6,5 trln teńge: sheteldik basylym Qazaqstannyń iri qurylys baǵdarlamasyna nazar aýdardy

ASTANA. KAZINFORM — Eýropalyq EU Reporter basylymy Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń bastamasymen qolǵa alynǵan «Halyqtyq qurylys» baǵdarlamasyna maqala arnady.

«Qurylys jáne taǵy da qurylys»: sheteldik basylym Qazaqstannyń jańa baǵdarlamasy týraly jazdy
Foto: Aǵybaı Aıapbergenov\Kazinform

«Qurylys jáne taǵy da qurylys! Qazaqstan ınfraqurylymdy damytý qarqynyn údetip keledi» atty maqalada avtor Ulttyq qordan mektep, aýrýhana jáne jol salýǵa 6,5 trln teńgege jýyq qarjy bólý týraly sheshimdi halyqaralyq tájirıbemen salystyrǵan. Áleýmettik salaǵa salynǵan ınvestıtsııanyń uzaq merzimdi paıdasyna, Qazaqstan tájirıbesin ózge elderde qoldaný múmkindigine erekshe nazar aýdarǵan.

Baǵdarlama aıasynda mektepter, aýrýhanalar, emhanalar, sport nysandary, kópirler men joldar salynady. Basylymnyń jazýynsha, sońǵy jeti jylda Qazaqstan halqynyń sany eki mıllıonnan astam adamǵa ósken. Sondyqtan halqy kóbeıip kele jatqan qalalar men aýdandarda turǵyndardyń kúndelikti qajetine saı ınfraqurylymdy damytý mańyzdy.
Jańa baǵdarlama — memlekettiń áleýmettik salany damytý baǵytynda atqaryp kele jatqan jumysynyń jalǵasy. Sońǵy jeti jylda Qazaqstan bul salaǵa 88 trln teńgege jýyq qarjy baǵyttady. Onyń 33,2 trln teńgesi bilim berýge, 15,5 trln teńgesi densaýlyq saqtaý salasyna jumsaldy. Osy kezeńde qalalar men aýyldarda mektepter, balabaqshalar, medıtsınalyq mekemeler boı kóterdi.

«Qurylys jáne taǵy da qurylys»: sheteldik basylym Qazaqstannyń jańa baǵdarlamasy týraly jazdy
Foto: Aǵybaı Aıapbergenov\Kazinform

«Halyqtyq qurylys» baǵdarlamasyn iske asyrý bastalyp ketti. Alǵashqy kezeńde jalpy quny 1,3 trln teńgeden asatyn jobalar maquldandy. Josparda bilim berý, densaýlyq saqtaý, mádenıet jáne sport nysandaryn salý, ınjenerlik jeliler tartý, jol salý qarastyrylǵan.

«Qurylys jáne taǵy da qurylys»: sheteldik basylym Qazaqstannyń jańa baǵdarlamasy týraly jazdy
Foto: Aǵybaı Aıapbergenov\Kazinform

Maqala avtorynyń pikirinshe, memlekettik ınvestıtsııanyń tıimdiligi salynǵan nysandardyń sanymen nemese aýmaǵymen ǵana ólshenbeıdi. Sapaly bilim men medıtsınalyq kómektiń qoljetimdi bolýy, turmys jaǵdaıynyń jaqsarýy adamı kapıtaldyń damýyna tikeleı yqpal etedi. Bul eńbek ónimdiligin arttyryp, halyqtyń tabysyn kóbeıtýge jol ashady. Infraqurylymǵa salynǵan qarjy ondaǵan jyl boıy ekonomıkalyq paıda ákelýi múmkin.
Halyqaralyq zertteýler mundaı ustanymnyń negizdi ekenin kórsetedi.

«Qurylys jáne taǵy da qurylys»: sheteldik basylym Qazaqstannyń jańa baǵdarlamasy týraly jazdy
Foto: Aǵybaı Aıapbergenov\Kazinform

BUU Damý baǵdarlamasynyń 2025 jylǵy esebine sáıkes, Qazaqstan adamı damý ındeksi boıynsha 193 el men aýmaqtyń arasynda 60-orynda tur. Eldiń kórsetkishi — 0,837. Bul — Ortalyq Azııadaǵy eń joǵary nátıje. BUU Damý baǵdarlamasynyń turaqty ókili Katajına Vavernıa elimizde halyqtyń turmys deńgeıin jaqsartý, adamı damý jáne tsıfrlandyrý baǵytynda naqty ilgerileý baryn atap ótken.

BUU Balalar qorynyń (ıÝNISEF) «Generation 2050» esebinde Ortalyq Azııa halqynyń jartysynan astamy 30 jasqa tolmaǵany aıtylǵan. Balalardyń densaýlyǵyna, bilimi men damýyna qosymsha qarjy salý 2050 jylǵa qaraı óńirdegi jan basyna shaqqandaǵy jalpy ishki ónimdi bastapqy boljammen salystyrǵanda 6–14 paıyzǵa arttyrýy múmkin.
Qazaqstanda densaýlyq saqtaý salasynyń damýy, medıtsınalyq kómektiń sapasy men qoljetimdiliginiń artýy ólim-jitimniń azaıýyna, ómir súrý uzaqtyǵynyń ósýine yqpal etti. 2025 jyly eldegi kútiletin ómir súrý uzaqtyǵy 76 jasqa jýyqtady. Bul — táýelsizdik jyldaryndaǵy eń joǵary kórsetkish.

Basylym mekteptegi bilimniń qoljetimdiligin arttyrýǵa basymdyq bergen Indonezııanyń tájirıbesin de mysalǵa keltirgen. Ekonomıst Ester Dıýflonyń zertteýi osy baǵytqa salynǵan qarjy balalardyń bilim alý merzimin uzartýǵa, bolashaqta joǵary tabys tabýyna yqpal etýi múmkin ekenin kórsetken.

Avtor bul zertteýdiń nátıjesin Qazaqstannyń halqy ósip kele jatqan eldi mekenderde jańa bilim berý nysandaryn salý josparymen salystyrǵan.

EU Reporter basylymynyń baǵalaýynsha, Qazaqstan tájirıbesi memlekettik jınaqtardy óńirlerdi damytýǵa qalaı paıdalanýǵa bolatynyn kórsetedi. Baǵdarlama aıaqtalǵannan keıin de salynǵan nysandar halyqtyń ıgiligine jarap, uzaq jyl qyzmet etedi. Qarjyny osy baǵytqa jumsaýdyń basty artyqshylyǵy — qoǵamǵa uzaq merzim paıda ákelýinde.
Eske salaıyq, buǵan deıin Memleket basshysy «Halyqtyq qurylys» baǵdarlamasyna bólinetin 6,5 trln teńgeniń qaıda jumsalatynyn aıtqan edi.