǵan bolatyn. Biraq, qazir Almaty da ózgerip ketti. Aldaǵy ýaqytta bul másele eskeriletin bolar. Jalpy, bul jaı otandyq arhıtektorlardy oılandyrýǵa tıis. Búgingi zaman tehnologııasymen  shyǵys úlgisinde, onyń ishinde qazaqqa tán jaǵdaılardy eskere otyryp, jobalaryn usynsa kim qoı depti.

Al endi, erekshelikterge keletin bolsaq, máselen Seýl qalasynda kóshelerdiń ataýy men rettik nómirleri úılerdiń tóbelerinde jarnama syndy kórinip turady. Sondaı-aq, keıbir qalalarda kópqabatty úılerdiń qabyrǵalaryna (terezeleri joq jaǵyna) sol eldiń halqyna tán sýretter salynady eken. Mine, osyndaı jáne basqa da ózimizge jarasymdy bolatyn isterdi júzege asyrýǵa bolady.

Qysqasha aıtsaq, búginde Qazaqstandy, onyń Elordasy - Astanany álem tanıdy, moıyndaıdy. Joǵaryda aıtyp ótkenimizdeı, tarıh úshin aınaldyrǵan 18 jyl qas-qaǵym sát qana. Mine, osy qysqa merzimde Arqa tórinde elimizdiń jańa Elordasyn turǵyzyp ony álemge pash ettik. Búgingideı qarqynmen damıtyn bolsaq, aldaǵy ýaqytta Astananyń ásemdigi, onyń turǵyndar úshin jaılylyǵy ózgelerge úlgi bolarlyqtaı jaǵdaıǵa keletindigine kúmán joq.

- Maıra Arapqyzy mazmundy áńgimeńizge rahmet!

«Bas qalanyń beınesi» -

Kóz tunar Astananyń kelbetinen,

Esildiń tolqynymen terbetilgen.

Sáýlet pen sulýlyqqa tabyndyrǵan,

Tappaspyn sendeı shahar jer betinen.

Saýyryn Saryarqanyń sánge bólep,
Keýdesin kókke kerip boı túzegen.
Arqanyń apaı tósin ánge bólep,
Asqaq qala Astana oı túzegen.

Qarasam Astanaǵa nur tunyp tur,
Ǵajaıyp ǵımarattar syr quıyp tur.
Shaǵylyp aı nuryna, kún nuryna,
Esildiń qos jaǵasy qulpyryp tur.

Meshiti «Nur-Astana» dinge arna,
Pıramıda, Báıterek, ol baq orda.
Syıǵyzǵan bar álemdi baýyryna,
Júregi Astananyń bol, Aqorda!

Kelbeti ultymyzdyń dál ózińdeı,
Bereke, dostyq, birlik el kózindeı.
Osynaý Astananyń tórt aıshyǵy,
Tórt taǵan óleń joldyń sózderindeı.

Astana qııaldaǵy arman qala,
Tosatyn jeńisterdi aldan qala.
Óshpeıtin júregime mahabbattyń,
Máńgilik bederli izin salǵan qala.

Án shalqyp aspanynda Astananyń,
Jaıqaldy japyraǵy jas qalanyń.
Elbasy men Elorda, el amanda,
Juldyzy jarqyraıdy bas qalanyń!

Jumabaı ESEKEEV,
aqyn-jyrshy, Qazaqstan Respýblıkasynyń mádenıet qaıratkeri.

«Elbasymen bir mektepte oqydym» -

Men Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti, Ult Kóshbasshysy Nursultan Nazarbaev oqyǵan mektepten bilim alǵanymdy maqtanysh tutamyn. Bul mektep 1945 jyly uly Abaıdyń 100 jyldyǵyna oraı salynyp, paıdalanýǵa berilgen eken. Men osy mektepti 1958 jyly bitirdim.

Elimizdiń Prezıdentine sabaq bergen ustazdardyń qatarynda Ábdirahman Baıjanov, Qabdolla Qulmaǵanov, Gaýhar Qulmaǵanova, Baǵman Kenjekeev, Ázıpa Sarybaeva, Qalı Igelmanov, Qajyken Qanqashbaev sııaqty muǵalimder bar. Ol kisilerdiń bári búginde baqılyq bolyp ketti. N.Nazarbaev osy Qaskeleń qalasyndaǵy Abaı atyndaǵy orta mektepti kúmis medalmen bitirdi.

Ult Kóshbasshysymen qatar oqymasam da, ol týraly zamandastarym aıtqan áńgimelerden kóp jaıdy estip bilgen edim. Ol bala kezinen-aq ilim-bilimge qumar, úlkendi, ustazdy qatty syılaıtyn kishipeıil bolyp ósti. Esimde qalǵany, úziliske shyǵa qalsaq boldy, bastaýysh synyp balalary asyq nemese «qyzyl jalaý» degen
oıyndy oınaıtyn da, joǵary synyp oqýshylary voleıbol oınaıdy. Myǵym deneli aqsary bala qurbylaryna qosylmaı, oıyndardan árdaıym aýlaq júredi.

Sabaǵyn óte jaqsy oqıtyn Nursultan qoǵamdyq jumystarǵa da belsendi aralasatyn. Sodan bolar, bala kezinen-aq, onyń esimi aýdan aýmaǵyna jaqsy tanymal boldy. Balalar arasynda qıyn sabaq atanǵan matematıkany ol óte jaqsy oqydy. Úı tapsyrmalaryn oryndaǵanda, baqylaý jumystarynda synyptastaryna esep shyǵarýǵa árdaıym kómektesetin. Ustazdary ol týraly «Nursultannan túbi úlken azamat shyǵady» dep aıtyp júretin. Ol aqyry ustazdarynyń sol úmitin aqtap, esimi álemge tanymal saıasatker boldy.

Nursultan Nazarbaev mektep bitirip, bıik laýazymdy qyzmet tizginin ustap júrgen kezderinde de ózi oqyp, bilim alǵan mektebin, ustazdaryn umytqan joq. Birde Qaraǵandyda jaýapty qyzmette júrgen kezinde kezdesken edim. Sonda maǵan: «Aǵa, aýylǵa baryp ózim oqyǵan mektepte boldym, otyrǵan partamdy kórip, kóńilim toǵaıyp qaldy» degen edi. Sol sózinen ózi oqyǵan mektebin, qyzyqty balalyq shaǵyn eshqashan umytpaıtynyn uqtym.

Memleket basshysynyń jumysy aýyr jáne jaýapty. Bos ýaqyttary da bola bermeıdi. Soǵan qaramastan, Nursultan Nazarbaev ózi oqyǵan mektebi men ustazdarynyń, qurby-qurdastarynyń jaıynan  árdaıym syrttaı habardar bolyp otyratynǵa uqsaıdy. Olaı deıtinim, osydan birneshe jyl buryn ony oqytqan bir muǵalimi qaıtys bolǵanda, Máskeýde issaparda júrgen N.Nazarbaev ustazynyń otbasyna qaıǵysyna ortaqtasatynyn aıtyp, jedelhat jiberdi.

Bıyl elimiz óz táýelsizdiginiń 25 jyldyǵyn atap ótkeli otyr. Elimizdiń táýelsizdigi, osy kezeń ishinde qol jetken jetistikteriniń bári Nursultan Nazarbaevtyń esimimen tyǵyz baılanysty ekenin eshkim teriske shyǵara almaıdy. Memleket tarıhynda osyndaı eleýli orny bar uly tulǵamyzdyń mektepten bilim alǵan balalyq shaqtary, azamattyq kelbeti týraly ózim  biletin jaılardy ortaǵa salǵandy oryndy kórdim.

«Álem moıyndaǵan Kóshbasshy» -

Osydan   biraz  buryn   el gazeti  «Egemen  Qazaqstan»  meniń   júrekten  shyqqan  bir  jyrymdy  basty. Bir demde,  bir tynysta  jedel jazylǵan  sol  jyr meniń   júrek sózim, aq adal   paıymym edi.  «Nurly  jol» dep atalǵan ol jyrym mynaý edi:

Nurly  jolǵa  endi, mine, tústi elim,Qolyna   alyp  jasampazdyq isterin.Kórmegende kóz  de soqyr, júrek joq,Arqalady   Elbasymyz  ǵasyrlardyń   júkterin. Jalǵyz ózi ashty álemniń esigin,Terbetýde   bolashaqtyń  besigin. Keler urpaq maqtanyshpen aıtady,Nazarbaev Nursultannyń  esimin.

Myna   zaman netken  ǵajap ertegi, Jastyq shaǵym  qaıta aınalyp kelse edi. Qazaqstan, Ǵajapstan - týǵan el, Maqtan etem, qýat kórem men seni!..  

Túsingen, kókirek kózi oıaý  janǵa  osy jyrymda  bárin aıttym-aý  dep paıymdaımyn. Desek te, qasıetti  táýelsizdigimizdiń  25  jylynyń  ishinde  Uly Kóshbasshymyzdyń  bastaýymen   júrip  ótken  ǵasyrǵa bergisiz    ýaqytymyzdy tarazy basyna  tartyp, salmaqtap kórelik. Men osy  qalanyń  baıyrǵy  turǵynymyn. Oblys ortalyǵyna  1970  jyly kelgenimde Tselınograd shaǵyn ǵana shahar bolatyn. Qazaǵy az, qazaqtyǵy kemshin, tyńnyń týyn kótergen, sol  dil   qaı  jerge barsań  saqtalǵan  jáne  de kórinis berip, kúre tamyr    qanyndaı  lúpildep turatyn  meken edi.

Áli esimde,  1990  jyldardyń aıaǵynda  «Qazaq  ádebıeti»  gazeti   sol jyldarǵy Tselınograd oblystyq Soveti atqarý komıtetiniń  tóraǵasy, marqum Qaıreden Káribaev aǵamyzdyń  suhbatyn basty. Maqalada   qalamyzdyń  Astana  bolýǵa  qatysty múmkindikteri  sóz boldy. Qumarta, tańdana  oqydyq.  Biz úshin bul bir ertegideı kóringen. Endi sol ertegideı elestegen túsimiz  aqıqatqa aınalyp, álemniń sulý  da symbatty Astana atty  arý qalasyna aınaldy.

Óz basym áli  tús kórip júrgendeımin. Osyndaı álemdi tańdandyrǵan Astana salý Elbasynyń   birinshi erligi edi. Táýelsizdiktiń   shapaǵyn shashyp  tańy atyp kele  jatqanda, Prezıdentimiz   el derbestigine syn  bolǵan  20  synaqtan  jas memleketimizdi  erlikpen, kemeńgerlikpen  ótkize bastady. Bul uly kóshbasshylyqtyń  jeńip shyqqan  20  synaǵynyń  biri   Qazaqstannyń    zańdy rásimdelgen  jáne   halyqaralyq  moıyndalǵan  memlekettik shekarasynyń  bolmaýy edi. Sol sebepti,  jas memleket  túrli   transulttyq   qaýipter men  geosaıası qaterler aldynda  asa qaýqarsyz edi. Kópultty memlekettiń  óz táýelsizdiginiń alǵashqy qadamdary   jasalmaı jatyp-aq  kúıreýi múmkin bolatyn. Osy tusta    halyqaralyq bedelge ıe sarapshylardyń  basym bóligi  elimizdi óńirlik  belgisi  boıynsha  bólinip ketken memlekettiń taǵdyry  kútip tur dep boljaı bastaǵany este. Elbasymyz  eldiń  aýmaqtyq  tutastyǵyn saqtaý  úshin memlekettik shekarany  halyqaralyq quqyqtyq normalarǵa saı  bekitip, zańdy túrde rásimdeýge danyshpandyqpen  jetekshilik etti. Jaǵyrapııaly jaǵynan kórshi ornalasqan   Qytaı men Reseı sekildi alyp derjavalarmen  jáne Ózbekstan, Qyrǵyzstan, Túrkimenııa syndy   túrki tildes  jas memlekettermen  shekara  syzyǵyn anyqtap, bekitip alý  tym ońaı  jumys emes edi. Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń kemeńgerligi men keleshekti  boljaı alatyn danalyq qasıetteriniń  jáne asa  úlken ǵalamdyq bedeliniń arqasynda  uzaq ta  tynymsyz eńbekterdiń nátıjesinde  Qazaqstannyń memlekettik shekarasy tolyǵymen  zańdy túrde  rásimdelip,  tolyq jabdyqtaldy. Qazir   Qazaqstannyń  shekaralyq  áskerleriniń  baqylaýynda  14 myń   shaqyrymnan  astam  aýmaq bar. Mysalǵa, Reseımen  shekaramyz  7200, Ózbekstanmen  shekara 2150  shaqyrym,  Qytaımen shekara 1740 shaqyrym,  Qyrǵyzstanmen shekaramyz 1050  shaqyrym da, Túrkimenstanmen shekara 400  shaqyrymdy alyp jatyr. Sol  erlik pen   jasampazdyq  25  jyl boıyna  sátti jalǵasyp, Qazaqstan óz Ult Kóshbasshysy  Nursultan Nazarbaevtyń  arqasynda   jahanǵa  tanymal, mártebesi  bıik  memleketke aınaldy. Muny kórmeý,  sezinbeý, baǵalamaý múmkin emes. Qazirde   jer-jerlerde   memlekettik shekarany qorǵaýdyń  jańa tehnologııalary  engizilip,    sheteldikterdiń  kirý-shyǵýyn  baqylaıtyn  birtutas  aqparattyq  júıe qaýipsizdigin, Qazaqstan  Respýblıkasynyń  shekaralary men  memlekettik  egemendiginiń saqtalýyn qamtamasyz etetin  berik júıe   quryldy. Jas memleketimizge sol jyldary  qater  bolǵan ekinshi synaq-qýaty  jóninen  álemdegi  tórtinshi  ıadrolyq arsenaldyń  bolýy men  Semeı polıgonynyń  problemalary edi. Óz  táýelsizdigin  jarııalaǵan  Qazaqstan álemdegi  tórtinshi  ıadrolyq qarý arsenalyna ıe bolǵany  málim. Adamzatqa  ajal  ákeletin  bul mura sóz joq, elimizdiń  ulttyq  qaýipsizdigine  úlken qaterler týdyrýy múmkin edi. Kóregen Kóshbasshymyz   táýelsizdiktiń  tańy atqan alǵashqy  jyldarda-aq  muny  aqyl tarazysyna sala bildi. Qazaqstannyń  álemdegi uly derjavalardyń  geosaıası  múddeleriniń tutqyny  bolmaýy úshin  kóp keshiktirmeı  eldegi ıadrolyq qarý máselesin sheshý kerek boldy. Elbasynyń  jetekshiligimen  Qazaqstannyń   bolashaq  saıasatynyń  negizin qalaǵan   alǵashqy qadam  1991  jyly  tamyzda Semeı ıadrolyq  polıgonyn  jabýdan bastaldy. ıAdrolyq arsenaldy  shyǵarý  bo-ıynsha óz mindettemelerin oryndaǵannan  keıin elimiz ıadrolyq qarý arsenalyn  joıyp,  burynǵy áskerı  óndiristerdi  konversııalaý  jumystaryn  sheshýge kiristi. Sonymen,   kemeńger Kóshbasshymyz Nursultan  Nazarbaevtyń  tikeleı  basshylyǵymen   1993  jyldyń   13  jeltoqsanynda Qazaqstan Respýblıkasynyń sol  kezdegi Joǵarǵy Keńesi ıAdrolyq qarýdy taratpaý  jónindegi  kelisimdi ratıfıktsııalady. 1994  jyldyń  14 aqpanynda Qazaqstan MAGATE  músheligine ótti. Osy  kezeńde   kepildikter  týraly kelisimge  jáne oǵan qosymsha  hattamaǵa qol qoıyldy. Elbasymyzdyń  jeke  nusqaýymen  2006  jylǵy  8  qyrkúıekte Semeıde osy óńirde   ıadrolyq qarýdan bos aımaq qurý týraly kelisimge qol qoıyldy. Atalǵan kelisim sheńberinde  Qazaqstan   ıadrolyq qaýipsizdikti bekitý, ıadrolyq materıaldardyń taralýynyń aldyn alý   jáne ıadrolyq  lańkestikpen kúres   boıynsha  is-qımyldyń   óńirlik   josparyn  ázirledi. Sońǵy  jyldary  Qazaqstan  kótergen bastamalardyń qatarynda  ıadrolyq qarýdy  gorızontaldy jáne vertıkaldy  tartpaý  týraly jalpyǵa ortaq  jańa, ámbebap  kelisim ázirleý, ıadrolyq  qarýdan  bos aımaqtardy zańdy túrde bekitý   jáne aımaqtarǵa qatysýshy elderge  qaýipsizdik  kepildikteri men  preferentsııalar  berý, MAGATE  az baıytylǵan  ýrannyń  Halyqaralyq Bankin  óz aýmaǵynda ornalastyrýǵa muqııat daıyndalý  da boldy. Elbasymyzdyń  jeke óziniń  bastamasymen  Birikken Ulttar Uıymy  Semeı polıgonynyń  jabylǵan  kúnin, ıaǵnı, 29 tamyzdy  ıadrolyq synaqtarǵa qarsy is-qımyldyń  halyqaralyq kúni dep jarııalady. Dana Kóshbasshymyzdyń  bul baǵyttaǵy   jigerli de kóregendik  jumystary  taıaýda bolǵan Vashıngton   Sammıtinde jalǵasyn taýyp, ondaǵy Elbasynyń   Álem.  HHІ ǵasyr. ıAdrolyq qaýipsizdik Manıfesin   Birikken Ulttar Uıymy  búginde óziniń   negizgi qujatyna aınaldyryp otyr.

Qazaqstannyń  syrtqy saıasattaǵy óz Prezıdentiniń  jetekshiligimen  júrgizip otyrǵan  dana saıasatynyń  endigi  bir jemisi men jeńisi retinde  Qazaqstannyń BUU Qaýipsizdik Keńesiniń  turaqty emes músheligine qabyldanýy  ekeni ras. Bul jetistikti  ár qazaqstandyq, kez-kelgen qazaq balasy,  elim degen eri  bilýi, baǵalaýy kerek. Qysqasy, Prezıdentimiz  
Nursultan  Nazarbaevty   táýelsiz qazaq elin  Azııanyń  aıtýly da aıbarly   azýly barysyna  aınaldyra alǵan  alyp memlekettiń  kemeńger Kóshbasshysy  retinde ǵana bilip, tanymymyzdyń osy  deńgeıden ǵana shektelip  qalýyn  óz basym durys dep eseptemeımin. Kerisinshe,  tuńǵysh  Prezıdentimizdiń  planetarlyq  deńgeıdegi  bıikterge samǵap  kóterile  alǵan, álemdegi sanaýly  tulǵalardyń  biregeıi   ekenin maqtan tutýymyz  jáne  taǵdyrymyzǵa myń alǵys  aıtýymyz paryz.

Sanaly  qazaq balasy úshin bul onyń  ǵumyryna jasampazdyq jiger men ot berer  qaınar der edik. Álginde  Qazaqstan  táýelsizdiginiń tańy atqanda eldiń aldynan shyqqan  20  qaterli synaqtar ja-ıynda, ony Elbasymyzdyń kemeńgerlik  eńbekteriniń  arqasynda qalaı jeńgenimizdi  shamalap aıttyq. Prezıdentimiz sol jyldarda  Qazaqstannyń  óz Qarýly  Kúshterin qurýǵa, eldegi  krımınogendik   jaǵdaıdyń  nasharlaýy men  uıymdasqan qylmysty aýyzdyqtaý,  Keńestik  júıeden muraǵa qalǵan  eskirgen    zańnamalyq bazany  jańartýǵa, óz tıimizsizdigin tanyta bastaǵan  memlekettik  basqarýdyń   ákimshil-ámirshil   júıesiniń  tıimsizdigin joıýǵa, jańa memlekettik saıasattar qurýǵa, keńestik Úkimet qulaǵannan soń   ekonomıkadaǵy  qalyptasqan, ónerkásiptik  kásiporyndardyń toqtaýymen  jáne qıraýymen, aýyl sharýashylyǵynyń  quldyraýy, aýyl sharýashylyǵy jerleriniń  aýqymdy  kólemde isten shyǵýymen, eldegi qarjy-aqsha júıesiniń   kúıreýi  jáne valıýtalyq-altyn saqtyq  qorlarynyń bolmaýymen, respýblıkadaǵy sol jyldarǵy  gıperınflıatsııamen, aqshanyń shapshań qunsyzdanýymen kemeńgerlikpen kúrester júrgizdi. Elbasymyzdyń  basqarýymen  osy 25  jyldyń sheńberinde atqarylǵan ulan-ǵaıyr  jumystardyń  nátıjesinde Qazaqstan  ǵalamnyń  damyǵan  30  eliniń qataryna qosylmaqshy.  Elbasymyz sol jyldarda osy  jasampazdyq jumystarymen qanattastyra  Kaspıı teńiziniń   quqyqtyq  mártebesin  retteýmen munaı-gaz ken oryndarynyń  el múddelerine saı ıgerilýin  de  qolǵa alyp,  bul salalarda da  jeńisterge jetti. Osy jyldarda  halyqtyń  shet elderge  turaqty turýǵa  jappaı ketýi men  el ishindegi   teris kóshi-qon   balansy da retteldi. Qazaqstandyqtar ómir sapasyna qol jetkizip, medıtsına qaryshtap damydy.  Búginde elimizde  júrekti, baýyrdy  aýystyryp salý otalary sátti jasalýda. Ultaralyq  shıelenister  men etnosaralyq  qaqtyǵystar  qaýpi múldem seıilip, Elbasynyń bastamasymen  qurylǵan Qazaqstan halqy Assambleıasy  jemisti jumys isteýde, onyń  tájirıbesin barsha álem tanyp, úırenýde.

Aıta bersek, táýelsizdigimizdiń ózimiz toılaǵaly otyrǵan  25  jylynyń ishinde Elbasymyz  ǵasyrǵa  bergisiz  eńbekter jasap, eldi ındýstrııalandyrýdyń ekinshi besjyldyǵynyń  mindetterine bastaýda. Elbasymyzdyń   bes ınstıtýtsıonaldyq reformasy jáne ony iske asyratyn  100  naqty qadam josparlary  el ıgiligin eseleı túsýde. Endeshe, ár qazaq, árbir qazaqstandyq  Elbasy sekildi uly reformatordy, kemeńger Kóshbasshyny  bergen  taǵdyrǵa myń  da bir alǵys aıtýlary kerek!

«Páter men emhana qýanyshy» -

KÓKShETAÝ. Oblys ákimi Sergeı Kýlagın «Jansaıa» turǵyn úı kesheninde paıdalanýǵa berilgen 30 páterli úıdiń turǵyndaryna jańa páterdiń kiltterin tapsyrdy.

Oblys ákimimen birge, qýanysh ıelerin «Turǵyn úı qurylys jınaq banki» aktsıonerlik qoǵamynyń Aqmola oblystyq fılıalynyń dırektory Aıbas Jarqymbaev quttyqtap, páter kiltterin saltanatty jaǵdaıda tabys etti.

- Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń «Nurly jol - bolashaqqa bastar jol» atty Jolda-ýynda halyqty baspanamen qamtamasyz etý máselesi basty oryn alady. Qazirgi tańda «Qoljetimdi baspana - 2020» baǵdarlamasy aıasynda úı kezeginde turǵan salymshylardyń baspanaǵa qol jetkizýi zor qýanysh. Osy baǵyttaǵy jumystardy odan ári jalǵastyra beretin bolamyz. Búgingi mereke kúni qarsańyndaǵy qýanyshtaryńyz uzaǵynan súıindirsin, - dedi óz sózinde oblys ákimi.

