Qyzylordada «altyn balyǵy» bar otbasy turady
QYZYLORDA. QazAqparat - Qyzylorda qalasynda turatyn Bahmanovtar otbasy jeke adamdar arasynda sırek kezdesetin akvarıýmda balyq ósirýmen aınalysady. Qazir olardyń akvarıýmynda sý jándiginiń «altyn balyq» dep atalatyn túri de bar. QazAqparat tilshisi ákeli-balaly Nasreddın jáne Jandos Bahmanovtardyń áýes isine zer saldy.
Bul isti áýeli Jandos qolǵa alǵan eken. Alǵashqyda oǵan qyzyǵýshylyq bildirgen ol beride sol ispen ózi aınalysýdy qup kórgen. Onyń negizi mamandyǵy - ınjener-baǵdarlamalaýshy.
«Men bul iske bala kezimnen qyzyǵatyn edim. Óse kele sol qyzyǵýshylyǵymdy iske asyrǵandy qaladym. Bul oıymdy ákeme aıttym. Qarsy bolǵan joq. Osylaısha isimizdi bastap kettik. Qazir bizde úsh akvarıým bar. Onda san túrli balyq túrleri kezdesedi. Olardy shetelden de alyp jatamyz. Qajetti qural-jabdyqtarda syrttan jetkiziledi. Olardyń arasynda jaryq beretini, sýdyń jylylyǵyn ustap turatyny bar. Bizde balyqtyń onǵa jýyq túri bar. Atap aıtatyn bolsaq, barbýs, gýramı, ternetsııa sekildi túrleri tuşy nemese aǵysy qatty emes sýlarda ómir súredi», - dedi Jandos.
Jandostyń ákesi - Nasreddın aǵamyz bul kásippen jas shaǵynda biraz aınalysqan kórinedi. Mektep bitirgenshe aınalysqan. Joǵary oqý ornyna túskennen keıin odan qol úzip qalypty.
«Bir akvarıýmnyń syıymdylyǵy 165 lıtrdi quraıdy. Janynan qarasań akvarıýmnyń úlken ekeni kózińe baıqalady. Al qarsy aldynan qarasań, ol onsha biline bermeıdi. Іshinde kishkene sý sekildi kórinedi. Fızıkanyń buljymas bul zańy kópshilikti tańǵaldyryp jatady. Іsimizdi júrgizý barysynda sondaı zańdylyqtardyń barlyǵyna nazar aýdardyq», - dedi Nasreddın Bahmanov.
Aıta keterligi, akvarıýmdy ákeli-balaly Nasreddın men Jandos ózderi jasaıdy. Oǵan qajetti dúnıelerdi jergilikti dúkenderden satyp alady. Olar bir akvarıýmda balyqtyń birneshe túri birge ómir súre beretinin aıtady. Olardyń bir-birimen úılesimdiligi qandaı? Bul maqsatta arnaıy kestep jasap qoıǵan eken. Sonyń nátıjesinde olar úıirimen tirshilik etedi. Balyqtar ýyldyryq shashatyn ýaqytynda arnaıy kútim jasalady. Árbiri súzgi arqyly alynady. Bólek akvarıýmǵa jiberiledi. Kishkene shabaqtar jetilgenshe sonda bolady.
Akvarýımdardy bezendirilýi de erekshe eken. Onda jasandy shópterden bólek kədimgi tabıǵı shópterdi de kezdestirýge bolady. Jaryq, jylýdan ózge, teńiz baldyrlary da bar. Negizinen, akvarıýmdi aıyna bir mərte tazalap, zalalsyzdandyrsa, balyqtardy kúnine bir ret tamaqtandyrady.
«Bizde eń kishkene balyq 5 mıllımetr, al eń úlkeni shamamen 8-9 santımetrdi quraıdy. Ómir súrý uzaqtyǵy eki jarym jyldan bastap 22 jylǵa deıin sozylady», - dedi Nasreddın Bahmanov.
