Qunarsyz tamaq pen qozǵalyssyz ómir adamdardy dertke shaldyqtyrýda - dáriger-neırohırýrg

Erjan Esengeldiuly Aqtóbede týyp-ósip, óńirdegi iri oqý ornynda bilim alǵan. Marat Ospanov atyndaǵy Batys Qazaqstan memlekettik medıtsınalyq akademııasynyń Emdeý isi fakýltetinde oqı júrip Aqtóbedegi jedel járdem aýrýhanasynyń neırohırýrgııa bóliminde meıirger bolyp jumys istedi. Qolyna dıplom alǵan jas maman birden sol aýrýhanaǵa dáriger bolyp turaqty qyzmetke ornalasady ári Almatydaǵy memlekettik ınstıtýttyń neırohırýrgııa bóliminde biliktiligin jetildiredi. Al 2004-2008 jyldary aralyǵynda oq tıip jaralanǵannyń, jol-kólik oqıǵasy kezinde zardap shekkenniń, kólik qaǵyp, jaǵdaıy aýyr kúıde jetkizilgen naýqastyń ómirin arashalaý úshin bar kúshin saldy. Demalyssyz, keıde úzdiksiz ota jasady. 2008 jyly aýrýhanadaǵy neırohırýrgııa bóliminiń aǵa dáriger bolyp, qajet kezde sanavıatsııamen aýdandarǵa baryp, sol jaqta jedel sheshim qabyldap, ota jasady. Uzaq jyldar boıy bir aýrýhana em júrgizip, ota jasaǵan Erjan Ýzganov 2013 jyly Astanaǵa aýysty. Respýblıkalyq jedel járdem ǵylymı ortalyǵynyń bas mamany bolyp eńbek etti. Ol jerde de telekópir arqyly aımaqtardaǵy neırohırýrgtarǵa keńes berip, shuǵyl kómek kerek bolǵanda sanavıatsııamen oblystarǵa bardy. Al qazir Aqtóbe medıtsınalyq ortalyǵyndaǵy neırohırýrgııa bóliminiń meńgerýshisi. Bólimde taǵy eki neırohırýrg bar. Úsh jylda úsh hırýrg 600 ota jasady. Onyń 150-den astamy joǵary mamandandyrylǵan operatsııa boldy.

«Jańa aýrýhanada alǵash ret omyrtqaǵa, julyn, bas-mı isigine operatsııalar jasala bastady. Jarylyp, ornynan qozǵalyp ketken omyrtqany qalpyna keltirý, buranmen bekitý, pyshaq qoldanbaı omyrtqalardyń ortasyna ıne kirgizip, «tsement» quıý, omyrtqa jaryǵyn alyp, aralyq dıskini aýystyrý sekildi barlyǵy alty túrli ota óńirde alǵash jasaldy. Qazir adamdar arasynda omyrtqa aýrýy jıilep ketti. Osteohondroz, omyrtqa jaryǵy sııaqty asqorytýǵa baılanysty aýrý túrleri órshidi. Shynyn aıtqanda medıtsınanyń kómegi 10 paıyz ǵana. Qalǵan 90 paıyzy adamnyń óz qolynda. Omyrtqa dertine shaldyqpas úshin dene shynyqtyrý kerek. Súıektiń myqty bolýy tamaǵymyzdyń qunaryna da baılanysty. Qazir bári jalqaý, qımyldamaıdy, kompıýterden túspeıdi, balalar burynǵydaı oınamaıdy. Ata-analar beliń aýyryp qalady dep balalarǵa qara jumys istetpeıdi. Aýyl men qala balasyn salystyryńyz, aýyl balalary shymyr bolyp keledi»,- deıdi Erjan Ýzganov.

Qytyrlaq qatqan nan, chıpsy jáne gazdalǵan sýsynmen tamaqtanyp, kompıýter oınaıtyn bala kúnde jemis-jıdek jese de qany azdyq dertine shaldyǵyp, aýrýshań bolady. «Durys tamaqtanbaımyz. Qazir balalar sıyr sútin ishpeıdi, úı tamaǵyn jemeıdi. Qoraptaǵy súttiń dárýmeni az. Buryn qalaı edi? Aýyl balasy almany jańa jylda, toıda jeıdi. Nan men maı da úıde, jarma jeıdi. Et te bar. Munyń ornyn qazir jasandy tamaqtar aýystyrdy. Saldarynan aýrý asqynyp jatyr», - dedi dáriger.

Aqtóbe medıtsınalyq ortalyǵynda mı isikterine de ota jasalady. Ókinishtisi, bul dert kóbine asqynyp ketkende anyqtalady. Adam álsirep, aıaq-qolynan jan ketip, denesi qurysyp, sińiri tartylǵan kezde em izdep, emhanaǵa barady. Elimizde bas-mı aýrýyn aldyn-ala anyqtaýǵa arnalǵan tekserý joq ári kompıýterdi tomografııa qymbat apparat.

