Kúrish pen qaýyn ǵana emes: Qyzylorda nesimen tańǵaldyrady

Oqýshylarǵa 55 úıirme tegin

Kez kelgen óńirdiń keleshegi jańa ǵımarattarmen nemese keń kóshelermen ǵana ólshenbeıdi. Onyń basty baılyǵy — ósip kele jatqan jas urpaq. Syr óńirinde osy baǵytqa erekshe kóńil bólingen.

Qala kóshelerinde jańa Oqýshylar úıi, shyǵarmashylyq jáne qosymsha bilim berý ortalyqtary jıi kezdesedi. Solardyń biri — balalardyń jan-jaqty damýyna arnalǵan «Syr juldyzdary» akademııasy. Munda tek oqýshylar qabyldanady jáne 55 úıirmeniń barlyǵy tegin jumys isteıdi.

Bir mezette 500 balany qabyldaı alatyn ortalyqqa táýligine úsh myńǵa jýyq oqýshy keledi. Júzý basseıni, gımnastıka jáne fıtnes zaldary, jekpe-jek pen ústel tennısine arnalǵan alańdar, zamanaýı oqý kabınetteri — bári bir ǵımaratta ornalasqan.

— Іrikteý ár aıdyń sońynda ótedi. Kelesi qabyldaý 1-15 qyrkúıek aralyǵyna josparlanǵan. Ár topta 10-14 jas aralyǵyndaǵy 20 baladan bar. Eki nusqaýshy jumys isteıtindikten, jalpy 12 top jasaqtalady. Qazir 240 bala jattyǵyp júr. Júzýge qyzyǵýshylyq óte joǵary, úmitkerler sany kóp, — deıdi júzýden jattyqtyrýshy Nurqanat Aldabergen.

Syrdyń brendine aınalǵan qaýyn

Qyzylorda dese kópshiliktiń oıyna aldymen darııa jaǵasyndaǵy óńir men kúrish túsedi. Sońǵy jyldary Syrdyń taǵy bir brendi qalyptasty. Ol — dámimen talaıdy tánti etken qaýyn. Jaz ortasynan bastap jol boıyndaǵy saýda oryndary men bazarlar sary ala túske boıalyp, jańa ónim izdegen jurttyń qarasy kóbeıedi.

Bul ólkeniń qaýyndary túr-túrge bólinedi. Dıqandar arasynda Aeroport, Aqqaýyn, Ámire, Torlama, Kúlábi sekildi suryptar keń taraǵan. Árqaısynyń dámi, ıisi men saqtaý ereksheligi ártúrli. Biri shyryndy ári jumsaq bolsa, endi biri qysqa deıin buzylmaı saqtalady.

Áıgili qaýyn bazaryna bas suqqan sátte-aq muny ańǵarýǵa bolady. Qaýynnyń ańqyǵan ıisi men kóz tartarlyq qarbyzdar óńir dıqandarynyń eńbegin aıqyn kórsetedi. Satýshylardyń aıtýynsha, dámi til úıiretin baqsha ónimderin ósirý úshin mol tájirıbe men tynymsyz eńbek qajet. Syr boıynyń dıqandary ejelden baý-baqsha ósirýdiń qyr-syryn jaqsy meńgergen. Sonyń arqasynda jergilikti ónim búginde elimizdiń ár óńirine jóneltilip, sheteldik naryqqa da shyǵyp jatyr.

Robottar jumys isteıtin shyny zaýyty

Qyzylorda búginde tek saıabaqtary men jańa ǵımarattarymen ǵana emes, ónerkásiptik áleýetimen de erekshelenedi. Sonyń jarqyn mysaly — Qazaqstandaǵy alǵashqy tolyq avtomattandyrylǵan shyny zaýyty. 2022 jyly iske qosylǵan kásiporynda búginde 300-den astam adam eńbek etedi. Negizgi shıkizat Shıeli, Jańaqorǵan jáne Aral aýdandarynan jetkiziledi.

Balqyǵan shıkizatty daıyn ónimge aınaldyratyn óndiristik jeli Italııa, Fınlıandııa, Germanııa, Túrkııa jáne Qytaıda jasalǵan zamanaýı jabdyqtarmen qamtylǵan. Keıbir kezeńderde pesh ishindegi temperatýra 1600 gradýsqa deıin jetedi.

— Munda kádimgi móldir shynydan bólek, ǵımarat ishindegi jylýdy saqtaıtyn arnaıy jabyndysy bar áınekter de shyǵarylady. Zaýyt jyl saıyn damyp keledi. Eń aýyr jumystardy robottar atqarady. Ónim sapasy táýlik boıy baqylaýda bolady. Áınek qalyńdyǵy 3,3 mıllımetrden 12 mıllımetrge deıin jetedi. Osyndaı óndiristerdiń ashylýy jańa jumys oryndaryn quryp qana qoımaı, jergilikti mamandardyń tájirıbe jınaýyna múmkindik beredi, — deıdi ákimshilik bólim basshysynyń kómekshisi Nuráli Ermaǵanbet.