Bul joly páter kiltteri Turǵyn úı qurylys jınaq bankiniń salymshylaryna tabys etilip otyr. Atalǵan baǵdarlama boıynsha ótken jyly oblys ortalyǵynda barlyǵy 21 myń sharshy metr baspana berilse, bıylǵy jyldyń basynan beri  bul kórsetkish 75,4 myń sharshy metrge jetken. Onyń 6 myń sharshy metri nemese 90 páteri turǵyn úı memlekettik baǵdarlamasy sheńberinde salynǵan. Jyl sońyna deıin 500 páterdi qonystanýshylarǵa berý  josparlanýda. 

ZERENDІ. Oblys ákimi Sergeı Kýlagın jańadan salynǵan aýdandyq emhana men Troıtsk selolyq dárigerlik ambýlatorııasynyń ashylý saltanatyna qatysyp, dárigerler men turǵyndardy osynaý qýanyshty qos oqıǵamen quttyqtady.

Táýelsizdik alǵaly 25 jyldyń ishinde elimizde talaı-talaı ıgilikti istiń basy qaıyrylyp, júzdegen áleýmettik óndiristik nysandar boı kóterip, halyqqa paıdalanýǵa berilip keledi. Búgin de aýdanda qos birdeı densaýlyq saqtaý nysany paıdalanýǵa berilip, halyqty zor qýanyshqa bóledi.

Sonyń biri - 250 kelýshige arnalǵan emhana. Oblys basshysy aýdan turǵyndarynyń osy qýanyshtaryna ortaqtasyp, quttyqtaý sóz sóıledi. Sondaı-aq, qazirgi zamanǵa saı medıtsınalyq quraldarmen jabdyqtalǵan jańa ári ásem ǵımarattyń ishki bólmelerin aralap kórip, joǵary bilikti dárigerlerdiń tapshylyǵy máselesine de nazar aýdardy.

Aýdandyq aýrýhananyń bas dárigeri Banurjan Jańǵalovtyń aıtýyna qaraǵanda, medıtsınalyq mekemede fýnktsıonaldyq dıagnostıka, rentgenologııalyq, endoskopııalyq, fızıoterapııalyq, akýsher-gınekolog kabınetteri jumys isteıdi. Jańa emhananyń lentasyn medıtsına salasynyń elimizge tanymal ardageri Serik Ybraev pen jas maman, endokrınolog Alena Panferova (sýrette) qıdy. Saltanatty sharada oblys ákimi Sergeı Kýlagın:

-Astana kúni - zerendilikter úshin erekshe qýanyshty kún bolyp otyr.  Aýdan turǵyndary endi jańa emhanaǵa baryp kórinetin bolady. Barlyq medıtsınalyq qural-jabdyqtar zamanaýı talapqa saı. Bul joba Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń sarabdal saıasatynyń arqasynda túzilgen «Salamatty Qazaqstan», «Densaýlyq» tárizdi memlekettik baǵdarlamalardyń septigimen júzege asyrylyp otyr - dedi. Sonymen qatar, aımaq basshysy Troıtsk selosynda 25 kelýshige arnalǵan jańa dárigerlik ambýlatorııany paıdalanýǵa berý rásimine qatysty. Atalǵan medıtsınalyq nysandy salý úshin bıýdjetten 116 mıllıon teńge qarajat bólingen. Endi budan bylaı 2700 turǵyny bar selo turǵyndary aýdan ortalyǵyna sabylmaı osyndaǵy jergilikti dáriger mamandarǵa qaralmaq. Dárigerlik ambýlatorııanyń jedel járdem kóligi de bar.

Jumys saparynda Troıtsk orta mektebi de nazardan tys qalǵan joq. Bilim ordasynyń jumysymen tanysqan aımaq basshysy jańa oqý jylyna mekteptiń ázirligin surap bilip, keıbir kemshilikterdi joıý týraly aýdan basshylyǵyna naqty tapsyrmalar berdi.

Shildeniń 07 kúni shyqqan sanyndaǵy maqalalar tizbegi:

«Bilimdilerdiń baǵy jandy» -

Astanada ótken «KazATU OPEN» halyqaralyq V pikirsaıysshylar týrnırinde Kókshetaýdan qatysqan «Kýbok Jarylqasyn» komandasy júldeli ekinshi oryndy jeńip aldy.

«KazATU OPEN» halyqaralyq V pikirsaıysshylar týrnıri S.Seıfýllın atyndaǵy agrotehnıkalyq ýnıversıtetinde ótti. Halyqaralyq pikirsaıysshylar jarysyna jer-jerden kelgen 55 komanda qatysyp, baq synas-ty. Bul jarysqa Kókshetaýdyń ózinen jeti komanda qatysqan edi. Biraq, solardyń arasynan «Kýbok Jarylqasyn» komandasynyń ǵana baǵy jandy. Onyń quramynda Turǵazy Ernazar, Asqar Káken sııaqty jan-jaqty bilimdi jáne sheshen tildi jigitter óner kórsetti.

«Baqytty balǵyn shaq» -

Aýdan ortalyǵy Shortandy kentinde mektepke deıingi balalar mekemeleriniń tárbıelenýshileri arasynda memlekettik tildi meńgerýge arnalǵan aýdandyq «Balǵyn shaq» konkýrsy ótkizildi. El táýelsizdiginiń 25 jyldyǵyna arnalǵan konkýrsqa ózge ult ókilderiniń balalary qatysyp, ónerlerin ortaǵa saldy.

Memlekettik tildi meńgerý búginde elimizde ózekti máselelerdiń biri bolyp otyrǵany belgili. Memlekettik qyzmette isteıtinderdiń arasynda memlekettik tildi bilmeıtinder bar. Keńes zamanynda uzaq jyldar boıy qordalanǵan bul máseleni sheshý úshin biraz ýaqyt jáne eńbek qajet ekendigi túsinikti. Osy turǵydan alǵanda memlekettik tildi meńgertý bala baqshadan bastalsa, tıimdi bolary anyq. Aýdandyq mádenıet jáne tilderdi damytý bólimi uıymdastyrǵan bul sharanyń mańyzdylyǵy da osynda bolsa kerek.
Konkýrs úsh kezeń boıynsha ótti. Búldirshinder ózderi men otbasylaryn, ózi tárbıelenetin bala baqshany  qazaq tilinde tanystyryp, qazaqsha taqpaqtar aıtyp, án shyrqady. Qazaqtyń ulttyq kıimin kıgen balalar ertegilerdi qazaq tilinde sahnalap, ertegi keıipkerlerin de ózderi somdap shyqty. Shara barysynda balalardyń da, ata-analar men tárbıeshilerdiń de konkýrsqa úlken daıyndyqpen kelgendigi anyq baıqaldy. Tartysty ótken óner saıysynda qazylar alqasyna jeńimpazdy anyqtaý da ońaı bolmady.
Jarys bolǵan soń jeńimpaz da bolatyny belgili. Ózge qurbylarynan birshama táýir óner kórsetken Raevka aýylyndaǵy «Balapan» bala baqshasynyń tárbıelenýshisi  Vera Bajenova birinshi oryndy jeńip aldy. Shortandy kentindegi «Baldáýren» bala baqshasynyń tárbıelenýshisi Elena Salımova ekinshi, al Bozaıǵyr aýylyndaǵy «Bóbek» bala baqshasynyń namysyn qorǵaǵan Alekseı Bozınger úshinshi oryndy ıelendi. Konkýrs jeńimpazdary - memlekettik tilde óner kórsetken baldyrǵandar baǵaly syılyqtarmen marapattaldy.

«Múgedek balalardy kútý - ózekti máselelerdiń biri» -

Aqmola medıa ortalyǵynda múgedek balalarǵa kútim jasaýdyń jáne olarǵa durys qaraýdyń jaı-japsaryn oqytyp, úıretetin arnaıy jobany júzege asyrý baǵytynda ıgi shara ótti.

Múgedek balalardy kútý jáne olarǵa durys qaraý medıtsınalyq qana emes, áleýmettik sıpattaǵy  kúrdeli jáne kóp qyrly másele bolyp tabylady. Osyǵan oraı, ata-analarǵa bul jaıdy túsindirý, soǵan daıyndaý kásibı oqytýdy talap etetin qıyn sharýa. Mine, osyndaı kúrdeli isti júzege asyrýǵa «Taza nıet - Astana» qoǵamdyq qory muryndyq bolyp, «Múgedek balalardy áleýmettik qoldaý jáne densaýlyqtaryn qalpyna keltirýdi ata-analardy oqytý arqyly júzege asyrý» jobasyn qolǵa aldy. Kókshetaý medıtsınalyq-áleýmettik mekemesiniń dırektory Altyn Mustafınanyń aıtýynsha, bul jobanyń maqsaty múgedek balalardy qalpyna keltirý protsesin úzbeı júrgizýge jaǵdaı jasaý. Mundaı isti tek medıtsınalyq mekeme ǵana atqaryp qoımaı, úıde ata-analar da oǵan atsalyssa, nátıjeli bolmaq.
Ata-analardy oqytý eki kezeń arqyly júzege asyrylady. Birinshi kezeńde teorııalyq bilim berilse, ekinshi kezeńde qadaǵalaý arqyly ata-analar alǵan bilimderin naqty tájirıbede júzege asyrmaq. Oqýdy bitirgennen keıin arnaıy sertıfıkat beriledi. Jańa joba  múgedek balalardy qalpyna keltirýge ıgi yqpalyn tıgizip qana qoımaı, memlekettik bıýdjettiń jáne otbasynyń qarjysyn únemdeýge de oń áserin tıgizedi.

«Alǵys arqalaǵan jan» -

Stepnogorsk aımaqtyq týberkýlezge qarsy kúres dıspanseriniń bas dárigeri Saıran Smaǵulov týraly bir úzik syr

Mamandyqtyń bári jaqsy. Desek te, solardyń arasynda qalyń jurtshylyq qadirlep, qurmet tutatyn syıly mamandyqtar da bolady. Solardyń biri - dáriger. Baspasóz quraldary «adam janynyń arashashysy» dep aıtyp, jazyp jatatyn dárigerdiń aldynda bolyp, onyń kómegin almaǵan adam joq shyǵar. Basty baılyq - densaýlyqtan aıyrylyp, qatty kúızelgen pendeniń bar seneri de, súıeneri de dáriger bolmaq. Qınalǵan janǵa qol ushyn berip, jabyqqan kóńilin jubatý, saýyǵyp ketsem-aý degen úmit otyn laýlatyp, senim údesinen shyǵý - ońaı sharýa emes. Men biletin sondaı mindet bıiginen kórinip júrgen, aq halatty abzal jan degen atqa laıyqty, jurtshylyqtyń alǵysy men syı-qurmetine bólengen dárigerdiń biri  Sákeń - Saıran Sadyruly Smaǵulov.
Men Sákeńmen Atbasar qalasynda 1990-shy jyldardyń ortasynda tanystym. Ol kezde Saıran Sadyruly temir jol toraptyq, keıin sonyń bazasynda qurylǵan aımaqtyq týberkýlezge qarsy dıpsanserdiń bas dárigeriniń orynbasary bolyp istedi. Uzaq jyldar Qıma aýdanynda aýdandyq aýrýhananyń bas dárigeri bolyp qyzmet atqarǵan Sákeń aýdan taratylǵan soń Atbasarǵa aýysyp kelgen eken. Júzi jyly, árdaıym kúlimsirep júretin onyń osy jumsaq minezinen bolar, jurt Sákeńe tez úıirilip, til tabysyp ketetin. Adamnyń tek tánin ǵana emdep, onyń jan dúnıesine nazar aýdarmaıtyn, aldyna kelgen aýrýlardyń bárin naýqas dep qabyldaıtyn dárigerler bolady. Ókinishke oraı, dáriger atyna kir keltirip, sońǵy jyldarda BAQ betinde jıi jazylyp, aıtylyp júrgen keleńsiz jaılarǵa da dál sondaı adamdar sebep bolǵan dep oılaımyn. Sondaı-aq, óz mindetin tek adamnyń tánin emdeý dep túsinbeı, onyń janyna, ishki dúnıesine de nazar aýdaryp, aýrý meńdep, jabyqqan pendeni jyly sózimen jubatýǵa asyǵyp turatyn dárigerler de bolady. «Adam janynyń arashashysy» degen atqa laıyq jan da - sol. Sákeń de dál osy sanattan-dy.

2002 jyldyń kókteminde aýyryp, aýrýhanaǵa tústim. Týberkýlez derti endi ǵana bastalyp, beleń alyp úlgermese de asqa tábetim joǵalyp, az kúnniń ishinde júdep kettim. «As adamnyń - arqaýy» demekshi, as ishpegen soń álsirep, ál-dármeniń azaıady eken. Osylaısha qatty júdep, qınalyp kelgen meni Sákeń alǵash kelgen kúnnen bastap  eń aldymen jyly sózimen janyma úmit otyn quıǵandaı boldy. «Eshteńe etpeıdi, birneshe kúnde-aq tábetińdi qalpyna keltiremiz» dedi ol nyq senimmen. Onyń jyly sózi janymdy jubatyp, kóńilim táp-táýir ósip qaldy.

Aýrýhanada jatqan eki aıdaı ýaqyttyń ishinde men Sákeńdi jan-jaqty tanyp, dárigerlik qana emes, kisilik kelbetin de kórip, bile tústim. Ol kún aralatyp palatalardy aralap, ár naýqaspen sóılesip, hal-jaǵdaıyn egjeı-tegjeı surap otyratyn. Árdaıym jyly júzben kúlimsirep, keıde jeńil qaljyńdap qoıyp júretin Sákeńmen áńgimeden keıin kóńiliń kóterilip, aýrýyńnan aıyqqandaı sergip qalasyń. Shynyn aıtqanda aýrýdan jazylýǵa  dári-dármektiń kómegi jetkiliksiz, eń aldymen adamnyń óz qulqy bolýy kerek, deıtin ol. Jasyratyn ne bar, týberkýlezdiń ýshyǵyp ketken ashyq túrimen aýyryp, jandary qınalǵan keıbireýlerdiń sol aýrýhanada jatyp jasyryp araq iship, temeki tartatyndary da boldy. Árıne, mundaı densaýlyǵyna esh mán  bermeıtin pendelerdiń qansha emdese de aýrýdan aıyǵa almaı, keıin sozylmaly dertke shaldyǵyp jatatyndary bolady. Sol kezde Saıran Sadyrulynyń aıtqan bir áńgimesi umytylmastaı bolyp esimde qalyp qoıdy.
Sákeń aıtady: «Erterekte, keńes zamanynda týberkýlez dıspanserine bir jas ushqysh jigiti tústi. Aýrýy qatty asqynyp ketken eken, ókpesinde judyryqtaı úlken tesik bar. Álgi maǵan «men áli jaspyn, ushqysh bolyp qalýym kerek, olaı bolmaǵan jaǵdaıda maǵan ómirdiń kók tıyndyq quny joq», - dedi túńilip. Sodan keıin: «Aýrýymnan tolyq jazylyp shyǵatyn  amal bar ma?» - dep surady. Ókpesindegi judyryqtyń aýmaǵyndaı tesikti jabý úshin oǵan kem degende bir jyldaı kúsheıtilgen jaǵdaıda em qabyldaýy qajet edi. Osy jaıdy aıtqanymda «aǵa, men bárine kelisemin, tek meni emdeńiz» dep jata-jabysyp jalyndy. Kúsheıtilgen emge ekiniń biri tóze bermeıdi. ıAǵnı, bul jaǵdaıda kún saıyn óte kúshti ýly bir býda dári-dármek qabyldaý qajet. Ushqysh jigit sodan kúsheıtilgen jaǵdaıda em qabyldaýǵa kiristi. Ol kún saıyn tańerteń berilgen bir býda dári-dármekti úlken tostaǵanǵa salyp, oǵan sý quıyp ezip botqa jasaıtyn. Sodan qasyqpen kádimgideı álgi «botqany» jeıdi. Onyń myna qylyǵyn kórgender shydaı almaı shyǵa qashatyn. Bir jyldaı em qabyldaǵan jigit aýrýynan aıyǵyp shyqty. Sodan bir kúni jumys bólmemde otyrǵan maǵan medbıke kelip «sizdi bir ushqysh syrtta kútip tur, jolyǵamyn deıdi», - dedi. Syrtqa shyqsam ushqysh kıimin kıgen jigit maǵan qalbalaqtaı amandasty. Túri tanys sııaqtanǵanmen jyǵa tanı almadym. Aty-jónin aıtqasyn ǵana tanyp, jaı-japsaryn suradym. Ol aýrýynan tolyq aıyǵyp, qaıtadan ushqyshtar tobyna qabyldanypty. Sol qýanyshy men alǵysyn aıtý úshin arnaıy kelgen eken.

«Meniń ákem muǵalim edi, sodan sabaqty nashar oqý maǵan birtúrli uıat sııaqty seziletin», - dep esine alady mekteptegi alysta qalǵan balalyq shaǵyn ol. Mektepti úzdik bitirgen Saıran Sadyruly 1970 jyly esh qınalmastan Tselınograd medıtsınalyq ınstıtýtyna oqýǵa túsedi. Onyń tańdaǵan mamandyǵy da aýyr jáne kúrdeli mamandyq - ftızıatr. Buryn emi joq dert sanalatyn qazaq «qurt aýrýy» ataǵan týberkýlez keńes zamanynda da beleń alyp, týberkýlezdi emdeý  memlekettik deńgeıde kóterilgen ózekti máselelerdiń biri bolyp sanalatyn. Tabany kúrekteı jeti jyl joǵary oqý ornyn oqyp, jaqsy bilim alyp shyqqan jas mamannyń eńbek joly ózi týyp ósken Qıma óńirinde, aýdandyq aýrýhananyń ftızıatr-rentgenolog qyzmetinen bastalǵan. Biraz jyl Arqalyq qalasynda qyzmet istep, qaıtadan Qıma óńirine oraldy. Óz jumysyn óte jaqsy biletin jigit qyzmet baspaldaǵymen tez kóterilip, aýdandyq aýrýhananyń bas dárigeri boldy. Qıma aýdandyq aýrýhanasynda atqarylǵan kóptegen jaqsy ister Sákeńniń esimimen tyǵyz baılanysty. Ókinishke oraı, Torǵaı oblysy taratylǵan kezde Aqmolaǵa qosylǵan Qıma aýdany da taratylyp, aýdandyq aýrýhana jabyldy.

Saıran Sadyruly sııaqty bilikti maman, isker basshynyń dalada qalýy múmkin emes edi. Oǵan jan-jaqtan biraz shaqyrtýlar kelgen, biraq ol týyp-ósken jerine jaqyn Atbasardy qalady. Sóıtip, alǵashynda Atbasar temir jol toraptyq aýrýhanasynda, keıin, jańadan ashylǵan aımaqtyq týberkýlezge qarsy dıspanserde qyzmet atqardy. Bas dárigerdiń orynbasary laýazymyn atqarǵanymen, Saıran Sadyrulyna tikeleı aýrýlardy emdeý, ıaǵnı, eń jaýapty salany basqarý mindeti júktelgen. Týberkýlezge qarsy dıspanser bolǵanymen, basqa emdeý oryndaryndaǵy sııaqty munda da ftızıatr mamandary jetispeıtin.

2004 jyly Saıran Smaǵulov Stepnogorsk aımaqtyq týberkýlezge qarsy kúres dıspanseriniń bas dárigeri bolyp taǵaıyndaldy. Tek Stepnogorsk qalasyna ǵana emes, irgeles jatqan Ereımentaý, Shortandy, Tselınograd, Aqkól, Arshaly, Eńbekshilder jáne Bulandy aýdandarynyń turǵyndaryna da qyzmet kórsetetin aımaqtyq emdeý ornynyń jaıy  ol bılik tizginin qolǵa alǵan tusta asa kúrdeli bolatyn. Basshy turaqtamaı, negizgi kórsetkishteri tómendep, materıaldyq-tehnıkalyq bazasy júdep turǵan emdeý ornyn Sákeń kele sala kúsheıtýge bilek sybana kiristi. Ýaqytpen sanaspaı, barlyq bilimi men tájirıbesin jumsap, aýrýhananyń jaıyn túzeýge aıanbaı atsalysty. Osylaısha, aınaldyrǵan eki-úsh jyldyń ishinde aýrýhana negizgi kórsetkishteri jaǵynan oblystaǵy aldyńǵy oryndarǵa shyǵyp, materıaldyq bazasy da qaıta jańǵyrtyldy. Máselen, 2008 jyly birinshi ret týberkýlez dertine shaldyqqandar sany 135 bolsa, bıyl bul kórsetkish 110-ǵa deıin tómendegen. Osy dertpen aýyrǵan balalar men jasóspirimder sany da kúrt azaıdy. Asqynǵan aýrýlar joq. Munyń bári aýrýdyń aldyn alý baǵytynda atqarylǵan jumystardyń jemisi ekendigi aıdan anyq.
Sákeń alǵash kelgen kezde tórt qabatty úlken ǵımarattyń joǵary qabattary paıdalanylmaı bos turatyn. Belgilengen talap boıynsha árbir naýqas emdelip jatatyn aýmaq 8 sharshy metr bolsa, aýrýhana jaǵdaıy bul talapqa saı emes-tin. Osyǵan oraı, bos turǵan 4-shi qabattaǵy bólmeler de kádege asyp, qazir aýrýhananyń materıaldyq bazasy jaqsara tústi.

Qazaqy ortada tálim-tárbıe alyp ósken Sákeń ózge basshylardaı emes, qazaqshany erkin sóıleıdi. Sodan bolar, ol dıspanserde memlekettik tildi damytýǵa da jete kóńil bóledi. Sákeńniń tikeleı basshylyǵymen aýrýhana ujymy aptasyna bir kúnde tek memlekettik tilde sóıleýdi ádetke aınaldyrǵan. Saıran Smaǵulov qazaq tiline osyndaı janashyrlyqpen qaraǵany úshin qala ákiminiń atynan arnaıy alǵys hatpen marapattalypty.
Myna qamshynyń sabyndaı kelte pánı jalǵanda baqytty bolǵysy kelmeıtin pende bar ma. Biraq, baqyt qusynyń ekiniń biriniń basyna qona bermeıtini belgili. Sol adam talǵaıtyn baqyt qusy Sákeńe myqtap ornyqqan syńaıly. Eń aldymen onyń jany qalaǵan jaqsy mamandyǵy, soǵan oraı el men jurtshylyqtyń qurmetine bólegen qyzmeti bar. Otyz jyldan astam osy salada eńbek etip, kóp jetistikterge jetti, syı-qurmetke bólendi. Sodan keıin, ómiriniń jartysy birge ótetin otbasynda da ornyn taýyp, kóńili súıgen jaryn tapty. Jary Sáýle ekeýi  úsh bala tárbıelep ósirdi. Úlken uly áke jolyn qýyp dáriger bolsa, ekinshi uly memlekettik qyzmette, al kenjeleri Talǵat Astanada Gýmılev atyndaǵy ýnıversıtette oqıdy. Nemereleri jarysyp ósip jatyr. Eńbekte de, ómirde de ornyn tapqan Sákeńdi  baqytty jan dese, artyq aıtqandyq bolmaıdy.
Bıylǵy jyl da Saıran Smaǵulov úshin jemisti boldy. Uzaq jylǵy medıtsına salasyndaǵy eńbegi eskerilip, ol «Densaýlyq saqtaý salasynyń úzdigi» tósbelgisimen marapattaldy.

«Tosqaýyl qoıylýda» -

Aqmola óńiriniń jan-janýarlar álemi san alýandyǵymen, sondaı-aq, sanynyń turaqtylyǵymen erekshelenedi.

