Qylyn shertken sezimniń...

Jaıyq boıynda dúnıege kelip, osy bir názik te kirpııaz óner jolyna túsken qazaq qyzdarynyń ishinen shyqqan tuńǵysh ksılofonshy Alma Aıdynǵalıevany bireý - bilse, bireý - bile bermeıdi, - deıdi QR eńbek sińirgen qaıratkeri, QR Mádenıet qaıratkeri, QR Jýrnalıster odaǵy syılyǵynyń laýreaty, Qazaq radıosynyń «Altyn qor» bóliminiń meńgerýshisi Altyn Imanbaeva.

Ózimiz bala kezimizden áýe tolqyny arqyly tyńdap, ónerine tánti bolǵan Alma apamyz sanaly ǵumyryn qıyndyǵy men qyzyǵy qatar júretin óner jolyn qalap alǵan óz isiniń maıtalman mamany edi.

«Qazaqkontsert» birlestiginde eńbek etip, sahna sheberlerimen elimizdiń túkpir-túkpirin aralap óner kórsetken ol toǵyz aılap saparda bolatyn. Óner ıelerin kútetin aýyl kórermenderi ánshi-kúıshilerge árkez qoshemet kórsetip ónerin tamashalaıtyn.

Alma uzaq jolda únemi oı qushaǵyna beriletin. Bir basyna jetein muńy da bar edi...Ár adamnyń peshenesine jazǵan óz taǵdyry bolsa, bul kiside de bizge beımálim, janyn mazalaıtyn oı, jaýabyn tappaǵan suraqtar kóp bolatyn.

Biz qazaq ónerine eńbegi sińgenmenen elenbeı qalǵan Alma Aıdynǵalıeva jaıly ortaq oı aıtyp, ol kisiniń júrip ótken ómir joly men shyǵarmashylyǵy jaıly bilgimiz kelip, stýdııaǵa uzaq jolda saparlas bolǵan qurbylary men sińlilerin shaqyryp ortaq oı bólisken edik, «óli rıza bolmaı tiri baıymaıdy» degendeı, ómirden ótken adam jaıly bir sát eske alaıyq degen maqsatpen Qazaqstannyń halyq ártisi Sara Tynyshtyǵulovany sózge tarttyq:

Altyn: Sara apaı, ózińiz «Qazaqkontsert» birlestiginde kóp jyldan beri eńbek ettińiz. Sol kezderde úlken apalaryńyz sizge jol kórsetip, aqyl-keńesin berip, jınaqtaǵan tájirıbelerimen bóliskeni aıan ǵoı. Osy ksılofon aspabynyń sheberi Alma Aıdynǵalıeva jaıly biz kóp aıtpaımyz. Bir eske alaıyq, dep osyndaı habar uıymdastyryp jatqan edik. Dál qazir ol kisini biletin adam ilýde bireý. Sondyqtan kózkórgen retinde apańyz jaıly tereńirek tolǵap berseńiz:

Sara: Alma apamyz ksılofon aspabynda erekshe oınaǵan jalǵyz ǵana qazaq qyzy edi. Bul kisiniń ksılofony án salyp turatyn. Men apaımen issaparǵa bardym. Adamgershiligi qandaı edi. Bul dúnıede jaqsy adamdar kóp. Jaqsynyń biri de biregeıi - osy Alma apaı edi. Biz kontsert qoıyp malshylarǵa, shahterlerge, bıdaı egip jatqan eginshilerge de bardyq. Qaı sahna bolsyn ksılofonyn quryp, halyqtyń aldynda adal eńbek etken Alma apamyz edi. Esime túsip kózime jas kelip otyr. Bul bir adam ómirindegi qaıtalanbas sátter edi. Sahnaǵa qalaı shyǵý kerek, qalaı júrý kerek ekenin de úıretip otyratyn. Halyqqa degen ol kisiniń kóńili erekshe edi. Óziniń halqyn shyn júregimen, adal kóńilimen súıetin erekshe adam edi.

Altyn: Estýimshe, ol kisi ksılofon aspabynda oınaǵanda kórermen únsiz tyńdap qalýshy edi, aspaptyń úni erekshe shyǵatyn, - dep kóz kórgender jıi aıtatyn. Siz tyńdap otyrǵanda qandaı sezimde boldyńyz?

