Quryltaı modeli ınstıtýtsıonaldy jańarýdyń qyzyqty úlgisin kórsetti — Qyrǵyzstan sarapshylary
ASTANA.KAZINFORM — Bishkekte ótken dóńgelek ústel barysynda qyrǵyzstandyq jetekshi sarapshylar jaqynda ótken Quryltaı saılaýyn baǵalap, qazaq-qyrǵyz yntymaqtastyǵynyń bolashaǵyn talqylady, dep habarlaıdy agenttiktiń Bishkektegi tilshisi.
Alǵashqy sózinde Qazaqstan Respýblıkasynyń Qyrǵyz Respýblıkasyndaǵy Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi Ábilqaıyr Sqaqov búgingi bir palataly Quryltaıdyń zań shyǵarý jáne saıası esep berýdiń biryńǵaı ortalyǵyna aınalyp kele jatqanyn atap ótti.
— Jańa Quryltaıǵa alǵashqy saılaý 23 tamyzda ótti, al parlamenttiń birinshi sessııasy 28 tamyzda ótedi. Myqty ári tıimdi Quryltaı parlamentaralyq yntymaqtastyqqa qosymsha serpin beredi. Ortalyq Azııa elderiniń parlamentterin biriktirý, zańnamalyq tájirıbemen bólisý jáne saýda men bıznestegi kedergilerdi birtindep joıý, sondaı-aq kólik, sý, energetıka jáne eńbek mobıldiligi boıynsha birlesken sheshimderdi talqylaý tek Qazaqstan men Qyrǵyzstan úshin ǵana emes, búkil aımaq úshin de naqty praktıkalyq nátıjelerge ákelýi múmkin. Parlamentter arasyndaǵy ózara is-qımyl neǵurlym tyǵyz bolsa, kóshbasshylardyń kelisimderi soǵurlym tezirek naqty sheshimderge aınalady, — dep atap ótti dıplomat.
Saılaý jónindegi sarapshy Ábdijapar Bekmatov óz sózinde Qazaqstannyń konstıtýtsııalyq transformatsııasy jeke ınstıtýttardy ózgertýden memlekettik bıliktiń jańa arhıtektýrasyn qalyptastyrýǵa kóshýdi kórsetetinin atap ótti.
Reformalardan saılaý júıesindegi ózgeristerge jáne partııalyq ókildikti damytýǵa deıingi jol Qazaqstandy jańa modelge — bir palataly Quryltaıǵa alyp keldi. Bul model 2026 jyldyń 1 shildesinde konstıtýtsııada bekitildi. Reformanyń basty mańyzy saıası esep berýdiń aıqyn júıesin qurý áreketinde jatyr. Prezıdent strategııalyq baǵytty belgileıdi, Quryltaı zań shyǵarý fýnktsııalaryn oryndaıdy, úkimet memlekettik saıasatty júzege asyrady jáne onyń nátıjeleri úshin jaýapty, al saıası partııalar azamattar men memleket arasyndaǵy eń mańyzdy baılanystyrýshy býynǵa aınalady, — dedi ol.
Sondyqtan, qazaqstandyq tájirıbe kóshirýge daıyn model retinde emes, salystyrmaly taldaý nysany retinde qyzyǵýshylyq týdyrady.
— Ortalyq Azııa elderi aldynda uqsas mindetter tur: memlekettik ınstıtýttardyń tıimdiligin arttyrý, azamattardyń senimin nyǵaıtý, zańnamanyń sapasyn jaqsartý, saıası básekelestikti damytý, jastardyń saıasatqa aralasýyn keńeıtý, áıelder ókildiginiń keńeıýin qamtamasyz etý, múgedekterdiń quqyqtaryn qorǵaý jáne memlekettik organdardyń eseptiligin arttyrý. Osy turǵyda qazaqstandyq Quryltaı modeli ınstıtýtsıonaldy jańarýdyń qyzyqty úlgisi bola aldy, — dedi Ábdijapar Bekmatov óz pikirinde.
