Qyzylordalyq nýmızmat 40 eldiń aqshasyn jınaǵan
QYZYLORDA. QazAqparat-Búginge deıin 40 eldiń qaǵaz aqshalary men monetalaryn jınaǵan Ǵalym Ibraev Qorqyt ata atyndaǵy Qyzylorda memlekettik ýnıversıtetinde sabaq beredi,-dep habarlady QazAqparat HAA tilshisi ýnıversıtetke silteme jasap.
Osydan on jyl buryn bir tanysy oǵan Ońtústik Koreıanyń 100 vondyq valıýtany qolyna ustatyp, qyzyǵýshylyǵyn oıatqan. Sodan beri ózge eldiń aqshasyn kórse boldy, kolletsııasyn tolyqtyrýǵa asyǵyp turady. Ǵalym Ibraev ár eldiń aqshasyn jınaý tek súıikti isińmen aınalysý ǵana emes, sol eldiń tarıhyna úńilý dep biledi.
Qorjynynda Eýropa, Azııa, Afrıka, TMD elderiniń eski aqshalary bar kollektsıonerdiń eń kóne aqshasy - XIV-XV ǵasyrlarda, shamamen Altyn Orda memleketi ómir súrgen kezeńniń tıyny. Búginde qarabaqyrǵa aınalǵan tıynnyń qundylyǵy tym joǵary. Áriptesi, ýnıversıtettiń «Arheologııa jáne etnografııa» ǵylymı-zertteý ortalyǵynyń jetekshisi Ázilhan Tájekeev osy baǵaly tıynnyń sol kezeńniń aqshasy bolǵanyn rastaǵan. Onda eki búrkittiń basy beınelengen.
«Dál qazir mende qazaz aqshalardy, tıyndardy, monetalardy - barlyǵyn qosqanda 300-ge jýyq eski aqsha bar. Bizdiń elimizden alys Tynyq muhıty elderinen bastap, kórshiles memleketterdiń valıýtalary da bar. Biraq men eń qundy aqsha dep Reseı ımperııasy tusynda shyǵarylǵan aqshalardy aıtar edim. Máselen, 1909 jyly shyqqan 10 somǵa sol tusta úsh sıyr satyp alýǵa bolatyn bolǵan», - dedi ol.
Sózdiń arnasyn qaıtadan plastık aqshaǵa bursaq. Rýmynııanyń - leı, Malaızııanyń - rınggıt, Sıngapýrdyń dollary plastıkten jasalǵan aqshanyń sapynda. Kollektsıonerdiń aıtýynsha, mundaı aqshalardyń tıimdi tustary kóp. Birinshiden, uzaq ýaqytqa jaramdy. Al qaǵaz aqshalar on jyldan keıin aınalymda júrýden qalady. Ekinshiden, plastıkti paıdalanyp, jalǵan aqsha shyǵarý - qıynnyn qıyny. Mundaı jańa ádispen jasalatyn plastık aqsha bizdiń elimizge áli jete qoıǵan joq. Tek nýmızmattyń qorjynynan tabylady.