Oblystyq orman sharýashylyǵy jáne jan-ýarlar dúnıesi aýmaqtyq ınspektsııasynyń mamandary, ańshylyq sharýashylyǵy sýbektileriniń qoryqshylyq qyzmeti, erekshe qorǵalatyn tabıǵı aýmaqtardyń ınspektorlyq quramynyń jáne «Ohotzooprom» óndiristik birlestigi» kásipornynyń basty mindeti - jabaıy ańdardyń sanyn kóbeıtý, olardyń mekendeýine qolaıly jaǵdaı jasaý, brakonerlikpen kúresý, ańshylyqty tártipke keltirý, bir sózben aıtqanda, ańdar álemin qorǵaý bolyp tabylady.
Ańshylyq sharýashylyǵynyń sýbektilerimen 570 adamnan turatyn qoryqshylyq qyzmeti quryldy. Árbir qoryqshyǵa ýchaske bekitilip berildi. Alǵa qoıylǵan mindetterdi oryndaý úshin qoryqshylyq qyzmetine segiz júzge jýyq tehnıka bólindi. Onyń ishinde 439 avtokólik, 47 traktor, 7 mototsıkl, 176 shana, 33 jylqy, qaıyq, ushaq jáne ózge de tehnıkalar bar. Bıylǵy jyldyń alty aıynda oblystyq orman sharýashylyǵy jáne janýarlar dúnıesi aýmaqtyq ınspektsııasynyń mamandary 300-ge jýyq ań men balyq aýlaý erejesin buzǵandardy anyqtap, 2 mıllıon 700 myń teńgeniń aıyppulyn saldy.

Oljas QARPYQOV,oblystyq orman sharýashylyǵy jáne
janýarlar dúnıesi aýmaqtyq ınspektsııasynyń bas mamany.

«Bilikti basshy» -

Qazaqstan Respýblıkasy Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi Veterınarııalyq baqylaý jáne qadaǵalaý komıtetiniń Astrahan aýdandyq aýmaqtyq ınspektsııasynyń basshysy Maqat Úmbetovtyń esimi  óz isiniń bilgiri retinde áriptesterine jaqsy tanys.

 Maqat Nurǵalıuly Astrahan aýdanyna qarasty Alǵabas aýylynyń týmasy. Taǵdyrdyń jazýymen ata-anasy ómirden erte ótip, aǵa-jeńgesi Saıran men Manat Úmbetovterdiń qolynda tárbıelendi. Maqat bala kezinen eńbekqor boldy. Qoradaǵy maldyń qasynan shyqpaıtyn. Mektep qabyrǵasynda júrgende-aq mal dárigeri bolýdy qalady. Іnisiniń maqsatyn qoldaǵan aǵasy «Astrahan» keńsharynan oqýǵa joldama alyp berýge járdemdesti. Osylaısha Maqat 1983 jyly aýyldaǵy segiz jyldyq mektepti támamdaǵannan soń Tselınograd mal dárigerlik tehnıkýmynyń veterınarııa bólimshesine oqýǵa tústi. Osy salanyń qyr-syryn úırenýge tyrysty. Oqýǵa zerek bolyp, feldsher mamandyǵyn alyp shyqty. Jas maman eńbek jolyn «Astrahan» keńsharynyń №1 bólimshesinde aǵa mal dárigeri bolýdan bastady. Іri qara maldyń týberkýlez, brýtsellez tárizdi juqpaly aýrýlarynyń aldyn alýǵa belsene aralasty. Keńshardyń bas mal dárigeri Serikpaı Muqyshevtan osy jumystyń qyr-syryn kóp úırendi. Sol kezde bólimshede myńǵa jýyq iri qara bolatyn. Taýarly sút fermasynda 500 sıyr saýyldy. Mundaǵy maldyń saýyqtyrý jumysyna Maqat Úmbetov jaýapty boldy. Der kezinde juqpaly aýrýdyń aldy alynyp otyrdy.

Úsh jyldan keıin ol Astrahan aýdandyq veterınarııalyq stantsııasyna mal dárigeri-terapevt bolyp aýysady. Munda da aýdan boıynsha juqpaly jáne juqpaly emes ózge aýrýlardyń aldyn alý jónindegi is-sharalarǵa qatysty. Mal basynyń esebin júrgizdi. Sonymen qatar, Astrahan selosyndaǵy jekemenshik maldy emdeýmen aınalysty. Aýdannyń bas mal dárigeri Elýbaı Ospanovpen, keıin Serik Іrgebaevpen birge eńbek etip, jumysty uıymdastyrýdy jáne josparlaýdy úırendi. Preparattar men vaktsınalarǵa aldyn ala ótinim jasap, ony ýaqytynda tarata bildi. Qaýipti juqpaly aýrýǵa shaldyqqan maldyń kózin joıyp, arnaıy oryndarǵa kómýdi uıymdastyrdy. 1999 jyly Astrahan aýdandyq aýmaqtyq basqarmasy qurylyp, Maqat Úmbetov veterınarlyq ınspektor qyzmetin atqarady. Mal sharýashylyǵymen aınalysatyn jeke jáne zańdy tulǵalardyń Qazaqstan Respýblıkasynyń «Veterınarııa týraly» Zańyn saqtaýyna veterınarlyq jáne sanıtarlyq qadaǵalaý júrgizedi. Maldy baǵý, ony soıýǵa daıyndaý jáne satý jumysyn uıymdastyrady. 2005-2010 jyldary Qazaqstan Respýblıkasy Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi agroónerkásip kesheniniń Astrahan aýdandyq veterınarııa bólimi basshysy boldy. Munda da juqpaly mal aýrýynyń aldyn alý, memlekettik tapsyrysty uıymdastyrý jáne onyń oryndalýyn
qadaǵalaýmen aınalysty. Osy jyldary ol joǵary oqý ornyn syrttaı oqyp, bitirip shyqty.

Maqat Úmbetov 2012 jyldan beri Qazaqstan Respýblıkasy Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi Veterınarııalyq baqylaý jáne qadaǵalaý  komıtetiniń Astrahan aýdandyq aýmaqtyq ıns-pektsııasyn basqaryp keledi. Ujymda Áýezhan Qasymov, Daırabaı Jumaǵulov jáne Saparhan Syzdyqbaev sııaqty tájirıbeli mamandar jumys isteýde. Olar juqpaly aýrýlardyń mal men qusqa taralmaýyn jiti qadaǵalaıdy. Shetelderden tasymaldanatyn jáne eksportqa shyǵarylatyn taýarlarǵa baqylaý júrgizedi. Sondaı-aq, memlekettik tapsyrysty oryndaıtyn «Vetservıs+» memlekettik kommýnaldyq kásiporny men veterınarlyq zerthana jumysyn qadaǵalaıdy. Maqat Nurǵalıuly áriptesteriniń arasynda uıymdastyrýshylyq qabiletimen, adamdarmen tez til tabysýymen jáne qarapaıymdylyǵymen erekshelenedi. Ujymda tutynýshylar quqyn qorǵaıtyn jumys ta durys jolǵa qoıylǵan. Munda kelgen adamdarǵa ádeptilik kórsetilip, ótinishterine tıisti nazar aýdarylady. Veterınarııa salasyndaǵy adal eńbegi men memleket organyndaǵy uzaq jylǵy qyzmeti úshin Elbasynyń Jarlyǵymen «Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýtsııasyna 20 jyl» medalimen marapattalǵan. Ol otbasynda da adal jar, ónegeli áke. Osyndaı adamgershiligi mol azamattar men bilikti mamandar memlekettik qyzmette kóp bolsa deısiń.

«Jer serigine qosylýdyń tıimdiligi men artyqshylyqtary» -

 «Qazteleradıo» AQ fılıalynyń dırektory Vıner Arslanbekov   bizdiń tilshimizge elimizde sandyq televızııany engizýdiń jaı-japsary týraly áńgimelep bergen edi.

- 2014 jyldyń jeltoqsanynda sheteldik jerserikterden aqparattyq syıymdylyqtardy jalǵa alýdan bas tartý arqyly elden qarajattyń jylystaýynyń aldyn alatyn jáne aqparattyq qaýipsizdikti  qamtamasyz etetin qazaqstandyq «KazSat-3» jerserigi iske qosylǵany belgili. «Qazteleradıo» AQ óziniń sandyq sıgnalynyń habar taratýyn otandyq jerserikke kóshirýde. Osy oraıda, qandaı nátıjelerge qol jetkizgenderińizdi jáne osy istiń  mańyzdylyǵy nede ekenin aıtyp berseńiz?

- 2016 jyldyń 15 naýryzynan biz «OTAU TV» jer seriktik televızııanyń abonentterin otandyq «KazSat-3» jerserigine kóshirýdi bastadyq. Qazaqstandyq jerseriktiń paıdasyna tańdaý otandyq teleradıo arnalar ózindik qarajattaryn aıtarlyqtaı únemdeıdi, óıtkeni, sharttar teńge baǵamymen jasalady jáne sheteldik valıýtanyń baǵamyna baılanysty bolmaıdy. Otandyq jerserikte syıymdylyqtardy jalǵa alý sheteldik jerserikterge qaraǵanda anaǵurlym tómen. Osylaısha biz óz elimizdiń ekonomıkasynyń dam-ýyna septigimizdi tıgizemiz jáne bul bizdiń otandyq jerserikke kóshýimizdiń qajet bolýynyń birinshi jáne basty sebebi bolyp tabylady.

Budan buryn «OTAU TV» jerseriktik televızııanyń habar taratýy 2016 jyldyń kúzinde óz jumysyn aıaqtaıtyn sheteldik jerserikten júzege asyrylǵan edi. Qazirgi tańda «OTAU TV» qyzmetterin 1 mıllıonnan astam abonentter paıdalanady jáne 2016 jyldyń qyrkúıegine deıin olardyń árqaısysy sheteldik jerserikti óshirgennen keıin televızııa arqyly aqparat alýdan aıyrylyp qalmaý úshin jabdyqty qaıta  kúıge keltirýdi mindetti túrde júzege asyrýy tıis.

- Abonent óz betimen jabdyqty qaıta retke keltire ala ma?

- Iá, ol úshin «KazSat-3» jerserigine abonenttiń jabdyǵyn retke keltiretin maman arnaıy  beıne nusqaýlyq materıal daıyndaǵan bolatyn. Bul materıal Internet jelisinde, www.otautv.kz jáne www.kazteleradio.kz saıttarynda qoljetimdi. Eger otbasynda ártúrli sebeptermen jabdyqty retke keltiretin adam bolmasa, onda abonentter sharttyq negizde retke keltirtýdi júzege asyratyn avtorlandyrylǵan dılerlerge bilikti kómek alý úshin júginýlerine bolady. Olar árbir aýdanda, sondaı-aq, barlyq baılanystar www.otautv.kz saıtynda bar. Bul qyzmettiń quny 2000 teńgeden aspaıdy.

Abonentterdiń nazaryna, óz jabdyǵyn retke keltirgennen keıin ol týraly  koll-ortalyqtyń 193 nemese 8 (727) 2581500 telefondary arqyly mindetti túrde habarlaýy nemese derbes shotynyń nómirin jáne telefon nómiri týraly aqparatty óz óńiriniń satý ortalyǵyna (telefony: 8 (7162) 401551) qaldyrýy tıis, bul abonentke kepildi syılyq alýǵa múmkindik beredi.

- Dılerler jáne olardyń qyzmetteri týraly naqtyraq baıandap berseńiz.

- OTAU TV abonentteriniń sany joǵaryda aıtyp ótkenimizdeı,  1 mıllıonnan asty, onyń 60 paıyzy aýyldyq jerde ornalasqan. Bizdiń eldiń aýmaǵynyń keńdigin eskere otyryp, biz eldiń barlyq aýmaǵy bo-
ıynsha qurylǵyny ornatýdy óz kúshimizben qamtamasyz etýdiń múmkin emestigin jaqsy bildik. Sondyqtan da, dılerlik jelini damytý sheshimi qabyldandy. Avtorlandyrylǵan dılerler qabyldaǵysh jabdyqty (qabyldaǵyshtardy, antennalardy, konvertorlardy) jetkizýge, jabdyqtyń qurastyrý men qaıta kúıge keltirý jumystaryn iske asyrýǵa ýákiletti. Dılerler «Qazteleradıo» AQ shtattaǵy qyzmetkerleri emes, bul jabdyqty ornatý jáne servıstik qyzmetti kórsetetin jeke kásipkerler jáne jaýapkershiligi shekteýli seriktestikter. «Qazteleradıo» AQ  dılerdiń atqarǵan jumystarynan tabys tappaıdy, tek resmı dılerler retinde olardy qyzmetke tarta otyryp, shaǵyn jáne orta bıznesti damytýǵa múmkindik beredi.

- Qosylý úshin ótinishti qalaı berýge bolady jáne sheberdiń kelýin qansha ýaqyt kútý kerek?

- Jerseriktik jabdyqty qaıta kúıge keltirý úshin ótinishti birneshe tásilder arqyly joldaýǵa bolady: joǵaryda kórsetilgen nómirler arqyly koll-ortalyqqa qońyraý shalý; sizdiń turǵylyqty jerińiz boıynsha óńirlik abonenttik bólimge qońyraý shalý; nemese www.otautv.kz resmı ınternet-resýrsynda onlaın-ótinish qaldyrý arqyly.

Bul ótinishter dılerler arqyly úlestiriledi jáne bir-eki kún ishinde sheber sizdiń úıińizge barady, al, qaıta kúıge keltirý úderisiniń ózi jarty saǵattan aspaıtyn ýaqytty alady. Alystaǵy  aýdandardyń turǵyndary birlesip, qaıta kúıge keltirýge ótinish berýlerine bolady, osylaısha dıler bir kúnniń ishinde barlyq eldi mekende jerseriktik jabdyqty qaıta kúıge keltire alady. Eger eldi mekenniń turǵyndarynyń biri qaıta kúıge keltirý úshin ótinish berse, ol týraly múmkindiginshe «OTAU TV» jerseriktik televızııa ornatylǵan barlyq turǵyndardy habardar etý qajet. Osylaısha siz dılerdiń jumysyn jeńildetesiz jáne qaıta kúıge keltirý úderisin jyldamdatasyz. Dılerge bir-eki ótinishti oryndaý úshin alystaǵy aýylǵa barý qıyn bolady, ol sondaı-aq, kóshý merzimderine jáne qyzmet kórsetýdiń qunyna da  áser etýi múmkin.

- Qazaqstandyq jerserikke kóshkennen keıin kórermen qandaı qosymsha artyqshylyqtarǵa ıe bolady?

- Bizdiń abonentter sandyq televızııanyń aıqyn boıaýy men dybys sapasyn baǵalap úlgerdi. Qosymsha elektrondyq habarlar baǵdarlamasy jáne telegazet sııaqty servıster bolady. Bizdiń taraptan turaqty negizde arnalar toptamasynyń quramyn - olardyń sandyq jáne sapalyq túrin de jetildirý boıynsha jumystar júrgiziledi. Qazaqstandyq «KazSat-3» jerserigine kóshý kórermenderge qosymsha SD arnalardy kórýge múmkindik beredi, sondaı-aq, aǵymdaǵy jyldyń kúzinde aqyly toptamanyń paıdalanýshylaryna qoljetimdi bolatyn HD  arnalaryn kórý múmkindigi beriledi.

- Elimizde sandyq televızııa kóptep engizilýde. Osyǵan baılanysty sandyq, onyń ishinde jerseriktik televızııaǵa qosylýdy usynatyn operatorlar paıda bolyp otyr.  Osy oraıda,  qarapaıym adamdarǵa osy qyzmetti  tańdaýda qatelespeý joldaryn da aıta ketseńiz.

- Tańdaý qyzmeti qala  turǵyndary úshin óte kóp. Mysalǵa, jelilik operator qamtymaıtyn shalǵaıdaǵy aýdandardyń turǵyndary týraly aıtpaı ketýge bolmaıdy. Bul jaı túsinikti, óıtkeni,  olarǵa kommertsııalyq turǵydan tıimdi emes. Sandyq televızııa iske qosylǵanǵa deıin shalǵaıdaǵy eldi meken turǵyndary úsh-tórt  otandyq arnalardy kórgeni eshkimge qupııa emes. Respýblıkamyzdyń shalǵaıdaǵy aýdandaryndaǵy turǵyndardy aqparatty qamtý maqsatynda Elbasynyń tapsyrmasy boıynsha  sandyq televızııany taratýdyń birinshi kezeńi bolyp tabylatyn «OTAU TV» jerseriktik televızııasy iske qosylǵan bolatyn. Jerseriktik televızııa eldiń 100 paıyz aýmaǵyn qamtıdy jáne osylaısha barlyq qazaqstandyqtarǵa erkin qoljetimdi 50-den astam otandyq jáne aqyly toptamany qosý barysynda 100-den astam teleradıo arnalaryn usynady.
Televızııa operatoryn tańdaý barysynda birinshi kezekte Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵynda televızııalyq jáne  radıohabar taratýdy uıymdastyrý boıynsha qyzmetterdi kórsetýge lıtsenzııanyń bolýyna nazar aýdarý kerek. Qazaqstandyq operatorlar  jańa jumys oryndaryn ashady jáne memlekettik bıýdjetke salyq tóleıdi, bul rette bizdiń ekonomıkamyzdyń jáne otandyq televızııanyń damýyna óziniń úlesin qosady. Sonymen qatar, sheteldik operatorlardyń teletoptamalarynda qazaqstandyq telearnalar joq. Jerseriktik jáne jelilik habar taratatyn qazaqstandyq operator óziniń sheteldik áriptesterine qaraǵanda qazaqstandyq ta, sheteldik te telearnalardy taratady. Sheteldik operatordy tańdaý barysynda qazaqstandyq azamattar Qazaqstannyń aqparattyq keńistiginen shekteledi.  

«Elimizde sálafı aǵymyna zań júzinde tyıym salynýy kerek» -

Oblystyq «Qazaq tili jáne mádenıeti», «El birligi» qoǵamdyq birlestikteri «Búgingi kúngi dinı ahýal jáne turaqtylyq» degen taqyrypta dóńgelek ústel ótkizdi. Osy oraıda, Aqtóbedegi lańkestik oqıǵadan keıin elimizde úlken pikir týǵyzyp otyrǵan bul ózekti máselege quzyrly organdarmen birge qoǵamdyq uıymdardyń da jete kóńil bólýi quptarlyq jaı. Óıtkeni, ortaq úıimizdegi tynyshtyq pen birlik barshamyzǵa qymbat.

Sharaǵa qatysqandar Aqtóbedegi lańkestik saldarynan qaza tapqan jandardy bir mınýt únsizdikpen eske aldy. Oblystyq «Qazaq tili jáne mádenıeti» qoǵamdyq birlestiginiń tóraǵasy Meırambek Qıyqov búginde qoǵam úshin ózekti máselege aınalyp otyrǵan dinı ekstremızm jaıyn adamdarǵa, onyń ishinde jastarǵa túsindirý, teris aǵymdardyń yqpalyna túsýden saqtandyrý maqsatynda uıymdastyrylǵan sharanyń mańyzdylyǵyna toqtaldy. Qazirgi kúni quzyrly organdar elimizdiń aýmaǵynda sálafılerdiń jumysyna tıym salýdy kózdeıtin zań jobasyn daıyndaýda. Osy oraıda, azamattar ózderiniń oı-pikirleri men usynystaryn bildirip, ony ókiletti organdardyń nazaryna usynýdyń máni zor. Dóńgelek ústel barysynda aıtylǵan oı-pikirler men usynystardyń bári hattalyp, quzyrly organdardyń nazaryna usynylmaq.

Búginde ózderiniń ekstremıstik kózqarastarymen aınalasyndaǵy jurttyń mazasyn alyp, elimizdiń tynyshtyǵyna qater tóndirip otyrǵan sálafı degender kimder jáne olardyń ustanǵan joly qandaı degen másele tóńireginde  Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasynyń Aqmola oblysyndaǵy ókil ımamy Qanat Qydyrmın jan-jaqty áńgimelep berdi. Bul aǵymnyń ataýy  «sálaf - paıǵambar zamany» degen sózden alynǵan eken. Paıǵambardy kózi kórgender sahaba, al  olardy kórgender táblıǵın dep atalady. Paıǵambardan keıingi úsh býyn ókilderi ıslam dinindegi eń senimi berik jáne taza musylmandar boldy. Sálafılerdiń óz aǵymdaryn osylaısha ataýyna «Paıǵambar zamanyndaǵydaı taza dindi ustanýshylarmyz» degendi bildirý nıeti jatqan sııaqty. Aty osyndaı dardaı bolǵanymen, is júzine kelgende sálafıler teris joldy ustanady. Olar barsha musylman ustanyp otyrǵan tórt mázhabty moıyndamaıdy, Paıǵambar zamanyndaǵydaı mázhabsyz jolmen júredi.

Qazaqstanǵa ýahabızm nemese sálafızm ıdeıasynyń kelýi ótken ǵasyrdyń 90-shy jyldarynan bastalady. Sol tusta árkim óz betimen Pákistan, Egıpet, Sırııa sııaqty elderge baryp oqyp nemese meshit janynda bolyp din úırenip jatty. Olardyń kóbi sol elderde beleń alǵan ýahabızm ıdeologııasyn sanalaryna sińirip, elge oralǵan soń ony halyqqa taratty. Alǵashynda kitaptar, býkletter shyǵaryp taratsa, keıin kele ınternetti paıdalandy. Buǵan bir jaǵy sol tustaǵy elimizdiń dinge qatysty zańdarymyzdyń jumsaqtyǵy da eleýli yqpalyn tıgizdi. Oǵan qosa, qajylyqqa baryp keletinder arasynda da az ýaqyttyń ishinde kózqarastaryn ózgertip, ýahabızm ıdeıasy dertine shaldyǵatyndar baıqalýda. Qajylyqty da sálafıler osylaısha ózderiniń teris maqsattaryn oryndaýǵa paıdalanyp jatqan jaıy bar.

2000-shy jyldardyń basynda elimizde tuńǵysh ret Hızb-ýt tahrır qoǵamynyń ókilderi sottalyp, olardan el qaýipsizdigine qater barlyǵyn túsingen quqyq organdary zańdy qataıtýǵa jáne zııankes aǵymdardy baqylaýǵa alýǵa kóńil bóle bastady. Osy oraıda, elimizde ashylǵan din qyzmetkerlerin daıarlaıtyn Nur-Múbárák ýnıversıtetiniń máni zor bolǵany anyq. Buryn shetelderden oqyp, sanalaryna túrli teris ıdeıalardy sińirip keletin jastarymyz sondaı zalaldy ıdeıalardy jurtshylyqqa taratý qaýpin tóngizetin bolsa, endigi arada óz elimizden ashylǵan dinı joǵary oqý orny jer-jerden kóptep boı kótere bastaǵan musylman meshitterin bilimdi, kókirek kózi ashyq ımamdarmen qamtamasyz etýge ıgi yqpalyn tıgizýde.
Oblystyń ókil ımamy Qanat Qydyrmınniń aıtýynsha, meshitter múftııat belgilegen tórt baǵytta maqsatty jáne turaqty jumys júrgizýde. Ol baǵyttar: oqý-aǵartý jumystary, ýaǵyz aıtý, qaıyrymdylyq sharalary jáne teris aǵymdarmen jumys isteý. Sońǵy kezde ortalyq meshitke birqatar bilimdi de bilikti ıslam dinin jetik biletin teologtar kelgen. Saýd Arabııasynda oqyp bilim alǵan din salasyn jetik biletin Dinmuhamet Smanov, Nurlan Baqbasarov jáne «Nasıhat» keńes berý-ońaltý ortalyǵynyń basshysy Qanat Alshynbaev sııaqty teo-log mamandar aýdandarǵa shyǵyp, halyqpen kezdesip túsindirý jumystaryn udaıy júrgizip otyr.
Kókshetaýda birneshe jyldan beri jumys istep kele jatqan «Nasıhat» keńes berý-ońaltý ortalyǵy qaterli teris aǵymdarǵa qarsy nátıjeli jumys ta júrgizip keledi. Ótken jyly ortalyq 10 jobaǵa qatysyp, eki júzden astam lektsııalar oqyǵan eken. Osy sharalarǵa barlyǵy 12 myńdaı adam tartylǵan. Ortalyq júrgizgen osyndaı ıgi sharýalardyń nátıjesinde elýden astam adam teris kózqarastarynan qaıtyp, olardyń birazy dástúrli ıslam dinine oralǵan. Bıyl da «Nasıhat» ortalyǵy bes jobaǵa qatysyp, bul baǵyttaǵy jumystaryn odan ári jalǵastyrýda.

