«Qymyran endi dúkende satylatyn boldy» - respýblıkalyq basylymdarǵa sholý

«Egemen Qazaqstan» gazetiniń búgingi nómirinde «Sammıt - Elbasy saıasatynyń saltanaty», degen taqyryppen maqala basyldy. Avtory - «Samuryq-Qazyna» ulttyq ál-aýqat qorynyń basqarýshy dırektory, «Nur Otan» HDP Saıası keńesiniń múshesi Darhan Káletaev. «EQYU sııaqty bedeldi uıymnyń tizginin Qazaqstanǵa ustatý arqyly álemdik qaýymdastyq Qazaqstannyń, Qazaqstan Prezıdentiniń álem aldyndaǵy bedeli men belsendiligin tanyp, qýattap otyr. Tıisinshe, Qazaqstan tóraǵalyq etken bir jyldyń ishinde EQYU-nyń bedeli men belsendiligi de meılinshe artty. Astana Sammıti Qazaqstannyń tarıhı tóraǵalyǵynyń jarqyn kórinisi, jemisti nátıjesi bolmaq. Jańa tarıhtyń, shynaıy, jalpy eýrazııalyq keńistiktegi tatýlyq tarıhynyń irgetasy Astanada qalanatyn bolady. Bul - Eýrazııa keńistigindegi jańa geosaıası odaqtyń - Nursultan Nazarbaevtyń Eýrazııalyq Odaǵynyń irgetasy bolaryna kúmán joq», - deıdi maqalasynda D. Káletaev.

Sondaı-aq «Egemen Qazaqstannyń» búgingi sanynda «Qara arheologııany» qashan qoıamyz?» degen maqala jaryq kórdi. Basylymnyń jazýynsha, Qazaqstanda arheologııa ǵylymy soǵystan keıingi aýyr kezeńde dúnıege keldi. 1946 jyly Álkeı Haqanuly Marǵulan alǵash ret arnaıy arheologııalyq ekspedıtsııa jabdyqtap, tarıhshy ǵalymdardyń aıaǵy baspaǵan Betpaqtyń shóline qaraı attandy. Osydan keıin otyz jyl boıy Álekeń uly dalany shıyrlap qazaq tarıhynyń kóne sorabyna dálel bolatyndaı derek izdedi. Ol kezde shejireni aýyzǵa alý qorqynyshty bolatyn, ol kezde qazaqta qytaı, arab derekterin, ásirese kóne ıran jazba dástúrlerin biletin adamdar bolǵan joq. Sol sebepti akademık qazaq tarıhynyń irgetasyn arheologııaǵa súıene otyryp jasady, basqa amal joq edi. Al eskertkishterdi jappaı qazý, qorǵandardy aýdaryp-tóńkerip, býldozermen tegistep ketý keıin bastaldy.

***

«Aıqyn» basylymynyń habarlaýynsha, Reseımen shekaralas jatqan Qurmanǵazy aýdanynyń shalǵaı eldi mekeniniń turǵyndary qazaqstandyq shekarashylarǵa aspannan beımálim zattyń jerge qulap, órtengenin habarlaǵan. Kúni búginge deıin bul zattyń ne ekenin bilý jerdiń shalǵaılyǵynan múmkin bolmaı tur. Aýdan ortalyǵy Ganıýshkınodan - 320, al Reseı shekarasynan 2-3 shaqyrym jerdegi «Qońyr terek» eldi mekeniniń turǵyndary beımálim qurylǵynyń aspannan jerge túskenin jáne ol túsken jerdi órt shalǵanyn aıtqan. Olardyń málimetinshe, órtenip ketken jáne alǵashqy qalpy buzylǵan metaldyń uzyndyǵy 2,5 dıametri 1 metr. Alaıda oblystyń tótenshe jaǵdaılar departamenti men ózge de tıisti qurylymdar bul qurylǵynyń ne zat ekeninen habarsyz bolǵandyqtan 22 qarashada túski mezgilde quramynda oblys ákimdigi ókilderi men tótenshe jaǵdaılar departamenti men ekologtardan qurylǵan komıssııa oqıǵa ornyna júrip ketti. Bul jaıynda tolyq bilgińiz kelse basylymnyń búgingi nómirindegi «Eki el arasyna «ot» tastaǵan kim?» degen maqalaǵa zer salyńyz.

