Quran nege arab tilinde jiberildi

Al, arab tili úsh árippen ǵana Islamnyń eń uly kýáligi - «Alladan ózge táńir joq» degendi jeńil jolmen jetkize alady. ıAǵnı, «Lá ılıaha ılla-Llah» degen sóılem Lám, Álıf jáne Ha dep atalatyn arab tilindegi úsh-aq áripten quralady. Al, endi nege Quran arab tilinde ǵana jiberilgen degen saýalǵa jaýap berip kórelik, dep jazady  «Almaty aqshamy» basylymy.

Eń aldymen, óz elshisin kimge, qaı ýaqytta jáne qalaı jiberetinin Uly Qudyrettiń ózi sheshedi. Bul onyń ǵana quzyryndaǵy is. Quranda Jaratýshymyz bul týraly: «Allah óz elshisin qaıda attandyratynyn óte jaqsy biledi» dep atap ótedi.

Biz arabtardy bastan-aıaq maqtaýdan aýlaqpyz. Óıtkeni, paıǵambarlar qaı ultqa bolmasyn, úlken ǵıbratpen jiberilgen. Máselen, Allanyń nazary aýar shaqta arab jarty araly ártúrli puttarǵa tabynyp, rýhanı turǵyda azǵyndap ketken bolatyn. Tipti, dúnıege kelgen qyzdaryn tirideı kómetin deńgeıge jetken. Biraq, bul endi bólek áńgime. Búkil adamzatqa meıirim retinde jiberilgen din - Islamnyń túp-tarıhyna úńilgen keıbir ǵalymdar «bul tildi Táńirdiń ózi Qurannyń tili retinde tańdap alatyndaı sol zamandaǵy arabtardyń qandaı ereksheligi boldy?» degen saýalǵa da jaýap izdep kórgen eken. Zertteı kele, buǵan arabtar ómir súrgen orta, olardyń tili men ulttyq ereksheligi sebep bolǵan degen qorytyndyǵa kelgen.

Birinshiden, arab jarty araly jaǵrapııalyq jaǵynan sol dáýirdegi eń qolaıly aımaqta - Afrıka, Úndistan men Eýropanyń ortasynda ornalasqan bolatyn.

Ekinshiden, paıǵambar da sol tusta ár eldiń ókilderi jıi zııarat etetin Mekke qalasyna jiberildi. Bul qalaǵa kelgender keıin Islammen tanysyp, ony ózge ólkelerge nasıhattaýǵa atsalysty.

Úshinshiden, Mekke qalasynyń turǵyndary shóldi jerdiń qorshaýynda ǵumyr keshti. Osynyń arqasynda olar parsylar men grekterdiń jáne basqa da úlken órkenıetterdiń búldirgi yqpalyna asa kóp ushyraǵan joq. Alysqa uzamaı-aq, ózimiz ómir súrip otyrǵan qazirgi zamandy alaıyq. Máselen, Frantsııa Mysyr, Lıvııa, Sırııa, Marokko men Aljırdi, al Brıtanııa ózge elderdi basyp alǵanyn bilemiz. Biraq, arab jarty aralyn eshkim tikeleı jaýlap alǵan joq. Óıtkeni, jurttyń kóbisi bul óńirdiń qatal tabıǵatynan qaımyǵatyn. Budan ózge, arabtardyń ózi de osal halyq emes edi. Jergilikti turǵyndar júzdegen joldan turatyn óleń shýmaqtaryn bir estigennen-aq áp-sátte jattap alatyn erekshe este saqtaý qabiletimen tóńiregine tanylǵan-tuǵyn. Shóldi jerde óskendikten, arabtar qıynshylyqqa tózimdi keledi. Eger bul halyq jemis-jıdekke toly baqtardyń ishinde ómir súrse, paıǵambar kelgende ony qalaı qarsy alatyny beımálim edi. «Maǵan ol dinniń ne keregi bar? Almamdy jep, typ-tynysh jata bermeımin be?» demesine kim kepil? Biraq, Táńiri arabtardyń mańdaıyna shóp shyqpaıtyn shóldi ólke men mı qaınatatyn aptap ystyqty jazypty. Kún elý gradýsqa jetkende, bul jaqta jalańaıaq júrý áste múmkin emes. Bul, ásirese, qajylyqqa baryp qaıtqandarǵa jaqsy málim. Osyndaı qatal ómirge beıimdelgen halyq qana Islamnyń jaýapkershiligi aýyr júgin arqalaýǵa qabiletti edi. Sol dáýirdegi arabtardyń taǵy bir jaqsy qyry - ýádege beriktigi boldy. Arab bireýdi qorǵaýǵa ýáde berse, oǵan eshkimniń qol suǵýǵa qaqysy bolmaıtyn. Al, eger bireýdiń úıine kelgen qonaqty áldekim renjitip qoısa, úı ıesi qonaǵy úshin kek qaıtaratyn. Mundaı halyqtyń tili de ózindik erekshelikterge baı boldy.