Dóńgelek ústel barysynda Krasnoıar meshitiniń ımamy Naýan Mutalov, «Aqjol» partııasy tóraǵasynyń orynbasary Baqyt Smaǵul, «El birligi» qoǵamdyq birlestigi tóraǵasynyń orynbasary  Jaqsylyq Aqtanov, oblystyq din isteri jónindegi basqarmanyń bólim basshysy Bolat Qasenov sııaqty sharaǵa qatysýshylar da ıslam dinindegi teris aǵymdar, onyń zalaly men saqtaný joldaryna qatysty óz oı-pikirlerin ortaǵa saldy. Ol oı-pikirlerdiń negizi elimizdegi lańkestermen kúreske qatysty zańdardy qataıtý jáne sálafı aǵymynyń jumysyna tıym salatyn zań qabyldaý kerek degen tujyrymǵa toǵysyp jatty. Shara barysynda qozǵalǵan oı-pikirler men usynystar ókiletti organdardyń nazaryna usynylmaq.

«Prokýratýra organdaryna jumysqa qabyldaý talaby kúsheıtiledi» -

Qazaqstan Respýblıkasynyń Bas prokýrory Jaqyp Asanov prokýratýra organdaryna qyzmetke alýdyń jańa tártibi jónindegi jobanyń tusaýkeserin ótkizdi. Onlaın rejıminde ótken bul sharaǵa oblystyq jáne aýdandyq prokýratýra qyzmetkerleri, qoǵamdyq uıymdar men aqparat quraldarynyń ókilderi, zańger mamandyǵy boıynsha bilim alyp júrgen stýdentter qatysty.

Bas prokýrordyń aıtýynsha, prokýratýra organdaryn óz mindetine jaýapkershilikpen qaraıtyn jáne ony jetik biletin bilikti mamandarmen qamtamasyz etýde biraz kúrdeli máseleler bar. Jyl saıyn osy salaǵa 300-deı jas maman qabyldanady eken. Al, elimizdiń joǵary oqý oryndaryn zańger mamandyǵy boıynsha jylyna  30 myńǵa jýyq jas bitirip shyǵady. Olardyń 60 paıyzy prokýratýra salasynda qyzmet isteýge yntaly. ıAǵnı, bir orynǵa  60 úmitkerden keledi degen sóz. Mundaı jaǵdaıda árıne, solardyń arasynan eń úzdigin tańdap alýǵa múmkindik bar. Biraq, soǵan qaramastan, prokýratýra organdaryna kelip jatatyn jas mamandardyń arasynda óz jumysyn durys bilmeıtinder, araq iship, para alý, qylmys jasaý sııaqty jaman ádetterge beıimderi de kezdesip qalady. Máselen, sońǵy eki jyldyń ishinde prokýratýra organdarynan on jas maman qyzmetinen shyǵarylǵan. Olardyń arasynda araq iship, kólik apatyna jol bergenderi, para alǵandary, tipti, qylmysqa barǵandary bar. Osy jaılardyń bári prokýratýraǵa jas mamandardy qabyldaý kezinde jol beriletin olqylyqtardyń saldarynan bolǵan jaǵdaı ekeni anyq. Osy oraıda, sońǵy eki jylda prokýratýraǵa maman qabyldaýǵa moratorıı jarııalanyp, qyzmetkerlerdi alýdyń jańa tártibin jasaý qolǵa alynǵan edi.

Sóıtip, Nazarbaev ýnıversıteti, «Deloitte» jáne «PricewaterhouseCoopers» kompanııalarynyń qoldaýymen qyzmetkerlerdi irikteýdiń jańa jobasy jasaldy.
Elimizdiń Bas prokýrory mamandardy irikteýdiń jańa tártibi jóninde jan-jaqty áńgimelep berdi. Endigi ýaqytta ol eki kezeń boıynsha júrgiziledi. Buryn jas mamandardy jumysqa qabyldaýǵa negiz bolǵan tórt shart bolashaq mamannyń shynaıy bet-beınesin tolyq ashýǵa múmkindik bermeıtin. Zańdardy bilý deńgeıin aıqyndaıtyn testileý men áńgimelesýden ótip, qysqasha ómirbaıanyn, eńbek jolyn jazyp, medıtsınalyq tekserýden ótkendigi jónindegi anyqtamany  berse boldy soǵan qarap qabyldanatyn. Endigi arada mamandardy irikteýde olardyń bilimi men biliktiligi ǵana emes, qoǵamdyq kózqarasy, oı-maqsattary sııaqty jeke adam retindegi minez-qulqyn tolyqqandy anyqtaıtyn jaılar da qamtylatyn bolady. Máselen, úmitker bes júz joldyq esse jazyp berýi tıis. Ol úshin kórkemsózben óz oıyn sheber bere alatyn qabileti bolýy qajettigi anyq. Sondaı-aq, zań sheńberinde túrli máselelerdi qalaı sheshýge bolatynyn toqsan mınýt ishinde naqty túıip jazyp shyǵýy qajet. Sonymen birge, júz suraqtan turatyn psıhologııalyq testileýden ótedi. Bir sózben aıtqanda, jas maman irikteý synaqtarynan ótken kezde bilimi men biliktiligi, kózqarasy, qarym-qabileti, adamı qasıetteri bar qyrynan tolyqqandy tanylatyn bolady. Bul prokýratýra organdaryn sapaly da bilikti mamandarmen tolyqtyrýǵa ıgi yqpalyn tıgizbekshi.
Elimizdiń Bas prokýrory eki jyldan beri qoldanylyp kelgen mamandardy qyzmetke qabyldaýǵa qoıylǵan moratorııdiń toqtatylatyndyǵyn, endigi arada jańa tártip boıynsha prokýratýra organdaryna mamandar irikteý qolǵa alynatyndyǵyn málimdedi.

«Partııa qatary tolyqty» -

«Nur Otan» partııasynyń Aqmola oblystyq fılıalynda Astana kúni merekesi qarsańynda saltanatty túrde partııa qataryna jańa músheler qabyldandy.

Jıynǵa «Nur Otan» partııasy Kókshetaý qalalyq fılıaly tóraǵasynyń birinshi orynbasary Záýresh Nurymova, qalalyq máslıhattyń hatshysy Baýyrjan Ǵaısa jáne buqaralyq aqparat quraldarynyń ókilderi qatysty. «Toı dastarhan» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń qyzmetkerlerine jańa úlgidegi partııa bıletterin Qazaqstan Respýblıkasy  Parlamenti Májilisiniń depýtaty Mıhaıl Chırkov  tapsyrdy. Halyq qalaýlysy «Nur Otan» partııasynyń jańa múshelerin Memleket basshysynyń jetekshiligimen ıgi ister atqaryp otyrǵan aýqymdy saıası uıym qataryna qabyldanýlarymen quttyqtap, sáttilik tiledi.

- Elimizde jasalyp jatqan  ilkimdi isterdiń  kóbi partııanyń bastamasy. Sol sebepti,  elimizdi keleshekke jeteleıtin partııa músheleri atanǵandaryńyzǵa qýanyshtymyn. Búgingi kúni elimiz qarqyndy damý ústinde. Buǵan respýblıkamyzdyń Birikken Ulttar Uıymy Qaýipsizdik keńesiniń turaqty emes múshesi atanýy dálel bola alady. Bul Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń sarabdal saıasatynyń jemisi, - dedi Mıhaıl Chırkov.
Sodan soń  atalmysh seriktestikte qurylǵan bastaýysh partııa uıymy tóraıymynyń orynbasary Ekaterına  Chevelıýk sóz sóılep,  júktelgen barlyq mindetterdi múltiksiz oryndaýǵa ýáde berdi.

«Beıbit Ystybaev - úsh márte Qazaqstan barysy» -

al, aqmolalyq balýandar alǵashqy beldesýde-aq jarystan shyǵyp qaldy. Nege?..

Qazaq kúresiniń dúbirli dodasy «Qazaqstan barysy» respýblıkalyq chempıonaty óz máresine jetti. Astana qalasynyń tórindegi «Saryarqa» velotreginde Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń júldesi úshin ótken jarysqa elimizdiń 14 oblysy men Astana jáne Almaty qalalarynan 34 balýan qatysty.

  Bizdiń oblystyq irikteýden ótip, úkilep qosqan qos balýanymyz - Mereke Turashev pen Leonıd Staneev jarysqa jelpinip barǵanymen jeńilip qaıtty. Ekeýi de alǵashqy aınalymnan árige bara almady. Jerebe joldas bolmady deıin deseń,
Mereke Turashevtiń qarsylasy aqtóbelik Darhan Temirhanovtyń salmaǵy bizdiń balýannan eki-aq keli joǵary. Mereke 103 keli bolsa, Darhannyń salmaǵy 105 keli. Aıtarlyqtaı aıyrmashylyq joq. Balýanymyz boz kilemge shyqqanda velotrektegi kókshetaýlyq jankúıerler Merekeniń tileýin tilep otyrdyq. Alǵashqyda eki búk upaımen jeńip kele jatty. Alaıda, Darhan da eki ret búkke túsirip, qos upaımen tarazy basyn teńestirdi. Endi ne bolar eken dep alańdap otyrǵanymyzda, taza jeńispen balýanymyzdy jer qushtyrdy. Sanymyzdy soǵyp ókingenimizben, endigi úmitti Leonıdten kúttik. Oǵan salmaǵy 160 keli tartatyn Ońtústik Qazaqstan oblysynyń balýany Jumanazar  Ersultanov kezikti. Kóńilimiz sý sepkendeı basyldy. Sebebi, bizdiń balýannyń salmaǵy nebary 90 keli. Kúsh teń emesi aıqyn kórinip tur. Beldesý basynda Leonıd Jumanazardy búk túsirip, bir upaı alǵanda azdap úmit paıda bolǵandaı edi. Biraq, Jumanazar aldymen jartylaı jeńispen, sodan keıin taza jeńispen balýanymyzdy bir emes eki márte jyqty. Qarsylastyń bárin qapy qaldyrǵan bıylǵy jyldyń «Qazaqstan barysy» ataǵyn taǵy da Beıbit Ystybaev jeńip aldy. Beıbit osyǵan deıin 2012 jáne 2015 jyly «Qazaqstan Barysy» ataǵyn alǵan bolatyn. Kúmis belbeýdi ıelengen Ońtústik Qazaqstan oblysynyń balýany Jumanazardyń enshisinde osyǵan deıin «Qazaqstan Barysy» týrnıriniń qola belbeýi bar. Al, úshinshi oryn alǵan jambyldyq Aıbol Aıtbek bıyl birinshi ret júldege ilikti.
Birinshi oryn alǵan Ystybaevqa 25 000 000
teńge, altyn taıtuıaq jáne Astana qalasynan bir bólmeli páterdiń kilti tabys etildi.  Ekinshi oryn alǵan Ersultanovqa
5 500 000 teńge, úshinshi oryn alǵan Aıtbekke 1 800 000 teńge kóleminde syılyq berildi.

Bizdiń balýandarymyz baryn salyp-aq edi, átteń salmaqtary az boldy, abaısyzda jeńilip qaldy degen sııaqty jubatýlar aıtýǵa bolar edi. Biraq, bir emes birneshe ret oblysymyzdan barǵan balýandar alǵashqy aınalymda-aq jeńilip jatady. Al, bıylǵy jarysta tutas eldiń kózaıymyna aınalǵan Jambyl oblysynyń balýany 90 keli salmaqta óner kórsetip júrgen Dáýlethan Jaqypov shırek fınalda úsh márte Qazaqstan barysy atanǵan salmaǵy 140 keli Beıbit Ystybaevty áýre-sarsańǵa salǵanyna kýá boldyq. Onyń ústine Dáýlethan 7 ret boz kilemge shyqsa, Beıbit bes-aq ret beldesti. Sodan ba, áleýmettik jeli men el ishindegi alyp-qashpa sózderge qulaq assaq, tóreshiler Beıbitke búırek buryp, jas balýannyń taýyn shaqty degen pikirler de bar. Al, bizdiń Leonıdti bir jartylaı, bir taza jeńispen oısyrata jeńgen Jumanazar men Aıbol Aıtbek shırek fınalda 5 mınýt kúresip, birin-biri ala almady. Aqyry qosymsha ýaqyt - qoıan-qoltyq beldesýde salmaǵynyń aýyrlyǵynyń arqasynda Jumanazar jeńiske jetti. Onymen beldesken Aıbol Aıtbektiń salmaǵy 92 keli ǵana eken. Osyǵan qarasań, máseleniń bári salmaqqa kelip tirelmeıtin sııaqty. Bap, aıla-tásil, kúsh pen jiger kerek.
Jambyl oblysynan kelgen úsh balýan da jarystyń aqtyq synyna deıin kúresip, tamasha óner kórsetýiniń bir sebebi, olarda arnaıy mamandandyrylǵan qazaq kúresi klýbtary bar. Demek, olar ulttyq sportqa, sonyń ishinde qazaq kúresine kóbirek kóńil bólip, damýyna kóp úles qosyp otyr. Tipti, Beıbit Ystybaevtyń ózi bolashaqta jeke qazaq kúresi klýbyn ashyp, shákirt tárbıelemekshi ekenin aıtyp ótti. Soǵan qaraǵanda, bizdiń balýandarymyzdyń baǵynyń janbaı júrgeni ulttyq kúresimizge durys kóńil bólmeýimizden, shákirt tárbıeleı almaýymyzdan, talaby bar jigitterdi taba almaı, tapsaq baptaı almaýymyzdan bolyp otyr desek, shyndyqtan alys ketpeımiz.

«Astana toıyna aqmolalyqtar tartýy» -

Astana kúni merekesi qarsańynda oblysymyzda 55 nysan paıdalanýǵa berildi. Aqmolalyqtar araıly Astanamyzǵa 18 jyl tolǵan osy bir mereıli kúndi esterinde uzaq ýaqyt boıy saqtaıtyn bolady. Shildeniń birinen bastap aımaqta shaǵyn jáne orta bıznes, agroónerkásip, áleýmettik salalarda, sondaı-aq, balalardyń  demalys uıymdarynda jańa nysandar birinen soń biri ashyla bastady. 

«Aldymen Jańa áleýmettik nysandar» -

4 shilde kúni oblys ákiminiń qatysýymen úsh birdeı nysan saltanatty túrde ashyldy. Zerendi selosynda ortalyq jańa emhana selo turǵyndaryn qabyldaýda. Bul emhana Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń «Densaýlyq saqtaý salasyndaǵy 350 nysan» tapsyrmasy aıasynda salynyp, paıdalanýǵa berildi. Óńir basshysy Zerendi selosynyń turǵyndaryn jańa da jaıly, medıtsınalyq qural-jabdyqtarmen tolyq qamtamasyz etilgen emhananyń naqty qamqorlyq ekendigin atap aıtty. Ár aýysymda 250 adamdy qabyldaı alatyn emhana búgingi kúnniń talaptaryna tolyq jaýap beredi, ári jańa nysannyń paıdalanýǵa berilýi 116 selo turǵynyn jumyspen qamtyp otyr. Emhananyń qurylysyna 1,4 mıllıard teńge qarjy jumsaldy. Búgingi kúni aýdanda 37 myń adam turady. Jyl saıyn 750 sábı ómirge kelýde. Dál osy kúni aýdannyń

Troıtsk selosynda dárigerlik ambýlatorııa ashyldy. Buǵan deıin selo turǵyndary medıtsınalyq kómekti tolyq ala almaı kelgen bolatyn. Endigi arada zaman talabyna saı qaralýǵa, emdelýge tolyq múmkindik bar. Selodaǵy dárigerlik ambýlatorııa árbir aýysym saıyn
25 kelýshini qabyldaı alady. Óńir basshysy ǵımaratty aralap kórgennen keıin selo turǵyndarymen kezdesip, Astana kúni merekesimen quttyqtady. Búgingi tańda Troıtsk selosynda 2700 adam turyp jatyr. Jańa dárigerlik
ambýlatorııa tóńirektegi 10 eldi mekenniń turǵyndaryna qyzmet kórsetetin bolady. 

 «Odan ári Jańa páterler qýanyshy» -

Kókshetaý qalasynyń 60 otbasy mereıli merekeni jańa páterlerinde qarsy alýda. Shildeniń 4-i kúni oblys ákimi Sergeı Kýlagın árqaısysy otyz páterli eki turǵyn úıdiń kiltin tapsyryp, qýanyshty eseleı tústi.

- Táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarynan bastap Ult Kóshbasshysy Nursultan Nazarbaev bizdiń memleketimizdi barlyq qazaqstandyqtarǵa ortaq úlken úı esebinde turǵyzýda. Onda ómir súrýge barlyq qolaıly jaǵdaılar týǵyzylǵan. Al, ár shańyraqty jekemenshik páterlermen jáne úılermen qamtamasyz etý úshin orasan zor jumys júrgizilýde. Osy maqsatta memlekettik baǵdarlamalar qabyldanyp, kóptegen sanattaǵy el turǵyndarynyń qoljetimdiligi qamtamasyz etilgen. Bul arada asa mańyzdysy árbir adamnyń jumys istep, qarajat taýyp, memleket usynyp otyrǵan múmkindikterdi paıdalana bilýinde. «Qoljetimdi baspana-2020» memlekettik baǵdarlamasyn júzege asyrý sheńberinde turǵyn úılerdiń salynyp, paıdalanýǵa berilýi bizdiń qalamyzdyń turǵyndary úshin aıryqsha mańyzdy ári qýanyshty mereke, - dep atap ótti oblys ákimi jańa qonystyń ıelerimen júzdesken sátinde. Jańa qonysqa ıe bolǵandardyń ishinde Nurgúl men Oırat Suraǵanovtar da bar. Olar endi úsh bólmeli páterde turatyn bolady.

-2011 jyldan beri «Turǵyn úı qurylys jınaq  banki» aktsıonerlik qoǵamynyń salymshylary bolyp keldik. Bes jyl boıy baǵdarlamanyń sharttaryn buljytpaı oryndadyq. Endi mine, kópten kútken armanymyz oryndalyp, jańa páterge ıe bolyp otyrmyz,-deıdi otaǵasy.

Ústimizdegi jyly oblys ortalyǵynda 75,4 myń sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berildi. Bul ótken jylǵy sáıkes merzimmen salystyrǵanda 21,6 myń sharshy metrge kóp. Onyń ishinde 6 myń sharshy metri nemese 90 páter memlekettik turǵyn úı baǵdarlamasy sheńberinde salyndy. Jyl sońyna deıin 500 páterdi tabys etý josparlanýda. 90 jas otbasyn jaıly da jańa páterlermen qamtamasyz etý kózdelgen. Al, turǵyn úı qurylys bankiniń salymshylaryna (171 páter) beriledi.

«Bestóbe kentine de sapaly aýyz sý keldi» -

Stepnogorsk qalasynyń ákimi Ánýarbek Kúmpekeev mereke qarsańynda kent turǵyndarymen birge qýandy. El úshin aıryqsha mańyzdy máseleniń ońynan sheshilip, jergilikti jurtshylyqtyń zor qýanyshqa ıe bolǵan sátine ortaqtasty. 2020 jylǵa deıin aımaqtardy damytý baǵdarlamasy sheńberinde sońǵy úsh jyl boıy «Bestóbe kentin sýmen qamtamasyz etý júıesin jańǵyrtý» jobasy júzege asyryldy.

Osy ýaqyt ishinde qurylys kompanııasy 95 shaqyrym sý júıesin salyp shyqty. 15,2 shaqyrym magıstraldi sý júıesi jáne kent ishinde 79,8 shaqyrym sý taratý júıesi iske qosyldy. Ústimizdegi jyldyń jaz maýsymynda turǵyn úı sektory men áleýmettik mańyzdaǵy nysandarǵa sý jetkizý jumystary júzege asyryldy.
Osy jumysqa respýblıkalyq bıýdjetten 1 mıllıard 718,9 mıllıon teńge qarajat bólindi. Sóz arasynda kent turǵyndary 22 jyl boıy tazalyǵy kúmándi, keı kezde tipti sanıtarlyq normalarǵa sáıkes kelmeıtin aýyz sýdy tasyp ishkendigin aıta ketý kerek. Sý qubyrynyń paıdalanýǵa berilýi Bestóbe kentiniń barlyq turǵyndaryn 100 paıyz taza aýyz sýmen qamtýǵa múmkindik berip otyr.

«Atbasarda - elevator,  jaqsyda - shujyq tsehy» -

Atbasar aýdanynda 35 myń tonnalyq elevator kesheni paıdalanýǵa berildi.

Jaqsy aýdanynda «Aıbat» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi shujyq ónimderi tsehy men et ónimderin daıyndaıtyn tsehty paıdalanýǵa berdi.

Bul jobany júzege asyrý barysynda jańadan 10 jumys orny ashyldy. Jumysshylarǵa turaqty eńbekaqy tólenedi. Investıtsııa kólemi 150 mıllıon teńgeden astam qarjyny qurap otyr. Munda óndirilgen ónimder suranysqa ıe.

 ««Dostyqta» 300 bala dem alatyn bolady» -

Sandyqtaý aýdanyndaǵy Prıozernoe selosynda mereke qarsańynda «Dostyq» balalar saýyqtyrý ortalyǵy ashyldy. Jańa mekeme osyndaǵy orta mekteptiń janynda salyndy. Munda bir aýysymda elý balaǵa deıin tamasha tabıǵattyń aıasynda alańsyz dem alyp, densaýlyqtaryn shynyqtyra alady. Jaz maýsymynda 300-den astam balany qabyldaý josparlanǵan. Olardyń arasynda áleýmettik jaǵynan az qamtamasyz etilgen otbasylardyń jetkinshekteri, jetim, múgedek balalar tárizdi toptar bar. Bilim oshaqtarynyń úzdik oqýshylary da osynda.
Balalardyń saýyqtyrý ortalyǵyn ashýǵa 9 mıllıon teńgeden astam qarjy jumsaldy. Osy qarjynyń arqasynda balalardyń demalys maýsymyn joǵary deńgeıde uıymdastyrýǵa barlyq múmkindik týǵyzylǵan. Janǵa jaıly jatyn bólmelerimen birge kitaphana, kompıýter synyby, oıyn alańdary da kirpııaz kóńildiń talabyna tolyq jaýap bere alady. Ortalyqta sport alańy, mádenı oıyndar ótkiziletin sahna da bar. Kól jaǵasynda barlyq talapqa saı jaǵajaı ornalasqan.

«Astananyń 18 jyldyǵyna - 18 kóshe trenajeri» -

 Astananyń 18 jyldyǵyna oraı Tselınograd aýdanynyń 18 selolyq okrýginde 18 kóshe trenajerleri paıdalanýǵa berildi.
Árbir seloda salaýatty ómir saltyn saqtap, sportpen aınalysýǵa múmkindik týǵyzyldy. Selo turǵyndary endigi jerde vorkaýt strıtpen aınalysa alady. Vorkaýt degenimiz halyqaralyq jastar qozǵalysy. Ol qozǵalys kóshe jattyǵýlary ataýymen belgili. Bul jobany júzege asyrý úshin jergilikti bıýdjetten 5 mıllıon 200 myń teńge qarajat bólindi.

