Qyzylsha aýrýy asqynsa soqyrlyqqa ákelip, ókpe men mı qabynýy múmkin – sanıtar dáriger
PETROPAVL. QazAqparat – Qyzylsha qaýipti ınfektsııalyq aýrýlardyń biri. Derttiń bastapqy kezeń belgileri sýyq tııýge uqsaǵandyqtan, syrqattanǵan adammen alǵashqy kúnderi baılanysta bolǵandardyń juqtyrý deńgeıi joǵary.
Soltústik Qazaqstan oblysy sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq baqylaý departamenti ınfektsııalyq jáne parazıtarlyq aýrýlardy epıdemıologııalyq baqylaý bóliminiń basshysy Saltanat Merǵalımova QazAqparat tilshisine aýrýdan keletin qaýip jáne odan saqtaný joly jaıynda aıtyp berdi.
Mamannyń aıtýynsha, qyzylsha – keń taralǵan jiti ınfektsııalyq aýrý, kóbinese balalar aýyrady. Bul temperatýranyń 38-40° C deıin kóterilýimen, jalpy ıntoksıkatsııamen, kózdiń shyryshty qabyǵynyń, muryn-jutqynshaqtyń, joǵarǵy tynys joldarynyń qabynýymen, teride bórtpe paıda bolý belgilerimen sıpattalady. Jalpy álsizdik, bas aýrýy, tábettiń tómendeýi, uıqynyń buzylýy paıda bolady. Muryn bitelip, qurǵaq jótel bolý múmkin. 3-8 kún aralyǵynda denege bórtpe shyǵady.
«Qyzylsha búgingi kúni eń juqpaly aýrýlardyń biri. Buryn qyzylshamen aýyrmaǵan jáne egilmegen adam aýyrǵan syrqatpen qarym-qatynasta bolsa, aýrý juqtyrý qaýpi óte joǵary. Sol úshin de ekpe merzimin qatań saqtaý jáne ınfektsııa oshaǵynda epıdemııaǵa qarsy sharalar júrgizý óte mańyzdy.
SQO-da sońǵy eki jylda jáne jyl basynan qyzylshamen aýyrýdyń derekteri tirkelmedi. Bul ınfektsııanyń aldyn alý úshin júrgizilgen jumystyń nátıjesi.
Aýrýdan senimdi qorǵanýdyń birden bir joly Ulttyq egýler kúntizbesine engizilgen qyzylshaǵa qarsy vaktsınatsııa bolyp tabylady», - deıdi ınfektsııalyq jáne parazıtarlyq aýrýlardy epıdemıologııalyq baqylaý bóliminiń basshysy Saltanat Merǵalımova.
Vırýs aýa tamshylary arqyly sóıleskende, jótelgende, túshkirgende aýrý adamnyń silekeıimen taraıdy. Aýa arqyly vırýs aıtarlyqtaı qashyqtyqqa taralýy múmkin.
Qyzylshamen aýyratyn naýqas bolǵan úı-jaıdyń aýasymen tynys alǵan kezde qyzylsha juǵýy múmkin.
«Infektsııa kózi – tórt kún boıy bórtip aýyryp júrgen adam. Besinshi kúnnen bastap bul adamnan juqpaıdy. Aýyryp, jazylǵan adamda ómir boıǵa ımmýnıtet saqtalady. Qyzylshamen aýyrmaǵan jáne egilmegen adamda kez kelgen jasta, tipti ómir boıy bul aýrýǵa shaldyǵý qaýpi saqtalady. Qyzylshamen qaıtalap syrqattaný jaǵdaıy óte sırek kezdesedi», - deıdi maman.
Sanıtar dárigerdiń aıtýynsha, bórtpe qyzǵylt nemese qyzyl daqtar túrinde paıda bolady. Birinshi kúni qulaqtyń artynda, shash arasynda, bet pen moıynda, keýdeniń joǵarǵy bóliginde shyǵady. Ekinshi kúni bórtpe denede jáne qoldyń joǵarǵy bóliginde paıda bolady. Úshinshi kúni aıaqta shyǵyp, bettegi bórtpeler bozarady.
«Eger aýrýdyń belgileri baıqalsa, basqalarǵa juqtyrmas úshin qarym-qatynasty dereý toqtatý kerek. Mundaıda birden emhanaǵa barǵan jón. Aýrý adam qan jáne zár tapsyrady. Zerthanalyq synamadan keıin dıagnozdy ınfektsıonıst-dáriger qoıady. Mamandar aýrýmen qarym-qatynasta bolǵan adamdaryń bárin 21 kún boıyna tekseredi. Kóbine qyzylshamen 5 jasqa deıingi balalar nemese 20 jastan asqandar aýyrady. Olarda qulaq, moıyn tusy aýyrady, kóz aýrýy barlarda soqyrlyqqa deıin asqyný qaýpi bolýy múmkin. Sondyqtan ýchaskelik dáriger aýrýdy jıi baqylap turýǵa tıisti.
Qyzylshamen syrqattanǵan kezde kúrdeli asqynýlar paıda bolýy múmkin. Olarǵa pnevmonııa, ortańǵy qulaqtyń qabynýy - otıt, keı jaǵdaıda mıdyń qabynýy - entsefalıt tárizdi óte qaýipti aýrýlar jatady. Qyzylshamen aýyryp saýyqqannan keıin 2 aıǵa deıin ımmýnıtet tómendeıdi, sondyqtan osy ýaqytta bala qandaı da bir sýyq tııý nemese vırýstyq aýrýmen aýyrýy múmkin, sol sebepti ony barynsha naýqas balalarmen qarym-qatynastan qorǵaý qajet», - deıdi Saltanat Merǵalımova.
Ata-analar balalaryn qyzylshadan qorǵaý úshin mindetti túrde ekpe qoıǵyzýy tıis. Vaktsınatsııa bolmaǵan jaǵdaıda –qyzylshaǵa qarsy egilmegen balalardyń ártúrli mádenı-kópshilik is-sharalarǵa qatysýyn, oıyn-saýyq saýda ortalyqtaryndaǵy oıyn alańdaryna barýyn shekteý qajet.
«Al aýyryp, derttiń birinshi belgileri paıda bolǵan jaǵdaıda ýaqyt sozbaı dárigerge qaralý, qyzylsha aýrýyna tekserýden ótý jáne mamannyń barlyq nusqaýlaryn oryndaý, ıaǵnı aýyr jaǵdaılarda jedel járdem shaqyrtý, dáriger kelgenge deıin týystarymen jáne basqa adamdarmen baılanysty shekteý, jótelgen jáne túshkirgen kezde bet oramaldy paıdalanyp, aýyzdy jáne muryndy jabý, qoldy sabynmen jıi jýý qajet. Betke maska taǵyp, ózin ózi emdemeý kerek.
Qyzylshanyń aldyn alyp, aýyrmas úshin ekpe alǵan jón. Bul ınfektsııaǵa qarsy kúrestiń eń tıimdi ádisi. Balalardy qyzylshaǵa qarsy josparly vaktsınatsııalaý 12 aılyq kezinde jáne qaıtalap 6 jasta júrgiziledi. Qyzylshaǵa qarsy vaktsına 20 jylǵa deıin ımmýnıtet beredi», - deıdi Saltanat Merǵalımova.
