Quryltaı balalardyń áleýmettik jelige tirkelýine shekteý qoıý tetigin naqtylaý máselesin kóterdi

— Búginde áleýmettik jeli balanyń bos ýaqytyn ótkizetin orta ǵana emes, onyń psıhologııasyna, densaýlyǵyna, minez-qulqyna jáne bilim alýyna yqpal etetin faktorǵa aınaldy. Memleket basshysy Qasym-Jomart Kemeluly Toqaev Tamyz konferentsııasynda jáne Quryltaıdyń alǵashqy sessııasynyń ashylýynda áleýmettik jeliler men tsıfrlyq platformalardyń balalardyń dúnıetanymyna otbasy men mektepten kem áser etpeıtinin aıryqsha atap ótip, 16 jasqa tolmaǵan balalardyń áleýmettik jelige tirkelýine zań arqyly tyıym salý bastamasyn qoldady. Saılaýshylarmen kezdesý barysynda da jıi kóterildi, — dedi depýtat.

Onyń málimetinshe, Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń Eýropalyq óńirlik bıýrosy júrgizgen zertteýi 44 eldegi 280 myńǵa jýyq jasóspirimdi qamtydy. Nátıjesinde áleýmettik jelini problemalyq deńgeıde paıdalanýshynyń úlesi 2018 jylǵy 7 paıyzdan 2022 jyly 11 paıyzǵa óskeni anyqtalǵan. Bul — máseleniń aýqymy jyl saıyn artyp bara jatqanyn kórsetedi. Mundaı táýeldilik uıqynyń buzylýy men psıhologııalyq ál-aýqattyń tómendeýimen baılanysty.

— 2023 jyly ıÝNISEF Balalar qorymen birlesip júrgizilgen zertteý nátıjesinde, Qazaqstandaǵy 9–10 jastaǵy balalardyń 60 paıyzy jáne 11–12 jastaǵy balalardyń 66 paıyzy áleýmettik jelilerde akkaýnttary tirkelgen. Al, balalardyń 88 paıyzynda jeke smartfon bar jáne olar eń tanymal TikTok, YouTube jáne Instagram platformalaryn erkin paıdalanyp otyr degen sóz. Bul balalardyń tsıfrlyq ortaǵa joǵary deńgeıde tartylǵanyn, alaıda ata-ana tarapynan baqylaýdyń jetkiliksiz ekenin kórsetedi. Sondaı-aq, balalar ál-aýqaty ındeksindegi 10–18 jas aralyǵyndaǵy áleýmettik jeliler arqyly jasalatyn býllıngke ushyraǵan balalardyń kórsetkishi eki eseden asyp, 2024 jyly — 15 paıyzǵa, 2025 jyly 33,5 paıyzǵa kóterilgen, — dedi ol.

Quryltaı depýtatynyń paıymynsha, másele balanyń áleýmettik jelide otyrýynda ǵana emes, onyń ýaqyty men jadyn joǵaltýynda. Áleýmettik jelige shamadan tys áýestik balanyń kitap oqýyna, sportpen aınalysýyna, otbasymen qarym-qatynasyna jáne sabaqqa daıyndalýyna bólinetin ýaqytty qysqartady. Sonyń saldarynan zeıin qoıý, aqparatty tereń qabyldaý jáne ózdiginen oılaý daǵdylary túbegeıli álsireıdi.

— Bul máseleniń ózektiligin álem elderiniń tájirıbesi de kórsetip otyr. Ashyq derek kózderine qaraǵanda, 2026 jyly 25 elde balalardyń áleýmettik jelidegi jasyna qatysty zańnamalyq sharalar naqty qaralǵan. Máselen, Aýstralııa alǵashqylardyń biri bolyp 16 jasty shek retinde bekitti. Mundaı shekteýler Brazılııa, Indonezııa jáne taǵy basqa elderde de kúshine engen. Kóptegen el 15-16 jasty negizgi shek retinde qarastyryp otyr. Qazaqstan da osy baǵytta naqty ári tıimdi model qalyptastyrýy qajet. Alaıda zań qabyldaýmen másele sheshilmeıdi. Balanyń jasyn qalaı anyqtaımyz? Jeke derekterin kim jáne qalaı qorǵaıdy? Shekteýdi aınalyp ótetin jalǵan akkaýnttarǵa tosqaýyl qalaı qoıylady? Al bilim alýǵa qajetti tsıfrlyq platformalarǵa qoljetimdilik qalaı saqtalady? Memleket basshysy da zań qabyldaýmen qatar, onyń naqty oryndalý tetigin aldyn ala oılastyrý qajettigin atap ótti. Bizdiń basty maqsatymyz — balalardyń quqyǵy men qaýipsizdigin qamtamasyz etý, — dedi Janarbek Áshimjan.

Osyǵan baılanysty ol Quryltaı depýtattarynyń atynan Úkimetten:

1. 16 jasqa deıingi balalardyń áleýmettik jelige tirkelýine shekteý qoıý tetigin naqtylaýdy;
2. balalardyń jeke jáne tsıfrlyq derekteriniń qaýipsizdigin qamtamasyz etýdi;
3. mektepterde tsıfrlyq gıgıena, medıasaýat jáne áleýmettik jelini qaýipsiz paıdalaný daǵdylaryn júıeli oqytýdy;
4. áleýmettik jeliniń balalardyń psıhologııalyq densaýlyǵyna, uıqysyna jáne oqý úlgerimine áserin turaqty zertteıtin ulttyq monıtorıng júıesin engizýdi surady.

Aıta keteıik, Quryltaı otyrysynda joǵary zań shyǵarýshy organ reglamentiniń jobasy talqylandy.