«200-den astam turǵyn jumyspen qamtyldy» -

Býrabaı aýdanynda qaıyrymdylyq aktsııasy sheńberinde 250 jetim, múmkindigi shekteýli jáne áleýmettik jaǵynan az qamtamasyz etilgen otbasylardyń balalaryn qamtıtyn Delfınarıı ótkizilmek. Bul táýelsiz memleketter dostastyǵynda birinshi jáne jalǵyz keshen. Bul jerde balalar teńiz haıýa-nattaryn, eki qara teńiz delfınin, belýha kıtin, úsh teńiz mysyǵyn tamashalaı alady. Gastrol 2015 jyldyń mamyr aıynan beri elimizdiń barlyq óńirlerinde ótkizilýde. Kórermender zaly 550 kelýshini qabyldaı alady.
Joǵaryda aıtqandaı, aımaqta tutastaı alǵanda 55 nysan paıdalanýǵa berildi. Onyń ishinde selolyq jerdegi jıhaz tsehtary, qoǵamdyq monsha, saýda úıleri, balalar alańdary bar. Bul nysandardyń paıdalanýǵa berilýi aımaqtyń 200-den astam turǵyndaryn jumyspen qamtyp otyr.

«Kóptiń tilegi - izgilik pen birlik» -

Oblys ákimi Sergeı Kýlagın Kókshetaýdaǵy Naýan Haziret atyndaǵy ortalyq meshitte bolyp, Oraza aıty namazyna jınalǵan jamaǵatty ıslam dininiń izgi meıramymen quttyqtady.

Oblys ákimimen ortalyq meshitte oblystyq máslıhattyń hatshysy Dýlat Nurmoldın, oblys ákiminiń orynbasarlary jáne Kókshetaý qalasynyń ákimi Ermek Marjyqpaev birge boldy. Qasıetti  Ramazan aıy da aıaqtalyp, musylmandar úshin ulyq merekelerdiń biri sanalatyn Oraza aıty bastaldy. Tańerteń Naýan Haziret atyndaǵy ortalyq meshitke aıt namazyna jınalǵan adamdar kóp boldy. Oblys basshysy jınalǵan jamaǵatty Oraza aıtymen quttyqtady. «Bizdiń elimizdiń basty baılyǵy - birligimiz ben tatýlyǵymyz. Munyń bári Elbasymyzdyń beıbitshilik súıgish saıasatynyń arqasynda qol jetken jetistik. Osyndaı saıası jáne áleýmettik turaqtylyǵymyzdyń arqasynda elimiz ekonomıkalyq jaǵynan qarqyndy damyp keledi. Bizdiń oblysymyzda Astana kúni qarsańynda kóptegen jańa áleýmettik, óndiristik nysandar ashylyp, iske qosylýda. Keshe ǵana Zerendi aýdanynda jańa emhana ashylsa, Kókshetaý qalasynyń biraz turǵyndary jańa páterge ıe bolyp, qýanyshqa keneldi» - deı kele, oblys ákimi qol jetip otyrǵan osyndaı jetistikterdiń bári elimizdegi turaqtylyq pen tatýlyqtyń arqasy ekendigin aıtty jáne adamdardy birlikke, qaıyrymdylyqqa bastaıtyn ıslam dininiń rólin atap ótti. Ramazan keshirim aıy ekendigin, óńirimizde qaıyrymdylyq sharalaryna belsene qatysatyn kásipkerlerdiń az emestigin tilge tıek etip, jınalǵan qaýymǵa Oraza aıtynda ıgilik pen jaqsylyq, bereke-baqyt tiledi.

Budan keıin oblystyń ókil ımamy Qanat Qydyrmın jınalǵan qaýymdy quttyqtap, odan ári ımamnyń jetekshiligimen aıt namazy bastaldy. Aıt namazynan keıin meshitte kishkentaı balalar men ata-analaryna arnap aıt dastarhany jaıyldy.

Al, shildeniń toǵyzy kúni shyqqan gazettiń kezekti sanynda myna maqalalardy oqıalasydar

«ARQANYŃ ARQALY AQYN QYZY» -

Rysty Shotbaeva Qaraótkel óńiriniń maqtanyshyna aınalǵan, sońynda mol ədebı mura qaldyrǵan qalam ıesi. Taıaýda Sabyndy aýylynda aqyn apamyzdy eske alý keshi bolyp ótti.

Keshti uıymdastyrǵan qorǵaljyndyq ónerpaz Bólegen Tynybekov. Uıymdastyrýshylyq deńgeıi joǵary bolǵandyqtan ba, Sabyndy mektebindegi mədenı shara qyzyqty jəne tartymdy ótti. Ənmen, bımen órilgen ja- rasymdy əńgime jalyqtyrmaı, jurtty tarta tústi. Qorǵaljyn ónerge baı el. Aǵaıyndy ónerpaz jigitter Maqsat pen Qanat Ab- zelovtar toıdyń sənin keltirdi. Jergilikti kompozıtor Marat Əlimjanovtyń «Qorǵaljynym» əni keshtiń ózegine aınalǵandaı əser qaldyrdy. Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń múshesi Rysty Shotbaeva ómir boıy Aqmola oblysynyń bir kezdegi Sileti aýdanynda turǵan kisi. Óskeleń urpaqqa təlim-tərbıe bere júrip, qolynan qalamyn tastamaı ter tókti. Bul týra- ly Bólegen aǵa aǵynan jary- la əńgimeledi. Aqynnyń 1973 jyly alǵashqy tyrnaqaldy eńbegi esebinde «Ereımen eteginde» kitaby jaryq kóripti. Aqyn apamyzdyń jazýshylyq qyrynyń da osal bolmaǵanyn birneshe dramatýrgııalyq týyndylary- nan ańǵarýǵa bolady. Olardyń qatarynda «Eneler men kelinder», «Egiz ul», «Qasiret pen baqyt» pesalary bar. Satıralyq shyǵarmalary da óz aldyna bir tóbe. «Jalqaýdyń jazasy», «Kók qaryndash» sııaqty týyndylary kezinde oqyrman tarapynan joǵary baǵasyn alǵan. Rysty apamyzdyń kóptegen óleńder jınaǵy, poemalary orys tilinde basylyp shyqty. Al, aıtýly poemalarynyń ishinen «Bógenbaı batyr», «Ədil úkim» sııaqty tý- yndylaryn erekshe aıtýǵa bola- dy. Rysty Əbdirahmanqyzynyń týǵan óńiri Sabyndy aýyly. Shyraıy kelisken bul kezdesýde Sabyndynyń tóltýma azamattary aqyn apalarynyń elge jıi kelgenin, eńbekterimen jurtqa tanylǵan Təttibala, Natalıa Gellert sııaqty eńbek adamdary týraly da óleń- jyrlar, maqalalar jazǵanyn maqtanyshpen eske aldy. Ol dúnıeleri kezinde oblysymyzdyń mańdaıaldy gazeti «Arqa ajarynda» talaı basylǵan-dy. Osy gazette Rysty Shotbaevanyń birqatar po emalarynyńda tusaýy kesilipti. Alqaly jıynda Qorǵaljyn aýdandyq mədenıet bóliminiń meńgerýshisi Nurlan Shalǵynbaev ədebı keshke jol ashqan el aza- mattary men aqynnyń balala- ryna zor rızashylyǵyn bildirdi. Analarynyń shyǵarmashylyq eńbegi jaıly Sholpan, Alma, Roza esimdi qyzdary, nemeresi Aqbota jerlesterimen syr bólisti. Tipti, olar aqynnyń ózi shyǵarǵan birneshe ənderin de oryndap berdi.

«Til - dostyqtyń tiregi» -

Memlekettik tildi óz ana tilindeı meńgerip alǵan ózge ult ókilderiniń arasynda bizdiń búgingi keıipkerimiz Snejana Kýznetsova da bar.

  Jas arý Esil qalasyndaǵy №7 agrotehnıkalyq kolledjdiń ekinshi kýrs stýdenti. Onyń memlekettik tilge de- gen shynaıy qurmeti men súıispenshiligi bala kezinen qalyptasypty. Mektepti qazaq tilinde təmamdaǵan, óz halqynyń mədenıetimen qatar qazaq halqynyń barlyq ədet-ǵurpyn sanasyna sińirgen. Bir qyzyǵy, otbasy músheleriniń eshbiri qazaqsha sóılemeıdi eken. Anasy Na- talıa qyzynyń tildi meńgerýge degen qulshynysyn quptap, ərdaıym kóp til bilgenniń oı-órisi, dúnıetanymy keń bolatyndyǵyn aıtyp otyrady. Osylaısha Snejana óziniń qabilettiliginiń arqasynda tildi tez meńgerip alypty. Alǵashqy ustazy Dəmetken Arystanova oqýshysynyń talabyn qoldap, qarym- qabiletin jetildirýge barynsha kóńil bólipti. Odan basqa, qazaq tili men ədebıeti pəniniń muǵalimi Gúljan Əlmaǵambetova til ustartýyna eleýli úlesin qosqan. Talapty jas qazaqtyń bas aqyny Abaıdy súıip oqıdy. Birshama óleńderin jatqa biletin ol «Abaı oqýlary» baıqaýyna qatysyp, júldeli oryndarǵa ıe bolyp júr. Talaı dodalarda top jaryp júrse de ər baıqaýdyń ol úshin jóni bólek. Óıtkeni, aýdannyń úkilegen úmitin arqalap barý ońaı emesi anyq. Adamdy orta tərbıeleıdi ǵoı. Onyń qurbylary da qara kózdi Ajargúl, Gúlimaı jəne Botagóz esimdi arýlarymyz. Kez- deskende qazaqsha shúıirkelesip, oqyǵan kitaptary jóninde oı bólisedi eken. Tili jatyq, qazaqshany qaısybir qazaqtardan artyq sóıleıtin Snejana memlekettik tildi ərbir qazaqstandyq meńgerýi tıis dep biledi. Ol halyqtyń mədenıeti, salt-dəstúrleri men ədet-ǵurpyn bilý til arqyly júzege asatynyn aıtady. - Men úshin qazaq tili əlemdegi tilderdiń ishindegi eń baı, ajarly tilderdiń biri. Sol sebepti, ər elimizdiń patrıoty til janashyrlary qatarynan tabylǵany durys. Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Qazaq tili barshany biriktiretin, jas- t a r d y j a q y n d a s t y r at y n t at ýl y q tiline aınalýy tıis» degen sózimen tolyqtaı kelisemin. Sonymen birge, qazaq ədebıetiniń jaýharlaryn oqyǵan adam tildi tez meńgerip alýǵa bir taban jaqyn bolatynyn eskergen jón. Oǵan qosa, bul ulttyń mədenıetin túsinýge septesip, jan dúnıeniń nurlana túsýine əser etedi. Men qazaq tilin bilgenimniń arqasynda qazaq aqyn-jazýshylarynyń shyǵarmalarymen aýdarmasyz tanysqanyma qýanyshtymyn, - dep Snejana aǵynan jaryldy. Qazir e s epshi mamandyǵynyń qyr-syryn úırenip júrgen arý bolashaqta qazaq tili men ədebıeti pəniniń muǵalimi bolýdy armandaıdy. Sol sebepti, udaıy ózin-ózi jetildiredi. Qazaq tilinde gazet-jýr- naldar jəne kitaptar oqıdy. Osylaı- sha ol memleketik tilimizdiń mərtebesin asqaqtatpaq. Sózben emes, ərıne, ispen.

«Aýyldastary Mádına deıdi» -

Vera Amanjolovanyń ulty ýkraın. Tyń ıgerý bastalmaı turyp, ata-anasymen Ýkraınadan Zerendi aýdanyna qarasty Igilik aýylyna kóship kelipti.

Sol kezde nebary 14 jasta eken. Alaıda, zaman erte eseıtip, buǵanasy qatpaı eńbekke aralasqan kórinedi. Búginde Vera əje jetpis bes jastyń bıigine shyqsa da, ózin əli tyń sezinedi. Sózi shıraq, oıy jınaqy. Balalyq shaǵyn kúrsine eske alady. Sol qıyn qystaý kezeńde jas qyz mektepte eden jýýshy, keıin kolhozda buzaý baǵýshy, saýynshy bo- lyp jumys istegen. Oqýyn da aıaqtaı almap- ty. Bar-joǵy tórt-aq synyptyq bilimi bar qyzdyń aldyna qoıǵan maqsaty az emes-ti. Degenmen, joqshylyq qol baılaǵan zamanda, oǵan jetý ońaı bolmaǵan. Qara jumys ataýlynyń qaı túri bol- masyn bilek sybana kirisip, bar ýaqyty erteńgi kúnniń qam-qareketimen ótetin. Ərıne, pende bolǵan soń qanshama jaıtty bastan ótkeresiń. Ýaqyt tulpar zymyrap, jyl artynan jyl ótip jatty. On segiz jasynda Omar Amanjolovqa turmysqa shyǵyp, jeti bala súıdi. Otbasyna Kene- sary aýylynda úı berilip, Vera əje úı sharýasymen qosa jumysyn qatar atqaryp, kishkentaı səbılerin tərbıeledi. Ótken ómirge oı júgirtken əjeı kishkentaı kezinde qazaq jerine kóship kelgenine qýanatynyn jasyrmady. Onyń aıtýynsha, es bilgeli qazaqtardyń arasynda ómir súrgen soń tildi, salt-dəstúrlerdi meńgerý onshalyqty qıynǵa soqpapty. Ol halqymyzdyń ulttyq taǵamdarynyń qaı-qaısysyn bolmasyn da- ıyndaýda aldyna jan salmaıdy. «Qonaq kelse - qut» dep biletin əjeı ər meımanǵa aq dastarhan jaıyp, aıryqsha iltıpat kórsetedi. Əsirese, aýyldyń jetkinshekteri onyń əzirlegen qurtyn súısinip jeıtin kórinedi. Qazir mal ustaýǵa jaǵdaıy bolmaǵan soń qazaqtyń ulttyq sút taǵamdaryn jasaýdan da qol úzip qalǵan. Əńgime arasynda Vera əjeı úlken-kishi demeı turǵyndardyń barlyǵy oǵan Mədına dep at qoıyp alǵanyn kúlimsireı jetkizdi. - Maǵan sen ýkraınsyń dep eshkim betime basqan emes. Men de ózimdi ýkraın emes, qazaqtyń qyzymyn dep sanaımyn. Əlbette, qıyn-qystaý kezde baýyrlaryna basyp, qoldaý kórsetken elge alǵysym sheksiz. Qazaqtyń baýyrmaldyǵy, qonaqjaılyǵy ózge halyqtardan erekshelep turatyn asyl qasıet dep bilemin, - dedi ol. Ol ədemi qartaıý úlgisin kórsetip, nemereleri men shóbereleriniń qyzyǵyn kórip otyrǵan baqytty əje. Ulyn uıaǵa, qyzyn qııaǵa qondyryp, shańyraqtyń al- tyn dińgegi bolyp, baryna təýbe etip ómir keship keledi. Ərdaıym eldiń tynyshtyǵy men urpaǵynyń amandyǵyn tilep otyrady.

«Barlyǵymyzdy ortaq múdde biriktiredi» -

Qazaq eli ǵasyrlar boıy ańsaǵan erkindigine jetip, tarıh sahnasynan óz ornyn aldy. Əlbette, təýelsizdik basymyzǵa birden qona qoımaǵandyǵyn, oǵan jetý úshin halqymyz talaı tar jol, taıǵaq keshýlerden ótkenin umytpaýymyz kerek.

Sonymen birge, ósý men órkendeýdiń ər belesin baǵyndyrǵan qyrýar jumystar atqaryldy. Bıylǵy jyl ataýly datalarǵa jəne oqıǵalarǵa toly jyl. Atap aıtqanda, Jezqazǵan qalasynda saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryn eske alý kúnine oraı ótken «Bolashaqtan estelik» halyqaralyq forýmyna qatysý mərtebe si maǵan buıyrdy. Bul elimizdiń tarıhı jəne mədenı murasynyń ortalyǵy sanala- tyn qasıetti Ulytaý jerine alǵash aıaq basýym edi. Boıymdy maqtanysh sezimi kernep, uly dala kórinisi keremet əserge bóledi. Meniń oıymsha mundaı merekelik sharalardyń halyqaralyq dostyq pen qarym-qatynasty nyǵaıtyp, el tarıhyn bilýge jəne qurmetteýde mańyzy zor. Sondaı məndi əri aýqymdy sharalardyń biri - Qazaqstan halqy Assambleıasynyń XXIV sessııasy bol- dy. Elimizdiń júregi Astana qalasynda otanyn sheksiz súıetin azamattardyń or- tasynda ótken kúnderimdi sózben jetkizý múmkin emes. Barlyǵymyzdy ortaq múdde patrıotızm biriktire tústi. Qazirgi tańda ər ata-ana balasyn laıyqty tərbıelegeni jón. Jasóspirimderge kóńil aýdarmaý keıin opyq jegizý múmkin. Osy rette, oblystyq polıaktar birlestigi jas tolqyndy tərbıeleýge basa mən beredi. Bizdiń barlyq jobalarymyz aǵa býyn ókilderi men jastardy bir arnaǵa toǵystyrýǵa baǵyttalǵan. So- nymen birge, qaıyrymdylyq sharalary da kóptep uıymdastyrylady. Bul tek qarajat túrinde júrgizilmeıdi. Sebebi, jomarttylyq tek aqshamen emes, arnaǵan ýaqytpen ólshenedi deý oryndy. Búgingi tańda qaıyrymdylyq jumystaryna bel- sene úles qosýshy azamattardyń qatary qalyń. Qazaqstan halqy Assambleıasynyń jy- lyna oraı «KZ volonterleri» ortalyǵy ashyldy. Eriktiler Krakov qalasyndaǵy halyqaralyq mektepte biliktilikterin shyńdady. Sol kezde «Jaqsylyqqa jol» qaıyrymdylyq jobasy da bastaý aldy. Joba oblystyq polıaktar birlestigi jastar qanatynyń bastamasymen ótken jyldyń naýryz aıynda júzege asty. Bul jobanyń basty maqsaty - kómekke zərý balalarǵa qol ushyn berý. Jobanyń birinshi sharasy Shýchınsk qalasyndaǵy balalar úıinde ótti. Igi isten túsken qarajatqa balalar úıiniń teatr stýdııa- syna qural-jabdyqtar satyp alyn- dy. Oǵan qosa, jańa jyl qarsańynda múmkindigi shekteýli balalarǵa arnalǵan merekelik baǵdarlama uıymdastyrylǵan bolatyn. Aǵymdaǵy jyly «Kəmeletke tolmaǵandardy beıimdeý» ortalyǵy balalardy qoldaý maqsatynda olarǵa arnalǵan kitaptar aktsııasyn ótkizdi. Shara barysynda polıak ortalyǵynyń jas eriktileri ómirlik qıyndyqtarǵa ushyraǵan jasóspirimderge psıho- logııalyq kómek kórsetti. Barlyǵy 260 kitap tartý etildi. Halyqaralyq balalar kúninde 300-den asa jasóspirimge mýlt- fılm kórsetildi. Bul joly eriktiler kishkentaı kelýshilerge mýlfılmnen bólek balmuzdaq pen əýe sharlaryn da- ıyndap, shynaıy merekelik kóńil-kúı syılady. Oblystyq polıaktar birlestigi osyndaı keleli isterimen ərdaıym tanyla bermek. Igi sharalar bolashaǵymyzdyń jarqyn bolatynynyń úlken kepili.

Lıýdmıla SÝHOVETsKAıA,

oblystyq polıaktar birlestigi tóraǵasynyń orynbasary, polıak tilin oqytý ortalyǵynyń jetekshisi.

««Etno» san ulttyń bıin bıleıdi» -

Qazaqstan - kópultty memleket. Elimizdi mekendep kele jatqan ər halyqtyń ózindik dəstúri, ulttyq qundylyqtary men mədenıeti bar.

Osy rette, bı - ərbir ulttyń minez- qulqyn tanýǵa kómektesetin əri adamnyń óziniń aınalasy- na degen ińkər seziminen týyndaǵan úılesimdi qımyldar jıyntyǵy bolyp tabylady. Elimizde turatyn barlyq etnostardyń bıin myń burala bılep, tek bizdiń óńirimizde ǵana emes respýblıkaǵa ta- nylyp júrgen toptardyń biri - «Etno» bı toby. Oblys ortalyǵyndaǵy Dostyq úıinde bul toptyń qurylǵanyna kóp ýaqyt bola qoımasa da, ómirsheń ónerleri talaı- dy tənti etip úlgerdi. Olar ədemi əýenge qoıylǵan bılerimen talaı sahnanyń shyraıyn keltirip júr. Búginde bı to- bynda jetpiske jýyq bala bar. Toptyń jetekshisi Irına Lobanovanyń aıtýynsha, ər bıshini bı úıirmesine qabyldaǵanda olardyń ıkemdiligine, qozǵalǵyshtyǵyna basa nazar aýdarylǵan eken. Tek sonda ǵana jaqsy nətıjege qol jetkizýge bola- dy degen oıda. Sodan ba balalarǵa talap qoıyp, daıyndyqtaǵy talpynystaryna qaraıtyn kórinedi. Bı ujymy úshin barlyq qajetti jaǵdaı jasalǵan. Olar ózderiniń jeke zaldaryn- da aptasyna úsh ret daıyndyq júrgizedi. Al, kózdiń jaýyn alatyn kostıýmderi oblystyq bıýdjet esebinen tigilgen. Bı ónerin nasıhattap júrgen qyzdardyń re- pertýary kúnnen-kúnge ulǵaıyp, qanatyn keńge jaıýda. Jas bıshiler toby kóptegen baıqaýlardyń júldegerleri. Məselen, ústimizdegi jyly Almaty qalasynda ótken Fashion House International saıysynda evreı jəne ózbek bıin oryndap, «Eń úzdik etnografııalyq bı toby» atalymy bo- ıynsha marapattaldy. Ədilqazylar alqasy qyzdardyń kəsibı deńgeıine, ujymnyń jańashyldyǵyna joǵary baǵasyn berdi. Osylaısha kókshelik «Etno» bı toby synǵa túsken nebir təjirıbeli toptardyń arasynan sýyrylyp shyǵyp, ózderiniń myqtylyǵyn dəleldedi. Kórermenniń ystyq yqylasyna bólenip júrgen jas bıshilerdiń talaı jetistikke jetip, shyrqaý bıiginen kórine beretinine senimdimiz.

«Qazaq tilinde sóıleıtin shəkirtterimiz ósip keledi» -

Jyralyby Jambyl babanyń «Jigerli bolsa er bolar, birlikti bolsa el bolar» degen danalyq sózi bar.