Sondaı-aq osy basylymda «Jer qoınaýy - el ekonomıkasynyń irgetasy» atty maqala jarııalandy. Maqala avtorynyń jazýyna qaraǵanda, byltyr Qazaqstan ýran óndirý kólemi boıynsha álemde birinshi orynǵa kóterilgen. Jer betindegi ýran qorynyń 21 paıyzy bizdiń elimizde jınaqtalǵan, mamandar onyń qoryn 1,5 mıllıon tonnaǵa baǵalaýda. Al jalpy taý-ken óndirisi jylyna shamamen 5,5 trıllıon teńge, nemese 38 mıllıard dollar tabys túsiredi eken. Bul elimizde óndiriletin barlyq ónimniń 60 paıyzy, nemese eldiń Іshki jalpy óniminiń shamamen 19 paıyzyn quraıdy. «Alaıda sarapshy, geografııa magıstri Marat Shıbutovtyń aıtýynsha, shyn máninde, taý-ken ónerkásibi salasynyń eldiń ishki jalpy ónimindegi úlesi budan birshama tómen, óıtkeni ishki jalpy ónimniń kólemin esepteý kezinde ulttyq qordyń bankterge jasaǵan kómegi de esepke alynǵan deıdi maman. - Jalpy, taý-ken ónerkásibi salasynyń ónimi eksportymyzdyń 80 paıyzyn quraıdy, tipti odan alatyn valıýtalyq túsimniń de 80 paıyzyn quraıdy. Astyq, elektr energııasy sııaqty eksportymyzdyń qalǵan bólikteri, árıne, budan tómendeý túsim beredi. Shıkizattyq túsimniń 84 paıyzy munaı men ilespe gazdyń úlesinde. Biraq taza gazdyń úlesi az-aq, shamamen 1-aq paıyz», delingen maqalada.

***

«Alash aınasy» gazetiniń sársenbilik nómirinde «Qymyran endi dúkende satylatyn boldy» degen taqyryppen maqala basyldy. Maqala avtorynyń aıtýynsha, Ońtústik Qazaqstan oblysy Otyrar aýdanynda jeke kásipker Orazaly Mustafın emdik qasıeti mol túıe sútin qabyldap, ony qaıta óńdeý kásibin qolǵa aldy. Ol «dala kemesi» atanǵan janýardyń sútin óńdep, arnaıy plastıkalyq ydysqa daıyn shubat quıatyn jabdyq satyp aldy. Bul respýblıka boıynsha mundaı kásippen shuǵyldanatyn alǵashqy ortalyq sanalady.

Sonymen qatar «Alash aınasynyń» búgingi nómirinde medıtsına ǵylymynyń doktory, Býyn aýrýlary ortalyǵynyń dırektory, QR Bas revmatology Ǵalymjan Toǵyzbaevpen bolǵan suhbat basyldy. Ǵalymnyń aıtýynsha, búgingi tańda jer betinde býyn aýrýlary dendep barady. Osyndaı qalyptasqan jaǵdaı álem elderin alańdatyp otyr. Búginde álem azamattarynyń 48 paıyzynyń býyn jáne súıek aýrýlarynan zardap shegetini belgili bolyp otyr. Aıta keter jaıt - bizdiń elimizde de osy ýaqytqa deıin revmatologııa salasyna jetkilikti kóńil bóline qoıǵan joq. Revmatologııalyq aýrýlar qataryna jatatyn 100-den astam aýrýdyń túrleri bar. Al elde revmatolog mamandardyń tapshylyǵy aıqyn sezilýde. Revmatologııa bólimsheleri múldem joq. Elimizde 1000-ǵa jýyq kardıolog maman bar. Al praktıkalyq revmatolog dárigerlerdiń sany - 83 qana. Ol degenińiz - 200 myń Qazaqstan azamatyna bar-joǵy bir ǵana revmatologtan keledi degen sóz. Suhbattyń tolyq nusqasyn «Eger medıtsına salasynda bári keremet bolsa, reforma jasaý kerek bolmas edi» degen maqaladan oqyp-bile alasyzdar.

***

«Kazahstanskaıa pravda» basylymynyń jazýynsha, Qazaqstan jastary elimizde bolyp jatqan úderisterge belsendi atsalysýda. Olar poskeńistik keńistiktegi osyndaı joǵary dárejede alǵash ret uıymdastyrylǵaly otyrǵan jáne 56 memlekettiń basshylarynyń jáne 65 halyqaralyq uıym ókilderiniń basyn qosatyn EQYU-nyń Sammıtin asyǵa kútýde. Elordada ótetin halyqaralyq uıymnyń Sammıtine eriktiler retinde kóptegen jastar qatysady. Olar alqaly jıynda aýdarmashylar men qonaqtardy kútip alýshylarǵa qolǵabys etip, ózge de qajetti sharalarǵa atsalyspaq. Osynyń barlyǵy da sheteldikterdiń aldynda elimizdiń bet-beınesin jarqyn etip kórsetý maqsatynda qolǵa alynyp otyr.