Sarapshy sonymen qatar «Myqty Prezıdent — yqpaldy parlament — esep beretin úkimet» formýlasyn Qazaqstannyń konstıtýtsııalyq damýynyń jańa kezeńiniń negizgi sıpattamalarynyń biri dep sanaýǵa bolatynyn qosa aıtty.
«Oı Ordo» saraptamalyq bastamalar ortalyǵynyń dırektory Igor Shestakov Quryltaı saılaýyn joǵary baǵalady.
— Quryltaı naýqanynyń sońǵy kezeńderinde Almatyda resmı issaparmen júrgenimde, meniń baıqaǵanym — saılaý protsesiniń pragmatıkalyq ári tynysh jaǵdaıda ótkeni. Kandıdattar saılaýshylarǵa jaqsy tanys bolǵanyn atap ótý kerek. Qazaqstandaǵy saılaýshylardyń belsendi qatysýy kandıdattardyń qazaqstandyqtardyń áleýmettik-saıası jáne áleýmettik-ekonomıkalyq úmitterin qanshalyqty qanaǵattandyratynyn kórsetti, — dedi ol.
Igor Shestakov Qyrǵyzstandaǵy sarapshylar Qazaqstanda saıası partııalardy basqarý modeliniń engizilýin qyzyǵýshylyqpen baqylaıtynyn atap ótti. Onyń pikirinshe, saıası partııalar ınstıtýty bolmasa, búginde memlekettik basqarýdyń irgeli júıesin qurý óte qıyn.
— Bul Ortalyq Azııa elderi úshin geosaıası daǵdarystar tusynda partııalyq júıeni qurýda úlgi bolýy da múmkin. Qazaqstannyń tájirıbesi júıeniń memlekettiń negizi jáne turaqty ári tıimdi úkimetti qalyptastyrý ınstıtýty ekenin kórsetedi, — dedi saıasattanýshy.
Ekonomıka ǵylymdarynyń doktory Tolonbek Ábdirovtyń aıtýynsha, Qazaqstan men Qyrǵyzstandy tek ortaq tarıh, mádenıet jáne geografııa ǵana baılanystyrmaıdy, búginde elder arasynda saýda, kólik, energetıka jáne shekara sııaqty ekonomıkalyq baılanystardyń tyǵyz júıesi qalyptasqan.
— Osy turǵyda Qazaqstannyń saıası jańǵyrýy jáne jańa Quryltaıdyń qurylýy parlamentaralyq dıalogty damytý jáne ekijaqty jobalardy qoldaý úshin qosymsha ınstıtýtsıonaldy múmkindikter paıda bolyp jatqandyqtan, bul úrdis Qyrǵyzstan úshin de qyzyqty bolýy múmkin, — dedi ol.
Sarapshynyń pikirinshe, Qazaqstan men Qyrǵyzstan birtindep jaı ǵana tatý kórshilik qarym-qatynastan tereń ekonomıkalyq ózara táýeldilikke kóshe alady.
— Saýda, kólik, sý jáne energetıka, shekaralas aımaqtar, bilim berý jáne EAEO endi bólek salalar emes. Olar birtutas júıeni qura bastady. Al Qazaqstannyń saıası jańǵyrýy jáne jańa Quryltaı bul júıeni nyǵaıtýǵa bolatyn taǵy bir ınstıtýtsıonaldy arnany qurady. Parlamenttik dıplomatııanyń qundylyǵy eń aldymen onyń praktıkalyq nátıjelerinde kórinedi — kedergilerdiń, shyǵyndardyń azaıýy, birlesken jobalardyń kóp bolýy jáne Qyrǵyzstan men Qazaqstan arasyndaǵy tyǵyz ekonomıkalyq yntymaqtastyq, — dep qorytyndylady ol.
Buǵan deıin Quryltaı saılaýyna eýropalyq baıqaýshylardyń bergen baǵasyn jarııalaǵan edik.
Sondaı-aq, TMU baıqaýshylary Quryltaı saılaýyn joǵary baǵalady.