Shynymenen, el birligi bolmasa, memlekettiń da- mýy jóninde aıtýdyń ózi qıyn. Osy oraıda, Elbasy Nursultan Nazarbaev qutty mekenge turaqtylyqtyń ta- myryn jaıǵyzǵan Qazaqstan halqy Assambleıasyn quryp, kóregendik tanytty.  Assambleıa - birlik pen tatýlyqtyń tiregi. Ol talaı ult pen ulysty bir ortaq múddege jumyldyryp, aınalasyna meıirim men dostyq shýaǵyn taratar qasıetti ordaǵa aınaldy. Ərbir ulttyń tegine, dinine qaramastan, barlyq azamattardyń quqyqtarynyń buljytpaı saqtalýyn qamtamasyz etti. Osy bir teń quqyly konstıtýtsııalyq qurylymnyń óńirlik bir tarmaǵynyń berekeni molaıtýda yqpaly mol. 130-dan astam ult ókilderi turatyn elimizde mamyrajaı tirlik ornasa, ol Elbasymyzdyń sarabdal ishki, syrtqy saıasatynyń nətıjesinde iske asqanyn aıtqan durys. Assambleıa ınstıtýty əlemdegi eshbir elde joq qurylym. Bul maqtanýǵa turarlyq dúnıe. 20 jyl ishinde Qazaqstan halqy Assambleıasy búkil əlemge Qazaqstannyń etnosaralyq qatynastar salasynda júrgizip otyrǵan saıasatynyń tabysty ekenin kórsetýde. Osylaısha Elbasy ustanǵan saıasattyń ómirsheńdigin dəleldedi. Bizdiń oblysymyzda assambleıa jumysy jaqsy jolǵa qoıylǵan. Etnomədenı birlestikterdiń músheleri qandaı da bolsyn merekelerden qalys qalmaı, túrli mədenı jəne sporttyq sharalardy uıymdastyrýda belsendi. Men Qazaqstan halqy Aqmola assambleıasynyń múshesi ekenimdi maqtan etemin. Sondaı-aq, tatýlyǵymyz ben birligimizdi nyǵaıta túsý jolynda óz úlesimdi qossam deımin. Búginde Kókshetaý gýmanıtarlyq-tehnıkalyq lıtseı-mektebiniń dırektory retinde jas órenderdiń bolashaǵy meni qatty tolǵandyrady. Ərbir balanyń boıynda otanshyldyq sezimi qalyptassa deımin. Qazirgi kúni bilim oshaǵynda 193 oqýshy oqıdy. Olardyń qyryq paıyzǵa jýyǵy ərtúrli ult ókilderi bolyp tabyla- dy. Əlbette, elimizdiń kemel keleshegi memlekettik tilmen baılanysty ekenin eshkim joqqa shyǵarmaıdy. Sol sebepti, oqýshylarǵa qazaq tilin meńgertýge basa kóńil bólemiz. Aıtar bolsaq, aptanyń alǵashqy eki kúninde balalar kúni boıy qazaqsha sóıleýi tıis. Al, sərsenbi, beısenbi kúnderi orys tilin, juma, senbi kúnderi aǵylshyn tilin úırenedi. Əsirese, mektep oqýshylary Anastasııa Horýntııa, Vıktorııa Kravchenko, Dıana Oshanovanyń qazaq tilin meńgerý deńgeıi joǵary ekenin qýanyshpen quptaı aıtýǵa bolady. Biri mektepishilik kontsertterde júrgizýshi bolsa, biri qazaqtyń ənderin tamyljyta shyrqap, kórermenniń qulaq quryshyn qandyrady. Jańa oqý jy- lynan bastap «Qazaq halqynyń sheshendik óneri» úıirmesi óz jumysyn bastamaq. Bul úıirme sheńberinde sırek ushyrasatyn daryndylyqty shyńdaýǵa bel býyp otyr- myz. Oqý ornynda ərbir shara qaıtalanbastaı formatta ótedi. Məselen, jyl saıyn Naýryz merekesi erekshe toılanady. Ótken jyly oqýshylardyń bastamasy- men ər synyp bir aýyldyń atymen ata- lyp, taǵylymy mol teatrlandyrylǵan kórinis qoıdy. Olar ulttyq taǵamdardyń túr-túri samsap turǵan aq dastarhan jaıyp, qazaqtyń ulttyq kıimderin kıdi. Búginde jastarymyz bile bermeıtin salt-dəstúrler jeterlik. Sol sebepti, bıyl balalar qazaq halqynyń rýhanı ózegi salt-dəstúrlerdi jańǵyrtty. Me- reke məndiligimen shəkirtter jadynda qaldy. Osylaısha biz oqýshylardy mektep qabyrǵasynan ózara tatý bolýǵa jəne toleranttylyqqa tərbıeleýge umtylamyz. Aldaǵy ýaqytta da atalmysh baǵyttaǵy jumystarymyzdy odan əri jalǵastyryp, oqýshylaryma «Damýdyń syry - birlikte, tabystyń syry - tirlikte» ekenin jetkizýge tyrysyp baǵamyn.

«Ultyna qarama, júregi elim dep soqqan jan dúnıesine boıla» -

Pavlodar oblysyn - da Qazaqstan halqy Assambleıasynyń jəne Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń janyndaǵy Memlekettik basqarý akademııasynyń uıymdastyrýymen «Jastar ortasyndaǵy etnosaralyq qarym-qatynas mədenıeti» jazǵy mektebi ótkizildi.  

Alǵashqy kúni Qanysh Sətpaevtyń memorıaldyq murajaıynda ótken dóńgelek ústelde jastardy patrıottyq t u r ǵ y d a t ə r b ı e l e ý m ə s e l e s i talqylandy. Munda Qazaqstan halqy Assambleıasy hatshylyǵynyń sektor meńgerýshisi Nəzıpa Shanaı, Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Məjilisiniń depýtattary Baqytbek Smaǵul jəne Gennadıı Shıpovskıh, Ortalyq saılaý komıssııasynyń baspasóz hatshysy Venera Jeksembekova, Qazaqstan Res- pýblıkasy Prezıdentiniń janyndaǵy Memlekettik basqarý akademııasyna qarasty Ortalyq Azııa óńirindegi etnosaralyq jəne konfessııaaralyq qatynastardy zertteý ortalyǵynyń jetekshisi Aıgúl Sədýaqasova óz pikirlerin bildirdi. Jazǵy mektep barysynda bes adam «Kazakhstan for peace» ekstremızmge qarsy jastar qozǵalysynyń keısin ıelendi. Osy- laısha elimizdegi spıkerlerdiń qatary tolyǵa tústi. Sh a r a q o r y t y n d y s y n d a qatysýshylar atalǵan oblystaǵy týrızmdi damytý məselesi boıynsha óz jobalaryn qorǵap, sertıfıkattarǵa ıe boldy.

«Assambleıa múshesi bolý - abyroı» -

Búgingi kúni elimiz úlken jetistikterge qol jetkizip, əlem tanıtyn memleketke aınaldy.

Bul tabys birlik pen yntymaqtastyqtyń arqasynda múmkin bolyp keledi. Osyndaı keleli məselelerdi sheshýdiń əri júzege asyrýdyń pərmendi tetikteriniń biri - Qazaqstan halqy Assambleıasy ekenin barsha qazaqstandyqtar moıyn- daıdy. Assambleıa dostyqqa - dəneker, ulaǵatty isterge - uıytqy boldy. Men Shortandy aýdanynda týyp-óstim. Sana- ly ǵumyrymdy jýrnalıstıka salasyna arnap, elimizdegi tarıhı jaıttarǵa qalam terbedim. Tipti, eki jınaǵyma týǵan jer- ge degen súıispenshiligimdi arqaý etken edim. Sol sebepti, maǵan qazaqstandyq patrıotızm degen uǵym tańsyq emes. Tek aǵa býyn ǵana emes, óskeleń urpaqtyń júreginde de otansúıgishtiktiń jalyny lapyldasa degen úmittemin. Qazaqstan halqy Aqmola assambleıasynyń múshesi retinde maǵan úlken mindetter júktelip otyr. Aıta keterligi, Assambleıanyń ər sessııasy maǵan erekshe əser syılaı- dy. Munda əleýmettik-ekonomıkalyq məseleler óz sheshimin taýyp, halyqtyń əl-aýqatyn jaqsartý jumysy shıratyla túsetini qýantady. Osylaısha sessııanyń mańyzy da arta túsýde. Osy rette, jastar arasynda birlik ıdeıasyn nasıhattaý jumysyn úzbeı jalǵastyryp kelemin. Ər ulttyń tarıhy, salt-dəstúrleri, mədenıeti men rýhanı qundylyqtary jastar arqyly jalǵasyn tabady. Muny esten shyǵarmaǵanymyz durys. Jýrnalıst retinde jurtshylyq aldynda sóz sóılegende Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń týǵan jer týraly aıtqan taǵylymdy oılaryn mysalǵa keltiremin. Əlbette, elimizdi barlyq ult pen ulystyń beıbitshilik or- dasyna aınaldyryp, toleranttylyqtyń erekshe úlgisin jasaı bilgen Ult Kóshbasshysynyń oı tolǵanystary ər qazaqstandyqqa erekshe kúsh-jiger da- rytatyny sózsiz.

Nına MALıÝGA,

aýdandyq «Vestı» gazetiniń bas redaktory,

Qazaqstan halqy Aqmola assambleıasynyń múshesi.

Shortandy aýdany.

«Dostyq ənin shyrqaǵan» -

Halyqtyń yntymaǵy men aýyzbirligin saqtaý məselesi qashanda mańyzdy bolyp qala bermekshi.

Buǵan dostyq jəne jasampazdyq muratyn nasıhattap júrgen óner ujymdarynyń qosar úlesteri mol. Solardyń biri - «Jýravýshka» halyqtyq folklorlyq ansambli. Ujym sekseninshi jyldardyń basyn- da Lıýdmıla Petrýhınanyń bastamasy- men quryldy. Əýelde orys halyq ənderi úıirmesiniń negizi qalanyp, keıinnen klýb músheleriniń yntasymen shyǵarmashylyq ujym óz jumysyn bastady. Ansambl «Jý- ravýshka» dep ataldy. Bul olardyń kıeli sah- na tórinde alǵash oryndaǵan ənniń ataýy edi. Jýravýshkanyń alǵashqy jetekshisi, mýzykant Vladımır Kazakov boldy. Ol ansambldiń aýdan, oblys kóleminde tany- lýy jolynda kóp eńbektendi. Oǵan qosa, A.Glýshneva, A.Potlova, L.Şerbınenko, G.Deobald syndy ujym músheleriniń tynymsyz eńbeginiń arqasynda dittegen maqsatqa jetý múmkindigi týdy. Top Oleı- nık, Goncharov, Petrýhınder otbasylyq ansamblimen tolyǵyp, toqsanynshy jyldary ujymda jıyrmaǵa jýyq adam óner kórsetti. Olar slavıan halyqtarynyń ənderin shyrqap, óz ortasynda birshama tanymal bolyp qaldy. 1989 jyl ansambl úshin eń tabysty kezeń boldy. Ujymǵa halyqtyq ataǵy berilip, «Jýravýshkasyz» birde-bir merekelik shara ótpeýge aınaldy. Tipti, Astana qalasynda əldeneshe saltanatty sharaǵa qatysyp, repertýaryndaǵy ənderin asqan sheberlikpen o r y n d a d y . Ə l be t t e , ha l y q t y q d e ge n mərtebeli ataqqa ıe bolý ońaı emes. Al, úsh jyl saıyn sol ataqqa laıyq ekenińdi dəleldeý tipti qıyn. Jyl sanap ujymnyń quramy ózgergenimen, top músheleriniń ənge degen yqylasy sol qalpy. Ujym ər ýaqyt izdenis ústinde. Səıkesinshe, olardyń ónerlerine de kópshiliktiń berer baǵasy jaqsy. - Ujym músheleriniń jas erekshelikteri ər alýan. Onyń ishinde, Olga Zaıtseva, Svetlana Gýbareva, Anna Rýdıı syndy ta- laı jyldardan beri ən salyp kele jatqan ənshilerdi atap ótkim keledi. Ansambldiń mýzykalyq jetekshisi Gennadıı Polıakov ekeýimiz tyńdarmannyń janyn baýrap alatyn mazmun, maǵynasy mol ənderdi tańdaýǵa umtylamyz. Repertýarymyzda qazaqtyń halyq ənderi de bar, - deıdi halyqtyq ujym jetekshisi Svetlana Sharıpova óz sózinde. Ansambldiń kəsibı sheberligin o sy salanyń maıtalman mamandary əldeqashan- aq moıyndaǵan. Olar tek aýdanda ǵana emes, kóptegen jerde tanymal. Memlekettik mere- kelermen birge, olar Maslenıtsa, Rojdestvo syndy dəstúrli jəne dinı meıramdardy birge atap ótedi. Ózge etnomədenı birlestiktermen de tyǵyz qarym-qatynasta. Sol sebepti, elimizdegi yntymaqty saqtaýdaǵy úlesi zor dep bilemiz.

«Qazaq jerinde turatynyma qýanamyn» -

1944 jyl bizdiń əýletimiz úshin óte aýyr soqty. Sebebi, otbasymyz kúshtep  qonystandyrýdyń qurbany boldy. Sol qıyn-qystaý kezeńde qazaq jerinen pana  taptyq. Kósegemiz qazaq elimen birge kógerdi. Men osy qasıetti topyraqta ómirge  keldim, osynda bilim aldym, ósip-  qalyptastym. Otbasymyzda bes bala  boldyq. Sol jyldar joqshylyqtyń  kermek dəmin tatyrdy. Tipti, dastarha-  nymyzda bir úzim nan bolmaǵan kezder  de basymyzdan ótti. Sonda da biz esh  moıymaı, ər tańdy úmitpen atyrǵan edik.  Jergilikti qazaq halqy qolyndaǵy baryn  aıamaı, ərdaıym bólisip otyrýshy edi.  Bizdi ıngýshtar dep alalaý bolǵan joq.  Osylaısha biz turǵylyqty halyqpen  etene aralasyp, ósip óne bastadyq.  Əkem Ibragım rýhanı dúnıesi baı,  kóńili toq, shúkirshiligi mol adam bo-  latyn. Kishkentaı kezimizden barǵa  qanaǵat qylyp, joqqa sabyr etýdi  úıretti. Aıtqan taǵylymdy əńgimeleri  kókeıimde əli kúnge deıin saqtalǵan. Ata-  anamnyń jaqsy tərbıe berýi ómir jo-  lynda úlken demeý bolǵany da ras. 1976  jyly Kókshetaý kooperatıv tehnıkýmyn  təmamdaǵan soń Magomed Hashıev ekeýimiz  otbasyn quryp, toǵyz balanyń ata-anasy  atandyq. Balalarymyzdyń tərbıeli əri  bilimdi bolyp ósýine basa mən berip, kóp  eńbektendik. Ədemi oılarymyz júzege  asyp, qazirgi kúni olar - túrli salada  eńbek etip júrgen bilikti mamandar.  Jarym Magomed uzaq jyldar boıy  Şýchınsk qalalyq «Vaınah» sheshen-  ıngýsh qoǵamdyq birlestiginiń jetekshisi  boldy. Ərdaıym birlik pen tatýlyqtyń  mańyzdylyǵyn aıtyp, ultaralyq qarym-  qatynasty nyǵaıtýǵa baryn saldy. Biz otbasy bolyp ər meıramda ortalyq alańda  túrli sharalar uıymdastyratynbyz. Bul  balalarymyzdyń keńpeıil, baýyrmal  bolyp ósýine septigin tıgizdi.  Meniń ómirimdegi kútpegen  qýanyshtardyń biri - 2007 jyly  Halyqaralyq əıelder kúni qarsańynda  Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń  qolynan «Kúmis alqa» alýym. Bala-  larym ózderi barlyq qujattarymdy  jınap, tapsyrǵan eken. Osy súıinishti  jańalyqty aýdan əkimdiginen estigen  kezde ózimdi erekshe baqytty sezindim.  Sebebi, Ult Kóshbasshysymen kezdesý  ərkimge buıyra bermeıtin baq qoı. Sodan ba, qabyldaýda bolǵan kezde qatty  qobaljydym. Birer jyl buryn «Altyn alqa» ıegeri atansam da, Elbasy  marapattaǵan «Kúmis alqasy» janyma  qymbat. Sol sətti erekshe tebirenispen  eske alamyn. Búginde on eki nemeremniń  qyzyǵyn kórip otyrǵan əjemin. Ətteń,  bul baqytqa jarym ortaqtasa almady.  Ol bir jarym jyl buryn aýyr naýqastyń  saldarynan kóz jumdy.  Əlbette, qazaq jerinde ómir keship  jatqanyma qatty qýanamyn. Kópultty  elimiz Elbasynyń syndarly saıasatynyń  arqasynda ózara tatý-tətti ǵumyr keship,  ósip-órkendeýde. Odan artyq ne kerek. Bir  shańyraqtyń astyndaǵy halqymyzdyń  dostyǵy men ózara túsinistigi odan əri  jalǵasyp, elimizdegi ultaralyq tatýlyq  ərdaıym berik bolyp, qashanda yntymaq,  birlik məńgi jasaı bersin. Týǵan jerdiń  tósinde, qushaǵyn jaıǵan beıbit eldiń  ishinde ərqaısymyz el birliginiń  saqtalýyna, beıbit te mazmundy ómir  keshýimizge atsalysaıyq.

 Faına HAShIEVA,  

Şýchınsk qalalyq «Vaınah»  sheshen-ıngýsh qoǵamdyq  birlestiginiń múshesi.  Býrabaı aýdany.

«Qurylysqa nazar aýdaryldy» -

Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń depýtaty Murat Temirjanov Şýchınsk qalasynda bolǵan jumys saparynyń barysynda  jańadan salynyp jatqan qos 75 páterli turǵyn úı men mektep qurylysyn aralap kórdi.

Turǵyn úı qurylysynyń bas merdigeri «Nomad Stroı EK» seriktestigi nysandy salýǵa  794,177 mıllıon teńge somasynda kelisim-shartqa qol qoıǵan. Merdigerler úıdiń qabyrǵasyn qalap, sý qubyry men elektr jelisin jartylaı  ornatqan. Degenmen, qarjy tapshylyǵynan qazirgi ýaqytta  jumys qarqyny nashar. Qurylysta tas qalaýshy bolyp eńbek etetin Serik Omarov 7 aı kóleminde aılyq almaǵanyn, bul  jóninde prokýratýraǵa hat joldaǵanyn aıtty. Bul oraıda, Murat Temirjanov   qarjy máselesin sheship, jumys qarqynyn jedeldetý kerektigin basa atap kórsetti.

Aldaǵy ýaqytta turǵyn úıdiń mańaıyn abattandyrý jumystary da qolǵa alynyp, turǵyndarǵa barynsha qolaıly bolý úshin barlyq jaǵdaılar jasalynbaq. Elbasynyń tapsyrmasyna oraı, memlekettik baǵdarlamada turǵyn úıge zárý jas otbasylarǵa baspanany  jeńildikpen berý qarastyrylǵan. Sondyqtan, memlekettik baǵdarlama sheńberinde salynyp jatqan mundaı qurylystardyń kedergisiz júrýiniń mańyzy zor.

Murat Temirjanov Şýchınsk qalasynda 900 oqýshyǵa arnalǵan mektep qurylysynda da boldy. Bul qurylysqa bıýdjetten 126,873 mıllıon teńge qarjy bólingen. Atalǵan áleýmettik nysannyń ǵımaraty boı kóterip, ishki jóndeý jumystary júrgizilýde. Mekteptegi 38 synypta  ınterbelsendi taqtalar ornatylyp, tolyqtaı qural-jabdyqtarmen jabdyqtalǵan. Sonymen birge, syrtqy elektr jelisin tartý jumystary da atqarylyp jatyr. Shilde aıynda mektep qurylysy aıaqtalyp, paıdalanýǵa beriledi dep kútilýde. «Qoljetimdi baspana - 2020» memlekettik baǵdarlamasy sheshimin tappaı kele jatqan áleýmettik máselelerdiń qataryn seıiltip, azamattarǵa jaıly turǵynjaı satyp alýdyń negizgi tetigi bolyp otyr. Adamdardyń turmys deńgeıi  jaqsarsa, elimizdiń de órkendeı túseri  anyq.

«Jaıylymnyń jaıy aıtyldy» -

Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń depýtaty Jeksenbaı Dúısebaev jumys saparymen Aqkól aýdanynda boldy.

Aldymen, halyq qalaýlysy aýdan ortalyǵyndaǵy «Nur Otan» partııasy Aqkól aýdandyq fılıalynyń ǵımaratynda azamattardy qabyldady. Májilis depýtatynyń qabyldaýynda muńyn shaǵyp, aryz-shaǵymyn aıtyp kelgender kóp boldy. Máselen, zeınetker Valentına Levıtskaıa balalar úıiniń janynda ornalasqan úsh turǵyn úıdiń káriz júıesi tozǵanyn aıta kelipti. Qubyrlardyń ishi kúl-qoqysqa tolyp qalý saldarynan turǵyndar birshama qıyndyq kórip otyrǵan kórinedi. Buryn balalar úıine qarasty baspana qazir qaraýsyz qalǵan. Sondyqtan, jóndeý jumystary tek turǵyndardyń esebinen júrgizilýi tıis. Al,  azamatsha atalmysh úıde zeınetkerler turatyndyqtan  tıisti qarajatty jınaý qıynǵa soǵatynyn alǵa tartty. Májilis depýtaty bul máseleni baqylaýǵa alatynyn málimdedi.
Búgingi tańda zeınetaqyny esepteýdegi ózgerister azamattardy qatty alańdatýda. Osy jaıtty kótergen Nına Popovıchti  zeınetaqy jarnalarynyń ýaqytyly aýdarylmaýy eńbek ótiline áser etetini qynjyltady. Óz kezeginde Jeksenbaı Dúısebaev oǵan zeınetaqy tóleý jónindegi memlekettik ortalyqqa júginip, istiń mán-jaıyn anyqtaýdy surady.

Qabyldaý barysynda zań jobalary da áńgime ózegine aınaldy. Eske salar bolsaq, Májiliste jaıylymdar týraly zań jobasy tanystyrylǵan bolatyn. Osy rette, halyq qalaýlysy Aqkól orman sharýashylyǵynyń dırektory Qadyrbaı Toqtasyndy qabyldaýǵa shaqyryp, aýdandaǵy jaıylymdardy tıimdi paıdalaný máselesi jóninde surastyrdy. Orman sharýashylyǵynyń kólemi 41 myń gektardy quraıdy eken. Onyń qyryq segiz paıyzyn orman alqaby alyp jatyr. Qalǵany jaıylymdyq jerler. Eger mal sharýashylyǵymen aınalysýǵa nıet bildirgen azamattarǵa jaıylym jerler qajet bolsa, akti toltyryp beriletin kórinedi.

- Jaıylym máselesinde sheshilmegen túıinder kóp. Halyqtyń kóp bóligine mal baǵatyn jerler jetispeı otyrǵany jasyryn emes. Al, mal sharýashylyǵyn damytyp, aýyldy órkendeteıik desek bul máseleni sheshý qajet, - dedi óz sózinde Jeksenbaı Qartabaıuly. Budan soń Májilis depýtaty Aqkól balalar jáne jasóspirimder sport mektebine baryp,  býyndy emdeýge arnalǵan saýyqtyrý zalynyń jumysymen tanysty.

«Oblystyq kásipkerler palatasyna - jańa basshy» -

Erkebulan Baıahmetov Aqmola oblystyq kásipkerler palatasynyń dırektory bolyp taǵaıyndaldy.

Erkebulan Erkeshuly Baıahmetov 1972 jyly burynǵy Kókshetaý oblysy Volodar aýdanynyń Syrymbet aýylynda týǵan. Bilimi joǵary. E.Býketov atyndaǵy Qaraǵandy memlekettik ýnıversıtetin, M.Qozybaev atyndaǵy Soltústik Qazaqstan memlekettik ýnıversıtetin bitirgen.

Ár jyldary «Kásiporyn-dardy qaıta qurý jáne taratý jónindegi agenttigi» AAQ Soltústik Qazaqstan oblystyq  fılıaly dırektorynyń orynbasary, Petropavl qalasy ákiminiń orynbasary, Qazaqstan Respýblıkasy Qarjy mınıstrliginiń qaryzyn óteı almaıtyndarmen jumys jónindegi komıteti tóraǵasynyń orynbasary qyzmetterin atqardy.

2006-2007 jyldary Qazaqstan Respýblıkasy Premer-Mınıstri keńsesiniń aımaqtyq damý bóliminiń bas ınspektory, 2007-2009 jyldary Astana qalasyndaǵy «Qaztemirtrans» aktsıonerlik qoǵamy qyzmetkerlerdi basqarý jáne jumysty uıymdastyrý departamenti dırektorynyń orynbasary boldy.

Jańa qyzmetke taǵaıyn-dalǵanǵa deıin «Damý» kásipkerlikti damytý qory» aktsıonerlik qoǵamynyń Aqmola oblysy boıynsha aımaqtyq  fılıalyna jetekshilik etti.

«Memlekettik qyzmetshi osy atqa tolyq saı bolýy tıis» -

Sońǵy jyldary elimizde memlekettik qyzmettiń álemdik standartqa sáıkes jańa ınstıtýttary men tetikteri engizilip keledi. Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «100 naqty qadam» Ult josparynda osyndaı alǵashqy talaptardyń biri retinde kásibı memlekettik apparatty qurý mindeti qoıylǵan bolatyn.