Aýrýhanada ınsýltke arnalǵan ota ǵana shuǵyl jasalady. Ózgesi josparly operatsııa eken. Buryn jasy úlken qarııalardan anyqtalatyn dert qazir 30 jastan asqan adamdarda da kezdesedi. Jastar kóbine tamyr jarylyp, malformatsııa, anevrızma dıagnozymen túsedi.

«Aqtóbe oblystyq aýrýhanasyndaǵy neırohırýrgııa bólimindegi apparattar jańa ári sapaly. Kóbine Germanııa, AQSh-tan ákelinedi. Degenmen medıtsına bir orynda turmaıdy. Jańa tehnologııalar shyǵyp jatyr. Máselen, qazir operatsııanyń ústinde kompıýterli tomografııa jumys istep turady. Neıronavıgatsııa kóbine Germanııadan shyǵarylady. Bul isikti dál anyqtaýǵa, naýqastyń tez saýyǵyp ketýine yqpal etetin tehnologııa», - deıdi Erjan Esengeldiuly.

Oblystyq ortalyqqa aýdan, aýyldan, óńirdegi barlyq emhanadan keńes alýshylar keledi. Kezek kóp, em izdeýshiler dárigerge bar úmitin artyp otyr. Arasynda senbeıtinderi, emshiden kómek surap ketetinderi de bar. Olar ýaqytty tekke ótkizip, sońynda dárigerdiń esigin qaıta qaǵady.

«Aldymen bizge kelip keńes alady, keıin baqsy, emshege ketedi. Bir jylda adamnyń júıke júıesi ólip qalsa, otadan soń aıaqtan jan ketip qalady. Keıin bárine dárigerler kináli bolady. Emshi kóp, olarǵa senip ketetinder az emes», - deıdi dáriger.

Neırohırýrgııa óte názik sala. Munda operatsııalardyń bári arnaıy ulǵaıtqysh quraldarmen jasalady. Hırýrg bir orynda 3-4 saǵat, tipti 7 saǵat turyp, tapjylmastan, basyp buryp, sý ishpesten ota jasaıdy. Sondyqtan bolar, elimizde bul mamandyqty meńgeremin deıtin adamdar 11 jyl boıy oqyp, tájirıbe jınaıdy. Bul salada 10 jyldan astam eńbek tájirıbesi bar Erjan Ýzganov qyzdar úshin neırohırýrgııa qıyn ekenin aıtqanymen, qazir Aqtóbe rezıdentýrasynda birneshe názik jandy osy mamandyq boıynsha bilim alyp júr.

«Bir orynda tapjylmaı turyp, pyshaqtyń ár qımylyn ólshep, jaýapty ota jasaý óte qıyn. Keıde dárigerler 100 operatsııa jasadym dep aıtyp jatady. Meıli myń ota jasaıyq, adamnyń aǵzasy bir-birine uqsamaıdy. Qarapaıym ǵana omyrtqa jaryǵyn alsaq, ol ár adamda ártúrli. Neırohırýrg otadan buryn, otadan keıin ýaıymǵa salynady. Qalaı ótedi, aıaǵyn basyp júre ala ma, tura ala ma? Sondyqtan bolar, elimizde neırohırýrgtar az, sany 200-den asady. Bizder bir-birimizdi tanımyz. Tipti, kórshi elderdiń neırohırýrgtarymen baılanystamyz», - dedi Densaýlyq saqtaý salasynyń úzdigi E.Esengeldiuly.

Tórt balanyń ákesi aýyryp em izdegennen, aýyrmaýdyń jolyn qolǵa alýǵa shaqyrdy. Qunarly taǵam jep, kóz qyzyqtyrar jartylaı fabrıkattardan bas tartý qajet deıdi. Únemi dene jattyǵýlaryn jasap júrgen jón. Alaıda dárigerdiń ózi aıtady, ózi sportpen shuǵyldanbaıdy.

«Stýdent kezimde meıirger boldym, jaǵdaıy qıyn adamdardy kórdim. Jan aýyryp, em izdegenderdi kórgende olarǵa kómekteskim keldi. Sondyqtan bolar, neırohırýrgııa salasyn tańdap, osy baǵytty damytý jolynda ondaǵan ǵylymı-medıtsınalyq konferentsııa, semınar, sheberlik sabaqtaryna qatystym. Balalarym da medıtsınany tańdaı bastady. Tipti kishkentaı qyzym qýyrshaqpen oınaǵanda dáriger bolyp, em jasaıdy», - dedi hırýrg.

Dáriger úshin jumys degenimiz adam saýlyǵy, ult saýlyǵy. Olar ýaqytpen sanaspaıdy, 8 saǵattyq rejımge baǵynbaıdy. Olar keıde molda sııaqty. Aqyl-keńes beredi, biraq ony ózderi ustanbaıdy.  Olardyń eńbegi el aýzynda. Adam ómirin arashalaǵandar madaqtalady, maqtalady. Joǵary sanatty neırohırýrg Erjan Esengeldiuly da 2014 jyly N.I.Pırogova atyndaǵy medalin alyp, ótken jyly Densaýlyq saqtaý salasynyń úzdigi atandy.