Sara: Erekshe qasıeti bolatyn, aspapta oınaǵan kezde dúnıeni umytyp arqalanyp ketetin. Bul kisi ksılofondy sóıletetin. Ol kisi ómirin ksılofonǵa arnaǵandaı bolyp kórinetin. Syńǵyrlaǵan ksılofonnyń úni áli meniń qulaǵymda..

Altyn: Ómirin qasıetti óner jolyna arnaǵanymen eńbegi eleýsiz qalýynyń sebebi ne dep oılaısyz?

Sara: Alma apaıdyń qarapaıymdylyǵyna baılanysty ǵoı dep oılaımyn, ol kisi esh ýaqytta men dep aıtqan adam emes.

Altyn: Óner adamy sulý bolý kerek. Bul kisiniń keskin-kelbeti qandaı edi, tyńdaýshymyz kóz aldyna elestete otyrsa:

Sara: Aryqsha kelgen balerına sııaqty názik adam edi. Ksılofony da án salyp, aqqý án salyp turǵandaı bolatyn.

Basyna úkili taqııa, qazaqsha kıim kıip ádemi bolyp sahnaǵa shyǵatyn. Qazir oılaımyn, qazirgi qazaq qyzdary nege Alma apaı sııaqty ksılofonda oınap sahnaǵa shyqpaıdy eken dep. Keıde Alma apaıdy saǵynǵanda kóz aldyma keledi, ol sulýlardyń qataryna jatatyn edi.

Altyn: Qazaq ónerine eńbek sińirgen ánshilerimizdiń biri - Sara Mamytova Alma Aıdynǵalıeva jaıly sóz qozǵaǵanda sál tolqyp ketti:

- «Qazaqkontsertte» kóp jyl boıy birge jumys istedik. Sondaı aqjarqyn, qatar júrgen dostaryna asa meıirimdi edi, halyq sondaı qarsy alatyn, qazaq qyzy buny qalaı ıgerip aldy eken,- dep tańǵalatyn. Amal qansha, sondaı eńbegi baǵalanbady ǵoı. «Qazaqkontsertte» on bes -jıyrma jyldaı eńbek etti. Qalqam ómirden erte ketti, balasy bar, qyzy bar. Tártipti, minezi bııazy adam retinde meniń esimde qaldy. Adamnyń bárin birdeı kórdi, ózi de bir baýyrmal, júregi jumsaq jan edi, kózi tostaǵandaı sulý jan edi...

Altyn: Ómirin ónerge arnap ataq-dańqsyz qalǵan adamdar qanshama?!... Tipten sonshama jyl eńbek etip, Qazaq radıosynyń altyn qorynda úni qalmaǵan qanshama ánshi-kúıshilerimiz bar. Osyndaı ulttyq ónerimizdi jandandyryp, kóp jyl boıy sahna sheberligin shyńdaǵan ánshilerimizdiń biri - Záýresh Esbergenova Alma apasy jaıly júrekjardy syryn bylaısha jetkizdi:

Záýresh: «Ol kisimen men kóbirek issaparda kóp boldym. Alma apaı týma daryn ıesi. Ol kisi oıyn betke aıtatyn birbetkeı jan edi, men bir mynandaı oqıǵany aıtyp ketkim keledi. Ol kezde qonaqúıler joq, barǵan jerde úıge túsemiz. Sodan keıin sizdi qonaq qylady. Aýyldyń ákimderi jınalady. Sondaı otyrysta óleńder aıtylady, kontsertten keıin de kontsert bolady, tańǵa deıin otyrasyz, ol bir keremet kezderdiń biri edi. Sonda Eskendirdiń áni bar, óleńin jazǵan Bákir Tájibaev, «Kóńildiń keıbir kezderi» degen án. Osy ándi men aıtatynmyn, sonda ol kisiniń kózinen burshaqtap jas aǵyp, únsiz jylap otyrady. Sodan keıin basqa aýylǵa da baramyz. Bir kúni; «Záýresh, sen sol ándi taǵy da bir aıtyp bershi, ǵajap án ǵoı, bul ómir ǵoı jatqan»- dep árkez aıtyp otyratyn. Jáne qaı jerge kelsek te -Záýreshke sol ándi aıtqyzý kerek,- dep otyratyn. Ol osy ándi tyńdaǵanda kózi tunjyrap, kózinen eriksiz jas tamshylap, únsiz jylap otyrýshy edi, sonyń syryn suraýǵa batylym barmaıtyn. Aspan tústes kógildir kózimen tuńǵıyqtan kirpigin qaqpaı qarap otyrýshy edi. Men ol kisini máńgi baqı umytpaımyn. Máńgi - baqı osy kórinister júregimde saqtalyp qaldy...