Ult josparyn júzege asyrý sheńberinde elimizde memlekettik qyzmettiń jańa júıesi quryla bastady. «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy memlekettik qyzmet týraly» jáne «Jemqorlyqqa qarsy kúres» Zańdary kúshine endi. Memlekettik qyzmettiń negizgi talaptarynyń biri memlekettik qyzmetshiniń jeke eńbegi men abyroıyna oraı jáne kásibı daıyndyǵyn eskere otyryp, qyzmet baspaldaqtary bo-ıynsha ilgeriletý bolyp tabylady.

«Memlekettik qyzmet týraly» Zańnyń negizgi dińgegi Ádep jónindegi keńesterge berilip otyr. Keńestiń atqaratyn isiniń biri - jemqorlyqtyń aldyn alý jumystaryn júrgizý, osy bir keleńsiz kóriniske jol bermeý. Sondaı-aq, keńes jemqorlyq nyshany kórinis bergen tustardy túbegeıli taldap, qorytyndy shyǵarady ári memlekettik organdardyń jumys júıesine yqpal etedi.

Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń Jarlyǵyna sáıkes Qazaqstan Respýblıkasy memlekettik qyzmetshileriniń Ádep kodeksi bekitildi. Ádep normalaryn saqtaý - memlekettik qyzmetshilerdiń birden-bir negizgi mindeti. Osy talap júzege asqanda ǵana memlekettik qyzmettiń bedeli bıiktep, oǵan degen senim de kúsheıedi. Ádep kodeksi memlekettik qyzmetshilerdiń bolmysyn qyzmet jáne qyzmetten tys ýaqytta da nazardan tys qaldyrmaıdy. Jalpyǵa birdeı qalyptasqan standarttar sheńberinde qyzmet isteý memlekettik apparatqa degen el turǵyndarynyń berik senimin nyǵaıtady. Bul degenińiz árbir memlekettik qyzmetshiniń Elbasy qoıyp otyrǵan mindet údesinen tabylýy.

Oblystyq keńes quramy jekelegen memlekettik organdardyń jetekshilerinen, máslıhat depýtattarynan, qoǵamdyq birlestikterdiń, buqaralyq aqparat quraldarynyń ókilderinen quralyp otyr. Jyl basynan beri keńes bes márte otyrys ótkizip, laýazymdy tulǵalarǵa qatysty 17 tártiptik is qarady. Keńes jumysynyń qorytyndysyna sáıkes memlekettik qyzmetshilerdiń aǵattyqtaryna oraı, laýazymyna sáıkes kelmeıtindigi nemese qyzmetine tolyq sáıkes kelmeıtindigi týraly sheshimder shyǵaryldy.

Memlekettik qyzmetshiler arasynda qoǵamǵa jat qylyq kórsetý oqıǵalary jasyratyny joq, kezdesip qalady. Mundaı faktiler, árıne, memlekettik qyzmetshiler týraly qoǵamda teris pikir qalyptastyrady. Qazaqstan halqyna qyzmet etýdi jan-tánimen qalaǵan memlekettik qyzmetshiler ózderiniń minsiz minez-qulqymen, jarqyn isimen, ómirsheń ónegesimen, paıymdy parasatymen ózgelerge úlgi bolýy kerek. Memlekettik qyzmetshilerdiń qoǵamdyq oryndarda ishimdik iship kózge túsýi tipti adam tózbes jaǵdaı. Muny  ózderiniń boılaryndaǵy qasıetteriniń qandaı ekendigin kórsetý dep baǵalaǵan jón. Osyndaı ádepsiz áreketteri úshin ústimizdegi jyldyń mamyr aıynda aýyldyq okrýg ákimderiniń biri qyzmetinen bosatyldy.Memlekettik qyzmetshiler tarapynan ózine syn aıtqandardy qýdalaý mysaldary da kezdesedi. Mundaı faktilerdi Ádep jónindegi keńes der kezinde anyqtap, tıisti sharalardy júzege asyryp otyrady.

Sóz sońynda memlekettik qyzmetshiniń kásibı biliktiligimen qatar, adaldyǵy men qarapaıymdylyǵy, ádildigi men aqıqatshyldyǵy da kózge kórinip turýy kerektigin aıtqym keledi. Sonymen birge, ol jalpyǵa birdeı moraldyq ádep normalaryn buljytpaı, qatań saqtaýy kerek.

Qadyrhan OTAROV,

oblys ákiminiń birinshi orynbasary,

Ádep jónindegi keńestiń múshesi.

«Astananyń aıshyqty merekesi» -

B ı y l ǵ y A s t a n a k ú n i q a l a turǵyndaryna ǵana emes, qonaqtar úshin de kóterińki kóńil-kúı syılaǵan aıryqsha ajarly mereke retinde atalyp ótti.

Ortalyqtaǵy «Han shatyr» janynda ornalasqan etnografııalyq aýyldyń syrtqy kelbeti sonaý kóshpeli dəýirdi eske salardaı səýletti de səndi boldy. Kıiz úıdiń ishki jabdyqtary kóz jaýyn alar sənimen qýandyrsa, ulttyq kıim kıgen qyz-kelinshekterdiń kıiz basyp, dastarhan jaı- yp júrgen əreketteri kóne sýretti kóz aldyńa əkeledi. Sodan bolar, qazaq aýylyna kelýshiler sany bir tolastamaı, merekelik kóńil-kúıdi onan əri kótere tústi. Arnaıy qurylǵan on alty qanat aq ordanyń janyndaǵy shaǵyn ıppodromda at sporty oıyn- dary júrip jatty. Qyz qýý, jamby atý, teńge alý, kókpar sııaqty ulttyq oıyndardy tamashalaý- shylar az bolmady. Qusbegiler ózderi baptaǵan qustary jaıynda aıtyp, quspen ań aýlaýdyń ədis-təsilin baıandap, ulttyq dəstúrimizdi qaıta jańǵyrtqandaı boldy. Úlken alańqaıda qurylǵan sahnada ənshiler men bıshiler ónerlerin kórsetýde. Aǵash aıaq jalǵap, alyp adam beınesinde alshań basyp júrgendermen sýretke túsýshiler az bolmady. Qaladaǵy ulttyq mədenı ortalyqtar merekeni barynsha tartymdy, qyzyqty ótkizýge belsene atsalysty. Sahnaǵa shyǵyp, túrli tilde ənder aıtyp, bı bılegen ónerpazdardyń ónerin qol shapalaqtap qoshemetpen qarsy alǵan kópshilik merekeniń saltanatyna dən rıza bolǵandaı. Jalpy alǵanda, bıylǵy Astana kúni ózindik ereksheligimen, tartymdylyǵymen jurtshylyqtyń esinde qalarlyqtaı joǵary deńgeıde ótti.

Shildeniń 14 de shyqqan gazet sanynda myna maqalalardy oqı alasyzdar:

««BÓBEKTE» búldirshinder kóp» -

Bozaıǵyr aýylyndaǵy «Bóbek» balabaqshasy búldirshinderge mektepke deıingi tərbıe berý jumysyn atqaryp otyrǵan ónegeli mekeme. 1980 jyly salynǵan eki qabatty ǵımarat ótpeli kezeńniń aýyr jyldarynda biraz ýaqyt ıesiz qańyrap turdy.

Keıinirek qalpyna keltirilgen bala baqsha búldirshinderge təlim- tərbıe berý oshaǵyna aınaldy. Degenmen, eski ǵımarattyń birde shatyrynan sý aǵyp, endi birde jylý qubyry jarylyp degendeı əýresi kóp boldy. Osy oraıda, jergilikti əkimdik aýdan, odan əri oblys basshylyǵyna shyǵyp, 2011 jyly oblys bıýdjetinen 65 mıllıon teńge qarjy bólinip, bala baqshada kúrdeli jóndeý jumystary bastaldy. Bul qarjy jetpegendikten, tolyqtaı qaıta jańǵyrtý jumystaryn júrgizýge múmkin bolmady. Osyǵan oraı, 2015 jyly respýblıkalyq bıýdjetten 211 mıllıon teńge qarjy qarastyrylyp, ǵımarat túgeldeı qaıta jóndeýden ótkizildi. Osylaısha ómirge ekinshi ret joldama alǵan bala baqsha qazirgi zaman talabyna saı jaraqtalyp, búldirshinderge sanaly tərbıe, sapaly bilim beretin orynǵa aınaldy. 140 oryndyq mekemede búginde 3-6 jas aralyǵyndaǵy búldirshinder təlim-tərbıe alyp jatyr. Bala baqshany 2010 jyldan beri təjirıbeli ustaz, isker uıymdastyrýshy Ǵalııa Daıtova basqaryp keledi. Eskirgen ǵımaratqa kúrdeli jóndeý júrgizip, zaman talabyna saı jabdyqtalýyna, bilikti mamandarmen tolyqtyrylýyna isker basshynyń tikeleı yqpaly bolǵany anyq. Qoǵamdyq jumystarǵa da belsene aralasatyn Ǵalııa Tóleshqyzy aýdandyq məslıhattyń de- pýtaty. Tehnıkalyq qyzmetkerlerdi qosqanda búgingi kúni 38 adam eńbek etedi. Olardyń 12-si tərbıeshiler. «Mamandarmen qamtamasyz etý məselesi tolyq sheshilgen. Tərbıeshilerimizdiń bəri joǵary jəne arnaý- ly orta bilimdi təjirıbeli mamandar», - deıdi bala baqsha meńgerýshisi. Ótken jyly «Dıp- lommen - aýylǵa!» baǵdarlamasy boıynsha kelgen jas tərbıeshi Gúlnur Ysmaıylova memlekettik baǵdarlama sheńberinde pəter alypty. Taǵy bir jas maman Aızada Ahatova da taıaý bolashaqta baspanaly bolmaq. Ata-ana lar ba la larynyń t amaǵy úshin aıyna 6500 teńge tólep turady. Qalǵan shyǵyndar memleket esebinen. Búldirshinderdiń sanaly tərbıe, ýaqyt ta- labyna saı jaqsy bilim alýy úshin barlyq jaǵdaıdy jasap otyrǵan bala baqsha qyzmeti úshin tólenetin bul aqy kólemi onshalyqty joǵary emes. ıAǵnı, onyń qyzmeti ata-analar úshin qoljetimdi bolyp otyrǵan jaıy bar. Qazaq jəne orys tilderinde təlim beretin bala baqsha tərbıelenýshileri aýylda ótetin barlyq kópshilik-mədenı sharalarǵa belsene qatysady. Baldyrǵandardyń ən salyp, bı bılegenin, sahnalyq kórinister kórsetip, oıyndar oınaǵanyn tamashalaý eresek kórermender úshin qyzyq qana emes, qýanyshty da

-Batyrbek Ozdoev: «AÝYR ATLETIKA BІR KÚNDE DAMYMAIDY» -

Jaýyryny jerge tımeı, alǵash ultymyzdy əlemge tanytyp, «Qazaq dalasynyń batyry» atanǵan Qajymuqan babamyzdyń atyndaǵy Kókshetaý sport mektebiniń qabyrǵasynan shyqqan shəkirtterdiń aldyńǵy legi Olımpıada júldegeri atansa, keıingileri respýblıka kóleminde óner kórsetip júr. Osy mektepte aýyr atletıkadan shəkirt baptap júrgen Batyrbek Ozdoevpen osy sport túriniń búgingi jaı-japsary, alǵan asýlary men jetistikteri jaıly əńgimelesken edik.

- Aýyr atletıka keshegi Keńes zamany- nan beri tuǵyrynan túspeı kele jatqan sport túri. Bunyń bastaýynda nebir sańlaqtar tur. Solardyń biri - óńirimizden shyqqan Jamaleddın Panahov. Ol búkil sanaly ǵumyryn sportqa arnady. Aýyr atletıkadan jetken jetistikteri jeterlik. Halyqaralyq dərejedegi sport sheberi, Qazaq SSR-niń birneshe mərte chempıo- ny, KSRO Qarýly kúshteriniń chempıo- ny, Búkilodaqtyq jarystar men Kýba jəne Chehoslovakııada ótken halyqaralyq týrnırlerdiń jeńimpazy, KSRO halyqtary spartakıadasynyń jeńimpazy jəne re- kordshysy, sondaı-aq, birqatar əlemdik rekordtardyń avtory. Jıyrma alty jylyn shəkirt tərbıeleýge jumsap, 5 sport sheberi men kóptegen chempıondar baptap shyǵardy. Sondaı ardagerlerimizdiń biri - Aleksandr Kýbrın. Ol da KSRO-nyń sport sheberi, Qazaq SSR-niń chempıony, Búkilodaqtyq selo oıyndarynyń chempıony. Bulardyń sportqa degen adaldyǵyn, eńbegin aıtyp taýysa almaısyń. Qazaqstan təýelsizdik alǵannan keıingi kezeńdegi aýyr atle- tıkadan qol jetken jetistikterimiz de barshylyq. Sonaý ótpeli kezeńde, toqsanynshy jyldardyń sońynda ob- lysymyzda eki-aq aýyr atletshi qalyp, sporttyń bul túri quldyraǵany esimizde. Sportshylarǵa jattyǵatyn jer bolmaı, jaǵdaı jasalmaı, ərkim óz kúnin qalaı kóremin dep əýre sarsańǵa tústi, kóbi saýda- sattyqpen aınalysyp ketti. Biraq, sportqa jany ashıtyn jigitter bas qosyp, 1998 jyly Kókshetaýdaǵy №19 orta mekteptiń sol kezdegi dırektory Marat Ybyraevqa bardyq. Mən-jaıdy túsindirip, mekteptiń eski jertólesin jattyǵý úshin alatyn boldyq. Ərıne, ol jerdi jóndep, qalpyna keltirsek te, salqyn əri syz bolatyn. Son- da da aýyr atletıkaǵa ıkemi bar shəkirtter taýyp, aldap-sýlap sol jertólege əkelip, quldyrap ketken sport túrin qaıta jańǵyrtpaq boldyq. Óz qarajatymyzben túrli jarystarǵa da baryp júrdik. Sol shəkirtterdiń ishinde kishkentaı Marııa da bolǵan. Ol kezde eshkim ony Azııa oıyn- dary men Olımpıada oıyndarynyń qola júldegeri bolady dep oılaǵan joq. Marııa Grabovetskaıa úlken sportqa degen alǵashqy qadamyn osy jertóleden bastady. Keıin 1999-2000 jyldary oblystyq dene shynyqtyrý jəne sport basqarmasynyń basshysy Qanat Ahmetov bizderdi shaqyryp, sporttyń osy túrin jandandyrmaq nıette ekenin bildirdi. Ol kisi de sporttan qara jaıaý emes, onyń ústine bizderdi Keńes úkimeti kezinen tanıtyny taǵy bar. Ol ýaqytta oblys əkimi Sergeı Kýlagın. Əkim bizderge kóp kómektesti. Qazirgi sport mektebiniń ǵımaratyn qala balan- syna aýystyryp, alyp berdi. Búgingi shəkirt tərbıelep otyrǵan zalǵa kirgen mezette osy jerden talaı chempıondar shyǵaramyz dep ýəde bergen bolatynbyz. Ýədemizde turdyq. 2008 jylǵy Olımpıa- da oıyndarynyń qola júldegeri Marııa Grabovetskaıa men kúmis júldeger Irına Nekrasova bizdiń shəkirtterimiz. Sporttan qol úzip ketken jigitterdiń basyn qaıta qurap, osy jerde bapker bolýǵa shaqyrdyq. Úgittedik. Aqyry baıaǵy kúshimizge qaıta enip, búgin respýblıkamyzdaǵy eń úzdik mektepterdiń biri bolyp otyrmyz. Qazir bizde eki mekteptiń shəkirtteri jattyǵady. Bireýi Qajymuqan atyndaǵy №3 balalar men jasóspirimder mektebi bolsa, ekinshisi joǵary sport mektebi. Alǵashqylary túske deıin jattyqsa, sońǵysy keshke jattyǵady. Sonymen qatar, bizdiń bazada aýyr atletıkadan ulttyq jastar quramasy men erler quramasy da jattyǵýlaryn ótkizedi. Jaqynda ǵana Ilıa Ilınmen sóılesken bolatynmyn. Ol kelesi aıda keletindigin aıtty. Bizdiń mektepten halyqaralyq dərejedegi sport sheberleri Azııa chempıo- ny, 2012 jylǵy jazǵy Olımpıada oıyn- daryna qatysqan Anna Nurmuhambetova, Azııa chempıonatynyń júldegeri Faına Sıvanbaeva, Azııa oıyndaryna qatysqan Erbol Meıramov, əlem chempıonatynyń júldegeri, Qazaqstan Respýblıkasynyń birneshe mərte chempıony Ekaterına Sto- lıarenko jəne sport sheberi, jasóspirimder olımpıadasynyń qola júldegeri Jasulan Qalıev sııaqty bolashaǵynan úmit kúttiretin sportshylar shyqty. B i z d e m a m a n t a p sh y l y ǵ y b a r . Shəkirtterimizdi myqty sportshy etip qana tərbıelemeı, bolashaqta ustaz bolatyndaı bapkerlikke baýlysaq deımiz. Degenmen, olar munda kelgisi kelmeıdi. Sebebi, jas bapkerge jumysqa tura salysymen 14 adamnan turatyn úsh top shəkirt jınaý ke- rek. Tańerteńnen keshke deıin solardy bap- taý qajet. Sol úshin alatyn eńbekaqysy 50 myń teńgeden aspaıdy. Bizdiń talaı myqty sportshylar eńbekaqynyń azdyǵynan ketip jatyr. Olar úshin bir təýlik jumys istep, úsh təýlik dem alatyn kúzetke barǵan tıimdi. Jastar kóp turaqtamaıdy. Bizde bapkerdi syrttan izdeý derti bar. Bireýdiń qańsyǵyn tańsyq qylyp júremiz. She- telden aıyna 8 myń dollar aqsha tólep bapker jaldaıdy. Sol aqshany ər oblysqa bólip, ər bapkerge 500 dollardan eńbekaqy tólese, aýyr atletıkany damytýǵa bolar edi. Al, ol bir kúnde damymaıdy. Ýaqyt, jaǵdaı kerek. Ərıne, basynda jattyǵýshy balalar kóp bolatyny zańdy. Keıin iriktelip, suryptalyp myqtylary qalady. Al, bapkerlerdiń arasynda bəsekelestik degen bizde joq. Bərimiz ortaq múdde úshin bary- myzdy salamyz. Mynaý meniń shəkirtim, buǵan jolamańdar degen əńgime bolmaı- dy. Tipti, keıde ózimiz meniń shəkirtime qaraı salshy, durys jattyǵyp jatyr ma eken dep əriptesterimizge tabystaıtyn da kezderimiz bolady. Sebebi, bir bapker bir shəkirtpen uzaq ýaqyt jumys isteı berse, ol shəkirtiniń keıbir kishkentaı kemshilikterin ańǵarmaı qalýy múmkin. Al, ondaı olqylyq birte-birte túzetýge kelmeıtin úlken qatelikterge alyp barady. Sonyń aldyn alý úshin osyndaı sharalarǵa baramyz.

«ASTANALYQ OBLYS BOLA TURYP, JAZǴY OLIMPIADAǴA QATYSATYN BІR SPORTShY DAIYNDAI ALMADYQ-AÝ!..» -

Ər tórt jylda bir ret ótkizilip turatyn HHHІ jazǵy Olımpıada oıyndarynyń bastalýyna da sanaýly ýaqyt qaldy. 2016 jyldyń 5 tamyzynan 21 tamyzyna deıin Brazılııanyń astanasy Rıo-de-Janeıroda ótetin dúbirli jarysqa bizdiń elimizden 101 sportshy qatyspaqshy. Otandas sportshylarymyzdyń jeńiske jetýine tilektes bolyp, jankúıerlik jasarmyz-aý, degenmen, solardyń arasynda birde-bir aqmolalyq sportshynyń joqtyǵy kóńilge qaıaý salatyny bolmasa...   Aqmolalyq sportshylardyń baǵy janǵany Beıjiń Olımpıadasy bolǵany e s i m i zd e . Q o s b i rd e ı  z i l t e m i r sh i qyzdarymyz Irına Nekrasova men Marııa Grabovetskaıa elimizdiń atyn asqaqtatyp, kúmis jəne qola júldeger atanǵanda aqmolalyqtar bórikterin aspanǵa atyp qýanǵan. Júldegerlerimizdiń týǵan jerge oralýy qanshalyqty saltanatpen ata- lyp ótti deseńizshi. Jeńil avtokólikter sherýimen, jınalǵan qalyń jankúıerler qaýymynyń qoshemetimen qos juldyzyn aqmolalyqtar kókke kóterip zor qurmetpen qarsy alǵan edi. Ókinishke oraı, oblysymyz ben elimizdiń atyn aspandatqan qos ziltemirshi qyzdarymyzdyń juldyzdy joly odan əri jalǵaspaı, úzilip qaldy. London Olımpıadasynda ziltemirshi Anna Nurmuhambetovadan úmit kútip edik, ol besinshi oryndy mise tutty. Úkilep dodaǵa qosqan basqa sportshylarymyzdyń bəri kósh sońynda qa lyp, jerge qaratty. Sodan beri de, mine tórt jyl ýaqyt ótipti. Londonda qaıtalaǵan sətsizdikten sabaq alyp, aldaǵy Olımpıadaǵa durystap daıyndalaıyq degen úmit taǵy da jelge ushqandaı bolyp tur. Aldyn ala bulaı dep úzildi-kesildi úkim shyǵarýymyzǵa sebep bolǵan jaı - bıylǵy Olımpıadaǵa bizdiń oblysymyzdan birde-bir sportshynyń qatyspaıtyndyǵy. Iə, ókinishke oraı, Rıo-de-Janeıroǵa baratyn qazaqstandyq sportshylardyń arasynda aqmolalyqtar joq. Jalǵyz ǵana úmit otyn tutatqan paraolımpıadaǵa qatysatyn aqmolalyq Vadım Dýkart bo- lyp turǵan jaıy bar. Múgedek sportshy- lar arasyndaǵy túrli dúbirli jarystarda jaqsy nətıjege jetip júrgen jerlesimiz Olımpıadada top jara ma, joq pa, ol endi ýaqyttyń enshisinde. B i z d i ń o bl y s y m y z d a n b ı y l ǵ y Olımpıadaǵa nege birde-bir sportshy ilikpedi? Osy saýaldy qoıǵanymyzda, oblystyq dene shynyqtyrý jəne sport basqarmasy basshysynyń orynbasary Vladımır Svetlıchnyı birqatar sebepterdi alǵa tartty. Eń basty sebep, úmit kútken jekelegen sportshylarymyzdyń túrli sebeptermen jarysqa qatysa al- maı qalǵandyǵynda. Məselen, ótken Olımpıadada azýly qarsylastaryna təjirıbesizdigi, jastyǵy bolar, azdap ese jiberip alǵan Anna Nurmuhambetova otbasyn quryp, səbıli bolýy sebepti jattyǵýyn toqtatsa, Marııa Grabovetskaıa irikteý jarysynda qarsylastaryna ese jiberip alǵan. Jalpy, oblysymyzda jazǵy Olımpıa- da oıyndary boıynsha jeńiske jetemiz dep úmittendirer sporttyń úsh túri bar, olar boks, trıatlon jəne aýyr atletıka. Taıaýda ǵana Astanadan əıelder arasynda bokstan əlem chempıony bolyp oralǵan jerlesimiz Dına Jolamannyń salmaǵy Olımpıada oıyndary baǵdarlamasyna kirmeıdi eken. Ol 51 kelilik salmaqta rıngke shyqqan edi. Al, Olımpıada erejesine saı ondaı salmaq joq, munda boksshy qyzdar 54 kelilik salmaq bo- ıynsha qolǵap túıistirýi tıis. Əıtpegen jaǵdaıda, Dına Rıo-de-Janeıroda ja- syndaı jarqyldap, oblysymyzdyń ǵana emes, elimizdiń namysyn qorǵary anyq edi. Ókinishti-aq, ərıne. Trıatlonnan əlemdik jarystardyń aldyn bermegen Dmıtrıı Gaagtyń jo- lyn qýýshy myqty sportshy əzirge ob- lysymyzda bolmaı tur. Úmit kútken sportshylarymyzdyń bəri irikteý jarys- tarynan əri asa almaǵan. Joǵarydaǵy Vladımır Svetlıchnyı- dyń ýəjine sensek, oblysymyzdan O l ı m p ı a d a ǵ a q at y s at y n m y q t y sportshylardyń shyǵa almaı otyrýyna birqatar obektıvti sebepter bar. Eń aldymen, balalar men jasóspirimder arasynda talantty sportshylardy daıarlaýǵa múmkindik beretin sport klýb- tary tapshy. Búginde oblysta balalar men jasóspirimderdiń dene shynyqtyrý klýbtarynyń sany úsheý ǵana. Sondaı-aq, aýyldyq okrýgterde dene shynyqtyrý jəne sport jumystary jónindegi nusqaýshy shtattary qarastyrylmaǵan. O b l y s t y ń 1 9 a ý d a n y n y ń 1 1 - inde tıptik sport keshenderi joq. Osy jaǵdaılardyń bəri aýyldarda jasóspirimder arasynda sportty da- mytyp, talantty jastardy tərbıelep shyǵarýǵa kedergi keltirýde degendi aıtady oblystyq dene shynyqtyrý jəne sport basqarmasy basshysynyń orynbasary. Qalaı desek te, bıylǵy Olımpıadadan astanalyq oblysymyz syrt qalyp otyr. Bul - jaqsylyq nyshany emes. Barmaq tister, ókinishti jaǵdaı. Oblystaǵy sporttyń deńgeıin kórseter basty bir ólshem. Osy salanyń basyndaǵy laýazym ıeleri men mamandar mundaı olqylyqtyń aldaǵy Olımpıadalarda qaıtalanbaýyna qazirden jiti kóńil bólgenderi jón der edik. «Qys arbańdy, jaz shanańdy saıla» degen halyq danalyǵyn esten shyǵarmaǵan abzal. Óz aımaǵymyzdan təýelsiz elimizdiń týyn ustap shyǵar sportshy bolmasa da, sol Olımpıadaǵa qatysar bir ulan bolýy kerek edi ǵoı. Bul jóninde oqyrmandardyń ne oıy bar, ga- zet arqyly kópshilikpen bólisýlerińizge bolady.