Arab tili - tildik jaǵynan naqty tekterge (rodtarǵa) bólinetin birden-bir til. Máselen, orys tilindegi ótken shaqtyń kópshe túrin bildiretin «hodılı» degen sózdi alaıyq. Budan áńgimeniń tórkini kimder týraly ekenin nemese qaı jerge kimniń barǵanyn aıyrý óte qıyn. ıAǵnı, áıelder men erkekterdiń qaısysyn meńzep turǵany belgisiz. Al, arab tilinde ol jerge áıelder ǵana barǵany birden bilinedi. Uly Jaratýshynyń zańy jazylatyn kitapqa mundaı dáldik óte qajet. Sonymen birge, arab tiliniń ereksheligine baılanysty Quran jeti túrli maqammen oqylady. Osydan keıin ereksheligi óte kóp bul tildi Táńirdiń teginnen-tegin tańdap almaǵanyna kózińiz jetedi.

Mundaı kúrdeli tildi úırenýge umtylǵan adamǵa, ondaǵy árbir árip úshin bir-bir saýaptan jazatynyn Alla Taǵalanyń ózi de uly Quranda aıryqsha atap ótken. Bul arabtarǵa emes, basqa ulttarǵa berilgen artyqshylyq dep túsiný qajet. Osyndaı múmkindikterdiń arqasynda Qurannyń birde-bir útir-núktesi de burmalanbaı, búgingi kúnge aman jetti.

Qazir álemde Injildiń birneshe myń nusqasy bar eken. Olardyń árqaısysy bir oqıǵanyń ózin ártúrli taldaıdy. ıAǵnı, baıandaýlarynda birizdilik joq. Túpnusqasy saqtalmaǵannan keıin bul qasıetti kitaptyń qadiri joǵaldy. Al, Quranǵa Qudaıdyń ózi qorǵanysh bolady. Alla Taǵala óziniń sońǵy paıǵambary arqyly jibergen kitabynda osyǵan baılanysty «Bul kitapty Biz jiberdik, ári ony Qııametke deıin de Biz qorǵaımyz» degen.

Erterekte parsynyń bir jazýshysy: «Eger maǵan arab tilinde uryssańyz, ol maǵan parsysha maqtaý estigennen áldeqaıda artyq» depti. Bul onyń Quran tiline degen qurmetin kórsetse kerek.

Tarıhqa kóz júgirtsek, arab tilin zertteýshilerdiń barlyǵy basqa ulttan shyqqan eken. Solardyń biri ataqty oqymysty Sıbavaı bolatyn. Ol arab tiliniń grammatıkasy týraly áńgime qozǵaǵanda, arabtar ony uıyp tyńdaıtyn bolǵan. Birde, qartaıyp, baqılyq bolaıyn dep jatqan Sıbavaıǵa uly kelip: «Bımıaıa tý synı, ıa abıatah?», ıaǵnı «Bizge qandaı ósıet qaldyrasyń, áke?» dep suraıdy. Balasy «bımıa» degen sózdiń sońyn sozyp jiberedi. Buny baıqaǵan ákesi: «Men saǵan Alladan qorqýdy, sosyn budan keıin «bımıa»-ny sozbaı sóıleýdi buıyramyn. Bul bilimsizdik jáne arab tilin syılamaý» depti.

Arab tiliniń grammatıkasyn bilmeı, dinimizde ǵalym ataný múlde múmkin emes. Sondyqtan, ıslamnyń ataqty tórt oqymystysy - ash-Shafıǵı, Ábý-Hanıfa, ımam Málik pen ımam Ahmad arab tilin óte tereń meńgergen adamdar boldy. Biraq, budan arabsha bilý árbir musylmanǵa mindetti eken degen oı týmaýy tıis. Quran tilin árkim ózi úshin úırenedi jáne odan qoǵamǵa da kelip-keter paıda kóp. Uly Jaratýshymyz Quran Kárimde bul jóninde: «Alla Taǵala senderge aýyr nárseni júktemeıdi, jeńildik bolǵanyn qalaıdy» degen.