Qytaı vaktsınasy qanshalyqty tıimdi – ǵalym pikiri
NUR-SULTAN. QazAqparat – Bıologııa ǵylymdarynyń kandıdaty, Ulttyq bıotehnologııa ortalyǵynyń genetıkalyq ınjenerııa zerthanasynyń meńgerýshisi Aleksandr Shýstov koronavırýsqa qarsy qytaılyq vaktsınanyń jáne halyqty vaktsınalaýdyń tıimdiligi týraly suraqtarǵa jaýap berdi, dep habarlaıdy QazAqparat.
- Qytaılyq Sinovac vaktsınasynyń koronavırýsqa qarsy tıimdiligin qalaı baǵalar edińiz ?
- Sinovac («Sınovak») – Qytaıda jasalǵan jáne klassıkalyq tehnologııa boıynsha shyǵarylatyn eki vaktsınanyń biri. Bul «óltirilgen» nemese belsendi emes vaktsına. Qazir álemde ónerkásiptik túrde tórt belsendi emes vaktsına shyǵarylady, olardy tolyq qoldanýǵa bolady. Ekeýi qytaılyq – «Sınovak» jáne «Sınofarm», bir vaktsına – Úndistanda jáne bireýi – Qazaqstanda óndiriledi. Bıologııalyq qaýipsizdik problemalary ǴZI bazasynda QazVac vaktsınasy ázirlenedi. Bul vaktsınalardyń barlyǵy tıimdiligi jaǵynan shamalas. Belsendi emes vaktsınalar shamamen 80% qorǵaýdy qamtamasyz etedi. ıAǵnı, vaktsınalanǵan topta aýrýhanaǵa jatqyzý 80%-ǵa tómendegenin bildiredi. Barlyq belsendi emes vaktsınalardyń arasyndaǵy tanymaly – «Sınovak», ony álemdegi eń kóp adam saldyrǵan. «Sınovak» álemniń 25 elinde, tutas Ońtústik-Shyǵys Azııada, Latyn Amerıkasynyń kóp bóliginde, sonymen qatar Túrkııada, Albanııa men Ýkraınada qoldanýǵa ruqsat etilgen. Bul vaktsına ár túrli klınıkalyq synaqtardan ótken jáne onyń sıpattamalary tolyq zerttelgen.
- Qytaılyq vaktsınanyń artyqshylyǵy nede jáne onyń janama áserleri bar ma?
- Vaktsınanyń artyqshylyǵy – jaqsy zerttelgeninde. Qazirdiń ózinde 300 mıllıon adam «Sınovak» saldyrǵan. Kóptegen klınıkalyq synaqtar júrgizildi jáne onyń sıpattamasy týraly senimmen aıtýǵa bolady.
Janama áser kez kelgen vaktsınadan bolýy múmkin. Mundaǵy másele janama áserdiń qanshalyqty kúshti bolatynynda. Reaktsııalardy jergilikti jáne júıelik dep qarastyrýǵa bolady. Jergilikti áserler – egý ornyndaǵy qyzarý, aýyrsyný jáne adamnyń ómiri men jumysyna qaýip tóndirmeıtin basqa da reaktsııalar. «Sınovakty» qoldanǵan kezdegi jergilikti áserler 30-40% quraıdy. Olar ýaqytsha bolǵandyqtan, vaktsınany tolyq qaýipsiz dep aıtýǵa bolady.
- Vaktsınany qoldaný arqyly koronavırýsty jeńýge bola ma?
- Álemdegi ólim-jitimniń azaıýy úshin, qaýipti aýrý aınalasyndaǵy jappaı dúrligý aıaqtalyp, adamdar qalypty jaǵdaıǵa oralýy úshin jáne densaýlyq saqtaý júıesi men basqa ınstıtýttar qalypty jumys isteýi úshin – ıá, buǵan vaktsınatsııa arqyly qol jetkizýge bolady.
Vaktsınalaýdyń basty maqsaty – adamdardyń qalypty jaǵdaıǵa oralýy. Vırýstyń aınalymyn toqtatý úshin jáne onyń álemde bolmaýy úshin vaktsına kómektespeıdi. Óıtkeni, respıratorlyq vırýstardan týyndaǵan aldyńǵy aýrýlar tájirıbesi kórsetkendeı, bul vırýs pandemııadan keıin de qoǵamda qalady jáne onyń aınalymy saqtalady. Biraq ol patogendik jáne qaýipti agent bolýyn toqtatady jáne jaı ǵana maýsymdyq ınfektsııalardyń qozdyrǵyshy retinde júredi. Koronavırýs ta tumaý sekildi aramyzda qalady.
- Ujymdyq ımmýnıtetti qalyptastyrý úshin qansha adamdy vaktsınalaý kerek?
- Ujymdyq ımmýnıtet uǵymy vaktsınologııadaǵy negizgi uǵymdardyń biri bolyp sanalady. Koronavırýs úshin ujymdyq ımmýnıtettiń eń jıi jarııalanǵan sany 70% boldy.
ıAǵnı qazirgi epıdemıologııalyq jaǵdaı kórinisin toqtatý úshin 70% halyq vaktsına alýy kerek nemese aýyryp shyǵýy kerek. Jekelegen jaǵdaılar árıne jalǵasady.
Jappaı vaktsınalaý ujymdyq ımmýnıtetti qalyptastyrý úshin qajet. Qazaqstan halqynyń 70%-y aýrýǵa qarsy ımmýnıtet ornatqanda epıdemııa tómendeı bastaıdy, karantındik shekteýlerdi de alyp tastaýǵa bolady.
- Koronavırýspen kúresýdiń vaktsınalaýdan basqa joldary bar ma?
Vaktsınalaý epıdemııany toqtatý sharalary arasynda kósh bastap tur. Vaktsına bolmasa, eshteńe isteı almaımyz. Biraq árıne, densaýlyq saqtaý júıesi adamdardy vaktsınalaýǵa ǵana súıenbeıdi. Vaktsınaǵa qosa tıimdi emdeý quraldary bolýy kerek, óıtkeni aýrý adamdar áli de bolady jáne olardy emdeý kerek. Emdeý aýrý juqtyrýdyń aldyn alady. Naýqas adam neǵurlym tezirek emdelse, soǵurlym az adam odan aýrý juqtyrady.
Vaktsınadan bólek, tıimdi dári-dármekter de qajet. Densaýlyq saqtaý júıesin qoldaýǵa jáne eń osal toptardy, mysaly, qart adamdardy qorǵaýǵa arnalǵan jedel uıymdastyrý sharalary kerek. Mysaly, egde jastaǵy adamdarǵa vaktsına durys áser etpeýi múmkin. Immýndyq júıeniń qartaıýy sııaqty qubylystar bar. Osyny eskere otyryp, aýrýdy baqylaýdyń basqa tásilderin jasaý qajet.
Árıne, búkil álemde vaktsınalaý saıasaty birdeı. COVID-19 pandemııasymen kúresýdiń qazirgi strategııasy eń aldymen vaktsınaǵa – halyqty jappaı vaktsınalaýǵa negizdelgen. Bul – eń qoljetimdi jáne túsinikti ádis.