«Aǵash ektik eken, ony durys kútip, ósire de bileıikshi» -

Jyl saıyn kóktem shyǵa myńdaǵan kóshet otyrǵyzylǵany jaıynda jarysa jazyp jatamyz.

Al, solardyń qanshasy jetilip, məýeli aǵashqa aınaldy, qanshasy qýrap qaldy, ony eshkim esepke alyp jatqan joq. Ózińiz kúnde júretin kóshege nazar aýdaryp qarańyzshy. Kóktemde ekken balapan qaıyńdar, balǵyn terekterdiń qanshasy japyraǵyn jaıyp, qýrap qalǵanyn birden kórer edińiz. Bıylǵy jazdyń basyndaǵy 15-20 kúndik ystyqtan kúıip ketken aǵashtarǵa keıin tolassyz kóp jaýǵan jańbyr taqa sep bolmady. Der kezinde eshkim sýarmaǵasyn qýraǵan kóshet qaıta kógermeıdi. Biz jyl saıyn qyrýar aqsha shyǵaryp, kúsh jumyldyryp egemiz. Onymyz kóbinese kóz aldaý úshin jasalǵan naýqandyq shara tərizdi. Kóbine kóshet tamyryn tıisti tereńdikke salmaı otyrǵyza salamyz. Otyrǵyzǵan aǵashymyzdy sýarý kerektigin de eskermeımiz. Al, t amyryn tereńge s almaǵan aǵash alǵashqy jazda búrshik jarǵanymen, aıazy súıekti qaryǵan qys túskende jer betine jaqyn jatqan tamyrlary úsip ketedi. Kelesi kóktemde qýraǵan kóshetti sýyryp alyp, ornyna jańasyn otyrǵyzamyz. Osyndaı jaı jylda qaıtalanady. Resmı derekterge súıensek, jyl saıyn oblys qalalary men aýdan ortalyqtarynda otyrǵyzylǵan kóshet bitkenniń ýaqytynda kútim jasalmaǵandyqtan, 40 paıyzy ǵana ósip-ónedi eken. Keıde basy qýrap qalsa da, tamyry aman qalyp, túbinen kók óskin shyǵyp kele jatqan aǵashtardy kórip qýanyp qalamyn. Mundaıda bıyl kúzge deıin kók shybyq bolyp, kelesi jazda kədimgideı boılap ósip qalady-aý, úsh-tórt jylda úlken aǵash bolady dep topshylaımyn. Sóıtkenshe bolmaı, bir kúni shóp shabýshy bireý kelip, shópke qosyp, jańaǵy kók óskindi de shaýyp ketedi. Onyń oıynsha mańaıdyń bəri tep-tegis, tap-taqyr bo- lyp turýy kerek sııaqty. Kelesi jyly taǵy da myńdaǵan kóshet otyrǵyzylyp, mıllıondaǵan qarjy bólinedi. Bıyl otyrǵyzylǵan kóshetterdi julyp tastap, jańa kóshet otyrǵyzylady. Osylaısha jylda kógaldandyrý odan əri jalǵasady. Jyl saıyn əýrege túskenshe, kóshetti durys otyrǵyzyp, ony ýaqytynda sýaryp, ósýine jaǵdaı jasasaq, úsh-tórt jylda qalamyz kók jelekke oranar edi ǵoı. Ókinishke oraı, bul salanyń mamandary osyndaı qarapaıym jaıdy túsine almaı keledi.

«Orman-toǵaı - el baılyǵy» -

jasyl jelekti órtten qorǵaý - basty mindet

Oblysymyzdaǵy memlekettik orman qory jerleriniń jalpy kólemi 1057761 gektardy qurasa, 380304 gektary or- mandy alqaptar. Sondaı-aq, orman qory jerlerine respýblıkalyq jəne halyqaralyq mańyzy bar temirjol men avtokólik joldarynyń boıyndaǵy ekpe aǵasht ar da jat ady. Oblys aýmaǵyndaǵy ormandy órtten qorǵaý úshin «Qazavıaormanqorǵaý» memlekettik kəsipornynyń úsh tikushaǵy tartylǵan. Ushqyshtar kún saıyn orman qory aýmaǵyn aspannan qadaǵalaıdy. Bıylǵy jyldyń kóktem men jaz aılary salqyn boldy. Onyń ústine jıi jaýyn jaý- dy. Buǵan qaramastan, 7 gektar orman alqabynda 16 ret órt shyqty. Órtten kelgen shyǵynnyń jalpy somasy 562,7 myń teńgeni qurasa, onyń ishinde 273,3 myń teńgesi órtti sóndirýge jumsaldy. Jyl saıyn órttiń shyǵý sebebine tal- daý júrgizilip, otty paıdalaný kezinde órt qaýipsizdigi erejeleri jıi buzylatyny belgili boldy. Məselen, bıylǵy jyly naızaǵaıdyń saldarynan eki órt oqıǵasy tirkeldi. Jasyl jelek alqabyndaǵy ózge órtterge adamdar kinəli. Inspektsııa men orman sharýashylyǵynyń maman- dary órt qaýipsizdigi erejelerin buzǵan laýazymdy jəne jeke tulǵalarǵa 35 hattama toltyryp, 2226940 teńgeniń əkimshilik aıyppulyn saldy. Aýa raıyn boljaýshylardyń aıtýynsha, shilde aıynyń ekinshi onkúndigi ystyq əri jaýyn-shashynsyz bolmaqshy. Osyǵan baılanysty oblystyń turǵyndary men meımandary ormanda otqa abaı bolyp, balalaryn qaraýsyz qaldyrmaýlary kerektigin esterine salamyz.

Qanat ESETOV,

oblystyq orman sharýashylyǵy jəne janýarlar dúnıesi aýmaqtyq ınspektsııasynyń bas mamany.

«Dendrobaq demeý kútedi» -

Basqasyn qaıdam, dəl búginde Býrabaıda janaıqaıǵa basatyn tus kelip tur. Naqtylaı tússek, kóp- salaly orman sharýashylyǵy ǵylymı-óndiristik ortalyǵynyń (Qazaq orman sharýashylyǵy ǵylymı- zertteý ınstıtýty) dendrobaǵyna (túr men tek qory) qatysty múshkil hal osyny aıtqyzady. Tótesinen qaıyraıyq, Qazaqstanda orman tym az. Onyń ústine jasyl beldeý qorynyń quramyn negizinen qaıyń, qaraǵaı, emen, úıeńkimen shek- teı alamyz. Ósimdikter əleminiń 17 paıyzy ǵana aǵash eken. Onyń ózi kóbinese tabıǵattyń beregen qolymen boı túzeýde. Sondyqtan, «qara ormannyń» qalyńdaýy adamnyń qamqor janashyrlyǵyna təýeldi bolyp qala beretini aqıqat. Mindet - bardy eselep, suranysqa qajetti tuqym daıyndaý, jańa túr men tekti molaıtý. Bul oraıda, basty tutynýshy beıqam otyr degenimiz jaraspas. Ótken ǵasyrdyń basynda-aq, Býrabaı orman tehnıkýmynda dendrobaq qurylyp, ósimdikterdiń 400 túrine ǵylymı synaq júrgizile bastaǵan. Kózaıym qundylyqtyń qaıtarymy az bolǵan joq. Eń bastysy, ósimdikter əlemin kórkeıtýdiń ǵylymı júıesi qalyptasty. Təýelsiz Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti N.Ə.Nazarbaev Aqmola oblysyna 2007 jylǵy 3 maýsymdaǵy jumys sapary barysynda atalǵan ujymǵa arnaıy at basyn burdy. Bul elimiz úshin qarbalas kezeń edi. Mindet - Astananyń «jasyl beldeýin» qalyptastyrý. Osydan bolsa kerek, Nursultan Əbishuly birden qala irgesindegi dendrobaqqa aıaldaǵan. Elbasy negizgi oramdardy aralap kórip, dırektorǵa: «Iə, ne aıtasyń?» degeni esimizde. Jalǵyz aýyz suraqtyń astarynda kóptegen məsele, orasan jaýapkershilik jatqan edi. Ortalyq dırektory, aýyl sharýashylyǵy ǵylymdarynyń doktory Bolat Muqanov Astananyń jasyl beldeýin qalyptastyryp jatqan kezde jas óskinniń túri men tegin, býdandyq aýdandastyrylýyn, suranystaǵy tuqym daıyndaýdy, oǵan qatysty ǵylymı negizdemeler men usynystardy basshylyqqa alý qajettigin aıtqan. Osyǵan baılanysty jańa mindetter de júktelgeni túsinikti. Ǵylymı-zertteý ınstıtýty Elbasy tap- syrmasyn oıdaǵydaı oryndap otyr dep aıta alamyz. «Jasyl beldeýdiń» aýmaǵy qazirgi kúni 100 myń gektarǵa jýyqtady. Onda Býrabaı ǵalymdarynyń jańa patentterimen ósirilgen baǵaly aǵashtar, saıaly óskinder jaıqalyp ósip tur. Bul baǵyttaǵy izdenis əli de jalǵasa beretini anyq. Tek əleýeti mol ǵylymı ordaǵa tıisti qamqorlyq kerek. - Osynaý ıgilikti ispen jarty ǵasyrdan beri aınalysyp kelemiz, - deıdi orman sharýashylyǵy ǵylymı-óndiristik ortalyǵynyń dırekto- ry, akademık Bolat Muqanov. - Professor V.M.Savıchevtiń Býrabaıdyń orman oramdaryn- da ósimdikterdiń 500 túrine synaq júrgizýge múmkindiktiń bar ekendigin dəleldegen jobasy maquldanyp, 1960 jyly arnaıy dendrobaq qurylǵan edi. Onyń aýmaǵy 44,3 gektardy alyp jatyr. Munda ósimdiktiń 2 myńnan astam túri zerttelgen. Búginde sonyń 30 uıalas tarmaǵy men 95 tekti quraıtyn 800 túri saqtalyp qaldy. Jaǵrapııalyq tegin tarqatsaq, dendrobaqtaǵy óskinderdiń 25,6 paıyzy eýropalyq, 22,5-i sibirlik, 21,1-i soltústikamerıkalyq, 14,4-i qıyrshyǵystyq, 9,2-si japon-qytaı aýmaqtyq, 7,2 paıyzy ortaazııalyq túp tamyrǵa jata- dy. Olar aǵashtar, butalar, saıaly óskinder jəne jartylaı butaq taramdary bolyp, úsh dəlizdi tórt topqa bólinedi. Ǵalymdarymyz tabıǵatpen neǵurlym úılesimdi baılanys- ty qamtamasyz etetin baý-baqsha otyrǵyzý óneriniń qaıtalanbas negizin qalyptastyrdy. Dendrobaqpen qoltyqtas ornalasqan arboretým men popýletýmnyń tabıǵı qundylyqtarymyzdy eseleýdegi orny da ólsheýsiz. Munda joly túsken kisi ósimdikter əleminiń qııal-ǵajaıyp qushaǵyna enip ketken- deı tebireneri sózsiz. Tabıǵattyń qataldyǵyna qaramastan, osynaý 11 gektarlyq alqapta asa qundy ósimdikter jaıqalyp turady. Qazirgi saqtalǵanynyń ózi 350 túrdi qamtıdy eken. Alýan maqsatta paıdalanylatyn aǵashtardy aıtpaǵanda, dərilik shópter, san alýan gúlder, saıaly butaqtar, jemis-jıdekterdiń qalyńdyǵy qaıran qaldyrady. Búginde Bý- rabaı dendrobaǵyna qatysty 150-den astam ǵylymı eńbek jazylyp, ujymdyq jınaqtardy qospaǵanda, 70-ke tarta kitap jaryq kórdi. Sondaı-aq, onnan astam kandıdattyq jəne doktorlyq dıssertatsııanyń qorǵalýy dendrobaq júıesiniń mańyzdylyǵyn dəleldeı túsetindeı. Býrabaı búgin úlken ózgerister qushaǵynda. Oǵan qýanǵanymyzben de, kózqarastyń birjaqtylyǵy qynjyltady. Bərinen de barymyzdy saqtaýǵa dəneker bolyp otyrǵan ǵylymı dendrobaqtyń baǵy taıǵanyn aıtsańyzshy. Sońǵy on jyl- da mańyzdy nysannyń qarjylandyrylýy jutańdap barady. Orman sharýashylyǵy ǵylymı-óndiristik ortalyǵy joqtan bar jasap otyr. Ǵalymdar da úzdiksiz dabyldatýyn qoıar emes. Biraq, selt etkendeı serpilis shamaly. D e n d r o b a q Sh o rt a n k ó l i n j a ǵ a l a ı ornalasqan. Şýchınsk qalasy tıip tur. Qaraýsyz dúnıedeı kóringendikten, adamdardyń janashyrlyq sıpattaǵy sana-sezimi de ózgere bastaǵandaı. Jurt burynǵydaı sharbaqty aınalyp ótýdi qoıyp, tótesinen tartady. Jemis-jıdekti tərtip saqtap, təptishtep terýdi eskermeıtinder aıryqsha qorǵalatyn alaptyń topyraq qunaryna nuqsan keletinimen de sharýasy joq. It-qus pen malyńyz da órip júredi. Qanshama mańdaı ter tógilgen nəzik óskinder kúl-qoqysty kótere me, sóli ketip qýaryp barady. Tıisti kútim kórmegen baq kóz aldymyzda jabaıylanyp qalǵandaı əser qaldyratyny ókinishti. Sol sebepti, dendrobaqty qalaıda saqtap qalý məselesi ózekti bolyp otyr. Búgingi ólshemmen qarasaq, oǵan sonshalyqty asta-tók qarajat jumyldyrylmaıtynyn ǵalymdardyń júrgizgen e sep-qısaptary ańǵartady. Respýblıkalyq orman sharýashylyǵy ǵylymı- óndiristik ortalyǵynyń basshylyǵy jumysty qalpyna túsirýdiń alǵashqy kezeńinde eń bol- masa eńse tikter teńge bólinýin surap, Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligine, oblys, aýdan əkimderine birneshe hat joldaǵan. Əzirshe aldarqatqan aıaq doptyń keri bolyp tur.

«Talap saqtalmaýda» -

Qazaqstan Respýblıkasy Energetıka mınıstrligi Atomdyq jəne energetıkalyq qadaǵalaý men baqylaý komıtetiniń Aqmola oblysy boıynsha aýmaqtyq departamenti iriktep tekserý kestesine səıkes oblystyń energetıkalyq kəsiporyndarynda zańnama talaptarynyń saqtalýy boıynsha tekserister júrgizýde.

Məselen, «Stepnogorsk Energotranzıt» seriktestigine tekseris júrgizgen kezde Energe- tıka mınıstrligi bekitken elektr stantsııalary men jelilerin tehnıkalyq paıdalaný, elektr qondyrǵylaryn ornatý qaǵıdalarynyń on bes tarmaǵy talaptarynyń buzylǵandyǵy anyqtaldy. O s y ǵ a n b a ı l a n y s t y d e p a rt a m e n t t i ń qaýlysymen Qazaqstan Respýblıkasy Əkimshilik quqyq buzýshylyq kodeksiniń 300 babyna səıkes seriktestikke əkimshilik aıyppul sa- lyndy. Sondaı-aq, departament «ENKI» seriktestigine qatysty tekserý júrgizdi. Nətıjesinde elektr qondyrǵylaryn tehnıkalyq paıdalaný qaǵıdalarynyń jıyrma bes tarmaǵy talaptarynyń buzylǵandyǵy belgili boldy. Kodekstiń 300 babyna səıkes departamenttiń qaýlysymen bul seriktestikke de əkimshilik aıyppul salynyp, basshylary jaýapkershilikke tartyldy.

Erjan ERTAEV,

Qazaqstan Respýblıkasy Energetıka mınıstrligi Atomdyq jəne energetıkalyq qadaǵalaý men baqylaý komıtetiniń Aqmola oblysy boıynsha aýmaqtyq departamentiniń basshysy.

«Keńótkeldikter jaǵdaıy nazarymyzda bolady» -

Aqmola oblystyq «Arqa ajary» gazetiniń 2016 jylǵy 16 maýsymdaǵy sanynda jarııalanǵan Kókshetaý qalasynyń turǵyny Amanjol Ahmetjanovtyń «Shaǵyn aýyldyń úlken məseleleri» maqalasyna baılanysty mynany habarlaımyz:

«Kókshetaý mıneraldy sýlary» aktsıonerlik qoǵamynyń aýyl qasyndaǵy paıdalanyp otyrǵan jer asty sýlary respýblıkanyń jer qoınaýyndaǵy baılyǵyna jatady jəne de bul mekeme bıýdjetke qajetti salyǵyn tólep otyr. Uńǵymanyń ornalasý ornyn kórsetý óndirýshiniń óziniń aıryqsha quzyreti bolyp tabylady. Keńótkel aýylynda jalpy 1798 gektar egis alqaby bar 21 sharýa qojalyǵy jəne jalpy 720 gektar egis alqaby bar «Shaǵala» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi tirkelip, jumys istep ja- tyr. «Shaǵala» JShS-iniń 82 úleskeri bar. Jyl saıyn eginniń shyǵýyna baılanysty orta eseppen ər úleskerge 300 keli bıdaı, 200 keli arpa jəne əleýmettik seriktestik sheńberinde tegin 3 tonna saban beriledi. Aýylda 70 úı bar. 305 adam turady. Osy aýyl qaraıtyn Troıtsk aýyldyq okrýgi əkimdiginiń məlimeti boıynsha aýyl turǵyndarynyń menshiginde 890 bas iri qara, 375 bas jylqy, 520 bas qoı bar. 677 gektar jaıylym jer bekitilgen. Jaıylym jerlerdiń tapshylyǵyna baılanysty əri aýyl turǵyndarynyń aýyl sharýashylyǵy qurylymdarynda egistik jəne jaı- ylym jerleriniń úlesteri bar bolǵandyǵyna oraı, halyqqa óz maldaryn osy qurylymdar esebinen qosymsha jaıylymdarǵa baǵýǵa ruqsat berilgen. Jol qatynasyna keletin bolsaq, qysqy kezeńde Keńótkel aýylynan «Kókshetaý - Atbasar» tas jolyna deıin, Keńótkel men Aıdarly - Qarsaq aýyldarynyń joldaryna deıingi jerlerdi qardan tazartý memorandým boıynsha «Shaǵala» JShS jəne «Qoshpan» ShQ kómekterimen júrgizildi. «Kókshetaý - Atbasar» tas jolynda avtojol- dardy tazartý jumystaryn dəl osylaı «Zerendi - Astyq» JShS, «Kókshetaý mıneraldy sýlary» AQ, «Aıtqojın», «Gran», «Shoq qaraǵaı» ShQ atqardy. 2016 jyldyń mamyr aıynda əleýmettik əriptestik sheńberinde «Kókshetaý mıneraldy sýlary» AQ jəne «Zerendi Servıs» ShJQ MKK- nyń arnaıy tehnıkasymen Keńótkel aýylynan «Kókshetaý - Atbasar» tas jolyna deıin jabyńǵy tóseý boıynsha jumystar júrgizildi. Sondaı-aq, «Kókshetaý - Atbasar» tas jolynan Qoshqarbaı - Keńótkel - Troıtsk - Qarsaq aýyl- daryna deıingi avtomobıl joldaryn qalypqa keltirý jəne tegisteý boıynsha jumystar atqaryldy. Aýyldyń negizgi mektebinde 44 oqýshy bilim alady. 2011 jyly jergilikti bıýdjet esebinen mektepke kúrdeli jóndeý jumystary júrgizildi. Sodan beri toza bastaǵan mektep edeni bıylǵy jazǵy maýsymda josparly túrde aýystyrylady. Úlgilik erejege səıkes negizgi mektep mərtebesi oqýshylardyń jalpy kontıngentiniń 41-den 80 adamǵa deıingi kezinde saqtalyp qalady. Sondyqtan, Keńótkel mektebiniń mərtebesi ózgertilmeıdi, jabylýǵa jatpaıdy. Shaǵalaly ózeni arqyly ótetin kópir qurylysy aýdan bıýdjetinde aqshalaı qarajattyń joq bo- lýyna baılanysty múmkin bolmaı otyr. Keńótkel aýylynyń turǵyndary paıdalanatyn aspaly kópir kóktemgi sý tasqyny kezinde birshama buzyldy jəne soǵan oraı, Troıtsk aýyldyq okrýginiń əkimimen kópirdi qaıta qalpyna keltirý jóninde jergilikti aýyl sharýashylyǵy óndirýshilerimen jumystar júrgizilip jatyr. Mańyzdy məselelerdi anyqtap sheship otyrý jəne zerdeleý maqsatynda aqsaqaldar alqasy men əıelder keńesi quryldy. Olar bekitilgen jyldyq jumys josparyna saı qyzmet atqarady. Toqsan saıyn aýyl əkimimen azamattardyń jıyndary ótkizilip, oǵan aýdan əkimi apparatynyń ókilderi de qatysyp turady. Gazette aýyl turmysyna qatysty birqatar mańyzdy məseleler kóterilip otyr. Sondyqtan, Keńótkel eldi mekeniniń jaǵdaıy aldaǵy ýaqytta nazarymyzda bolady.