Bul otbasynyń keıbir týǵan-týysqandary da akvarıýmde balyq asyraıdy. Olar úshin ərbir qýanyshty kúni bir-birine «altyn balyq» syılaý dəstúrge aınalǵan. Tipti shet memleketterge nemese elimizdiń ər aımaǵyna saparlap barǵanda ədeıilep balyq satyp alatyn kórinedi. Taǵy bir tańǵalarlyq dúnıe - sýda júzgen balyqtar óz ıesin óte jaqsy tanıdy. Olar tamaqtanatyn kezde barlyǵy bir jerge jınalady. Eger əınektiń syrtynan ózge adam qaqsa, əlgi balyqtar shoshyp, ərmen qaraı qashyp ketedi.
Al, Jandostyń əınekti tyrsyldatqany sol edi barlyǵy bir jerge toptasa qaldy. Akvarıýmniń adamǵa paıdasy kóp.
Suhbat barysynda buǵan biz de kóz jetkizdik. Bas- aıaǵy bir saǵat ishinde sýda júzgen balyqtarǵa qarap turyp, sol kúngi sharshaǵanymyz seıilip, bir ýaqyt tynyǵyp alǵandaı boldyq.
«Psıhologtardyń aıtýynsha, akvarıýmdyq balyqtar kúızelisti túsirip, adamnyń jalpy psıhıkalyq jaǵdaıyna oń əser etedi. Ədemi bezendirilgen akvarıýmnyń aldynda jarty saǵat otyrsa, ishki tolqynystar, júıke qozýlary, agressııa basylady. Sondaı-aq, ol kúızelisterdi ketirip qana qoımaı, jaǵymdy emotsııalardyń negizi bola alady. Osylaısha jumysqa qajetti jaıly atmosferany týdyrady. Odan bólek, akvarıým kózdiń tynyǵýyna da oń əserin tıgizedi. Əri-beri júzgen balyqtardy tamashalaı otyryp, birde joǵary, birde tómen qaraǵanda, kózdiń bulshyq etteri eriksiz jumys jasaıdy», - dedi Jandos Bahmanov.
Sondaı-aq, akvarıýmdy aýyryp jatqan adamnyń janyna qoısańyz, syrqattyń kóńili tynyshtalady. Onyń ishindegi sý býǵa aınalyp, aýany ylǵaldandyrady. Bul, əsirese, kóp pəterli turǵyn úıdegiler úshin asa qajet dúnıe. Al, balalar psıhologtary belsendi, shýly nemese qorqaq balanyń bólmesine balyǵy bar akvarıýmdy qoıǵandy jón kóredi. Osylaı etseńiz, bir jaǵynan túnde sham jaǵyp əýre bolmaısyz əri úıdiń dızaıny da syrt kózge ədemi kórinedi.
«Balyqtardy ósirý týraly alǵashqy derekter Egıpet jəne Assırııamen baılanysty. Bizdiń zamanymyzǵa deıingi IX ǵasyrda Vavılonnyń səýletshileri baqtarda balyqtary bar ashyq səndik toǵandardy jasaı bastaǵan. Olardy ósirý arqyly ǵylymı negizdegi akvarıýmıstıka Qytaıda paıda boldy. Býddalyq monastyrlarda eń alǵash ret altyn balyqtar ósirildi. Al, alǵashqy akvarıýmdar el arasyna 1841 jyldary taraı bastady», - dedi ákeli-balaly Nasreddın men Jandos.
Aǵylshyn ǵalymy N.Vard 1829 jyly shyny ydysta ósimdikterdi ósirip, keıin altyn balyq pen vallısnerııa ósimdigin tuńǵysh ret birge otyrǵyzady. Sodan beri ol qazirgi kezde qoldanylatyn akvarıýmnyń negizin qalaýshy bolyp sanalady.
