Quryltaı Qazaqstannyń kıberqylmysqa qarsy kúresin kúsheıtetin qujatty qabyldady
ASTANA. KAZINFORM – Búgin Quryltaıdyń jalpy otyrysynda «Kompıýterlik qylmystar týraly konventsııany ratıfıkatsııalaý týraly» Zań eki oqylymda qaralyp qabyldandy.
Qujat 2001 jyly Býdapesht qalasynda qabyldanǵan. 2023 jylǵy sáýirde Qazaqstan Eýropa Keńesiniń Konventsııaǵa qosylý týraly resmı shaqyrýyn aldy.
- Konventsııanyń negizgi maqsaty – kıberqylmysqa qarsy is-qımyl jasaý jáne halyqaralyq yntymaqtastyqty qamtamasyz etý. Qujat kompıýterlik derekterdi jedel saqtaýǵa, elektrondyq dáleldemelerdi izdeý men alýǵa, buǵattaýǵa, trafık týraly málimetterdi jınaýǵa, sondaı-aq quqyqtyq kómek týraly suraý salýlardy joldaýǵa múmkindik beredi. Bul qajetti tsıfrlyq derekter Qazaqstannan tys jerde ornalasqan basqa da qylmystardy tergep-tekserý kezinde erekshe mańyzdy. Osy rette yntymaqtastyq ulttyq zańnamany jáne memlekettik egemendikti saqtaı otyryp júzege asyrylady, - QR Іshki ister mınıstriniń orynbasary Sanjar Ádilov.
Konventsııada eger suraý salýdy oryndaý memlekettiń múddelerin qozǵaıtyn bolsa, ony oryndaýdan bas tartý kózdelgen. Búginde osy Konventsııaǵa 80-nen astam memleket qosylǵan. Olardyń qatarynda AQSh, Kanada, Ulybrıtanııa, Germanııa, Frantsııa, Japonııa jáne Avstralııa bar. TMD elderinen – Armenııa, Ázerbaıjan jáne Moldova.
- Konventsııany ratıfıkatsııalaý transulttyq kıberqylmystardy tergep-tekserý kezinde qatysýshy memlekettermen jedel ózara is-qımyl jasaý aıasynda azamattardyń quqyqtaryn qorǵaýǵa quqyqtyq negiz qalyptastyrady, - dedi mınıstrdiń orynbasary.
Transshekaralyq qylmystardy ashý múmkindigi artady
Quryltaıdyi Konstıtýtsııalyq zańnama, sot júıesi jáne quqyq qorǵaý organdary komıtetiniń málimetinshe, Eýropa Keńesiniń 2001 jylǵy Kompıýterlik qylmystar týraly konventsııasy – aqparattyq tehnologııalar salasyndaǵy qylmystarmen kúresýge baǵyttalǵan alǵashqy halyqaralyq shart.
Qujat halyqaralyq quqyqtyq kómek kórsetý tetikterin, onyń ishinde ekstradıtsııalaýdy, aqparat almasýdy, birlesken tergeý áreketterin júrgizýdi qamtıdy, bul Qazaqstannyń transshekaralyq qylmystardy ashýdaǵy múmkindikterin arttyrady.
Konventsııanyń maqsattary:
- kompıýterlik júıeler men jelilerdiń, kompıýterlik derekterdiń qupııalylyǵyn, tutastyǵyn jáne qoljetimdiligin buzýǵa baǵyttalǵan qylmystarǵa, sondaı-aq osyndaı júıelerdi, jeliler men derekterdi teris paıdalanýǵa qarsy is-qımyl jasaý;
- osyndaı qylmystyq áreketterdi anyqtaýǵa jáne tergep-tekserýge járdemdesý arqyly mundaı qylmystyq árekettermen tıimdi kúresý úshin jetkilikti ókilettikter berý;
- kompıýterlik qylmystardy jasaǵany úshin sot qýdalaýyn memleketishilik deńgeıde de jáne halyqaralyq deńgeı de júzege asyrý;
- jedel jáne senimdi halyqaralyq yntymaqtastyqqa qatysty ýaǵdalastyqtardy ázirleý.
Zań kıberqylmysqa qarsy is-qımyl salasyndaǵy jumystyń tıimdiligin arttyrý, shet memlekettermen elektrondyq dáleldemelermen jáne aqparattarmen jedel almasý, sondaı-aq halyqaralyq standarttarǵa sáıkes ulttyq zańnamany jáne quqyq qoldaný praktıkasyn jetildirý úshin quqyqtyq negiz qurýǵa baǵyttalǵan. Konventsııanyń erejeleri Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýtsııasy men zańdarynyń adam quqyqtary men bostandyqtarynyń saqtalýyna kepildik beretin erejelerine qaıshy kelmeıdi. Konventsııa kıberqylmysqa qarsy kúres jónindegi ulttyq zańnamany nyǵaıtýǵa, ulttyq múddeler men azamattardyń quqyqtaryn qorǵaýǵa yqpal etetin bolady, al ony jasasý halyqaralyq qylmys deńgeıiniń arta túsýi jaǵdaıynda konstıtýtsııalyq quqyqtardyń iske asyrylýyna oń áserin tıgizedi. Konventsııany iske asyrý Qazaqstannyń qylmystyq jáne qylmystyq-protsestik zańnamasyn kıberqylmysqa qarsy kúres salasyndaǵy halyqaralyq standarttarǵa sáıkestendirýge septigin tıgizedi.
- Konventsııaǵa qosylý qoldanystaǵy ekijaqty sharttar men quqyqtyq kómektiń ózge de halyqaralyq tetikterin almastyrmaıdy, kerisinshe olardy kıberqylmys salasyndaǵy mamandandyrylǵan quraldarmen tolyqtyrady. Halyqaralyq yntymaqtastyq ulttyq zańnamany, protsestik kepildikterdi, adamnyń quqyqtary men bostandyqtaryn saqtaı otyryp júzege asyrylatynyn atap ótý mańyzdy. Konventsııa sheteldik organdardyń Qazaqstan Respýblıkasynyń aqparattyq júıelerine baqylaýsyz qol jetkizýin kózdemeıdi jáne memlekettik ókilettikterdi sheteldik tarapqa berýdi bildirmeıdi, - dedi depýtat Únzıla Shapaq.
Buǵan deıin habarlanǵandaı, jaqynda Astana qalasynyń Qylmystyq ister jónindegi aýdanaralyq soty zamanaýı telekommýnıkatsııalyq tehnologııalardy paıdalanyp, alaıaqtyq qońyraýlar uıymdastyrǵan transulttyq qylmystyq toptyń 24 múshesin kináli dep tanydy.