Zaýyt táýligine 550 tonnaǵa deıin ónim shyǵaryp, ishki naryqpen qatar Ózbekstan, Qyrǵyzstan, Tájikstan jáne Grýzııaǵa eksporttaıdy. Óndiristegi kóptegen protsess avtomattandyrylǵan. Tórt robot shynyny kesý, tasymaldaý jáne suryptaý jumystaryn táýlik boıy atqarady.

— Qyzylordanyń kez kelgen ǵımaratyna barsańyz, áınegi bizdiń ónim bolyp shyǵady, –deıdi Nuráli Ermaǵanbet.

Túıequs ósiretin aýyl

Qyzylordanyń qarqyndy damýy qalada ǵana emes, shalǵaı aýyl-aýdandarda da seziledi. Syrdarııa aýdanyndaǵy Besaryq aýyly — sonyń bir dáleli. Eki myńnan astam turǵyny bar eldi mekenge kirgennen-aq tazalyq pen tártip kózge túsedi. Jańarǵan kósheler, jasyl jelekke kómkerilgen alleıalar men demalys oryndary aýyldyń ajaryn asha túsken.

Besaryqtyń taǵy bir ereksheligi — sharýashylyqtyń san alýandyǵy. Dástúrli tórt túlikpen qatar munda bódene, qyrǵaýyl jáne túıequs ósiriledi.

— Bizde 6 myńnan astam bódene bar. Barlyǵy avtomattandyrylǵan. Munda kúnine 200-den astam jumyrtqa jınaımyz. Ónimge suranys joǵary. Bódeneniń eti de, jumyrtqasy da paıdaly, — deıdi qus ósirýshi Erbol Shattenov.

Al túıekqusty ósirý «Qazaqstanǵa beımideleme de?» degen qyzyǵýshylyqtan bastalǵan. Ári qaraı beıtanys qustyń eti men jumyrtqasyna suranys ta paıda bolǵan.

— Alǵashynda Qazaqstan jaǵdaıyna beıimdele me degen oı boldy. Keıin eti men jumyrtqasyna suranys paıda boldy. Bir jumyrtqasynyń salmaǵy eki kelige deıin jetedi, bul shamamen 20 taýyq jumyrtqasyna teń. Qazir basqa óńirlerden de kelip kóretinder kóp, — deıdi sharýashylyq ıesi.

Umytylǵan taǵamdardy jańǵyrtqan koreı uly

Qyzylordadaǵy sapar jergilikti ashanamen tanysýmen jalǵasty. Qaladaǵy ulttyq naqyshta bezendirilgen meıramhanalardyń biri kelýshilerdi tek taǵamymen ǵana emes, erekshe atmosferasymen de tartady.

Qabyrǵalardaǵy kóne buıymdar men ulttyq oıý-órnekter ótken men búgindi jalǵap turǵandaı áser qaldyrady.

— Kezinde Qyzylordada ulttyq naqyshtaǵy osyndaı meıramhana bolǵan joq. Biz basqa halyqtyń emes, qazaqtyń tól ashanasyn nasıhattaýdy maqsat ettik. Sebebi qazaqtyń ár taǵamynyń ózindik tarıhy bar. Ózim 10 jylǵa jýyq shef-aspaz bolyp jumys istedim. Osy meıramhanany asharda ulttyq taǵamdardy tereńirek zerttep, aýyldardy aralap, qarııalardan ázirleý tásilderin jınadyq. Basty maqsatymyz — qonaqtarǵa dámdi as usyný ǵana emes, qazaqtyń mádenıeti men tarıhyn jas urpaqqa tanytý. Bizdiń meıramhanaǵa jastarmen qatar 90 jasqa deıingi qarııalar da kelip, ulttyq taǵamnan dám tatady, — deıdi meıramhana ıesi Andreı ıÝgaı.

Syr óńiri burynnan kúrishimen, qaýynymen tanylǵan ólke. Búginde sol dástúrli kelbetke jańa mazmun qosylyp keledi. Qyzylorda endi tek agrarly aımaq qana emes, zamanaýı bilim berý ortalyqtary, jańa óndiris oryndary men kásipkerlik bastamalary qatar damyp jatqan óńir retinde de tanylyp otyr.

Buǵan deıin Jibek Joly telearnasynyń «Taza qala» jobasy Aqtóbe oblysynyń týrıstik áleýeti týraly shyǵarylym usynǵan edi.