Altyn: Osy aspapty oınaǵanda halyqtyń qabyldaýy qalaı edi?

Záýresh: Ksılofon aspabyn eń birinshi birimiz shyǵyp sahnaǵa ornatamyz, sodan keıin «endi sahnaǵa Alma Aıdynǵalıeva shyǵady» dep habarlaǵannan keıin el dý qol shapalaqtaıdy, ol kisi jaınap qazaq kıimimen shyǵady, ózi ádemi, basyn sál ıip taıaqshamen oınaı bastaıdy, oı, bir syńǵyrlatyp qazaqtyń halyq ánderin oryndaıdy deısiń, biz únsiz turyp tyńdaıtynbyz. Oınaý sheberligi asqan kásibı túrde edi.

Oral jeri án men jyrdyń eli ǵoı, ózińiz bilesiz. Bul kisi Oraldan án ozdyrǵan Muhıt babamyzdyń elinen bolatyn.

Ol kisini halyq umytyp ketti degen durys áńgime. Budan qyryq jyl buryn radıodan berilip jatatyn. Biz sol kisimen saparǵa shyqqanymyzǵa máz bolyp júretinbiz. Ol kisiniń Berik degen jalǵyz uly boldy. Apaı qaıtys bolǵanda men Almatyda edim. Men qoshtasýǵa bardym. Sonda uly Berik áskerde bolatyn, jańaǵy balanyń kóz jasy kól bolyp jylaǵanyn kórseńiz. Ul bala sońǵy saparǵa eńirep turyp joqtap shyǵaryp saldy.

Alma Aıdynǵalıevanyń sońǵy saparǵa shyǵarýǵa kelgen adamda san bolǵan joq, ol óz ónerimen halqyna syıly boldy.

Altyn: Turlaýy joq opasyz ómirden ótken óner ıesiniń adamı mindetin minsiz atqarǵany jaıly birge júrgen áriptesteri jaqsy aıtty. Qazaq sahnasynyń has sheberi Alma Aıdynǵalıevanyń dosqa adal, shynshyl, baýyrmal da aqkóńil jan ekendigine kózimiz jetti. Ánshilerdiń esteliginen balanyń anaǵa, ananyń balaǵa degen mahabbatynyń kýási boldyq. Ajary men jan sulýlyǵy jarasym tapqan názik jandy óner ıesiniń bul dúnıege tegin kelmegenin, óner úshin jaralyp sol qasıetti boıyna kıe etip qondyrǵan jan ekenin bildik. Syńǵyrlaǵan ksılofon únimen tyńdaýshysynyń júrek qylyn shertip, siltideı tynǵan qaýymnyń kóńilinen shyqqan kezderin kóz aldymyzǵa elestettik.Ótkenge oımen barlaý jasap, aıaýly jannyń ómirinen bir úzik syrdy kókeıimizge túıdik. Fánı dúnıege qas-qaǵym ýaqytqa kelip, baqılyqqa kóshken asyl beıne, daryn ıesiniń júrek lúpili osy bir oınaǵan úsh-tórt shyǵarmasynda qalǵandaı áserde qaldyq. Eń bastysy artyna ul men qyz qaldyrǵan aıaýly ananyń ómiri men óneri jaıly az ǵana maǵlumat berdik.

Ár adamnyń ómirinen tom-tom kitap jazatynyn eskersek, Záýresh «Kóńildiń keıbir sátteri» ánin oryndaǵanda Alma apamyzdyń egilip otyratyn muńǵa toly jan-tebirenisi biz úshin jumbaq.

Altyn Imanbaeva,

Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri,

QR Mádenıet qaıratkeri,

Qazaqstan Jýrnalıster odaǵy syılyǵynyń laýreaty

Qazaq radıosynyń «Altyn qor» bóliminiń jetekshisi