«Kún» sýburqaǵy qalaısha tot basqan temirge aınaldy? – Bolat Majaǵulov isiniń aq-qarasy

Óner áleminen kelgen sheneýnik

Bolat Majaǵulov 1983 jyly Almatyda dúnıege kelgen. Mamandyǵy boıynsha – mýzykant. Qazaq ulttyq óner akademııasyn goboı (aýyzben úrlep tartylatyn mýzykalyq aspaptyń bir túri) klasy boıynsha támamdaǵan. Eńbek jolyn Astana memlekettik fılarmonııasynyń sımfonııalyq orkestrinde goboıshylar tobynyń kontsertmeısteri bolyp bastaǵan. Keıin Mádenıet mınıstrliginde eńbek etip, Beıbitshilik jáne kelisim saraıynyń dırektory boldy.

Onyń mansabyndaǵy eń mańyzdy kezeń – 2010-2019 jyldar aralyǵyndaǵy Astana qalalyq Mádenıet basqarmasynyń basshysy laýazymy. Keıin Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstrligine aýysyp, Etnosaralyq qatynastardy damytý komıtetin basqardy. Oǵan qosa Qazaqstannyń Djıý-djıtsý qaýymdastyǵyna jetekshilik etti.

«Kún» sýburqaǵyna qatysty daý shyqqanǵa deıin Majaǵulov kópshilikke qoǵam qaıratkeri retinde tanymal bolatyn. Alaıda sheneýniktiń ómirbaıanynda jýrnalıster nazarynan tys qalmaǵan kóleńkeli tustar da bar edi.

Ol 2011 jyly Astananyń sımfonııalyq orkestri tóńireginde úlken daý týyndap, 20-dan astam mýzykant ujymnan ketip qaldy. Dırıjer Qanat Ahmetov sol kezde elordalyq Mádenıet basqarmasynyń jańa basshysy ózine óz erkimen jumystan ketý týraly aryzǵa qol qoıýdy tabandy túrde usynǵanyn ashyq aıtqan bolatyn. Ol kezde bul qyzmetti Bolat Majaǵulov atqaryp otyrǵan edi. BAQ-taǵy shýǵa qaramastan, bul janjal sheneýniktiń qyzmet jolyna kedergi bolǵan joq.

2022 jyly onyń esimi taǵy da buqaralyq aqparat quraldaryn shýlatty. Bul joly Aqtóbedegi Seken Turysbekovtiń keshine baılanysty janjal týyndap, memlekettik qyzmetkerlerge bılet jergilikti sheneýnikterge bıletterdi satyp alý týraly mindettegen bolatyn. Jýrnalıstik zertteý kórsetkendeı, sol tusta Bolat Majaǵulov Aqtóbe oblysy ákiminiń keńesshisi bolyp jumys istegen jáne ol mýzykanttyń eski dosy bolyp shyqty. Aıta keterligi, buǵan deıin Majaǵulov Turysbekovtiń «Uly dala» kúıine túsirilgen beınebaıanyna da qatysqan.

«Kún» sýburqaǵy: Jospary men júzege asyrylýy

Bul 2016 jyl edi. Qazaqstan Táýelsizdiktiń 25 jyldyǵyn atap ótýge daıyndalyp jatyr. 28 naýryzda elorda ákimdigi keńeıtilgen otyrys ótkizip, merekelik is-sharalardyń aýqymdy baǵdarlamasyn bekitedi. Onda 6 shilde qala kúni men Táýelsizdik kúnine jeltoqsan oraılastyrylǵan 150-ge jýyq shara josparlanǵan.

Majaǵulov basqaratyn Mádenıet basqarmasyna Esil ózenindegi «Sý feerııasy» men «Jaryq-ıllıýmınatsııalyq jáne ot shoýyn» uıymdastyrý júkteledi. Bul jobany 2007 jyldan beri qalanyń merekelik bezendirý jumystary boıynsha ákimdikterdiń turaqty seriktesi bolyp kelgen Ivan Eırıh jetekshilik etetin ADV ART kompanııasy usyndy.

Urlyq shemasy: Úlestes kompanııa jáne jalǵan avtorlyq quqyq

Tergeýde anyqtaǵandaı, Majaǵulov pen Eırıh ózara dos bolǵan. Dál osy jaǵdaı qylmystyq shemanyń bastapqy núktesine aınaldy.

– Tergeý barysynda Majaǵulov pen Eırıhtiń jaqyn dos ekeni anyqtaldy. Eırıh memlekettik satyp alýǵa qatysý úshin ózine yńǵaıly, tanys kompanııa taýyp bergen. Osylaısha, olar eshqandaı konkýrssyz, tenderde eshkimmen jaryspaı-aq, kelisimshartty tikeleı ózderine jazdyryp alǵan, – dedi Astana qalasy prokýratýrasynyń ókili Mádııar Igenov.

Jospardy iske asyrý úshin konkýrssyz tásilimen shart jasasý shemasy qoldanylǵan. Memlekettik satyp alý týraly zań boıynsha, mundaı tásilge qyzmetke patent nemese avtorlyq quqyq bolǵan jaǵdaıda ǵana ruqsat beriledi. Tergeý barysynda avtorlyq quqyqtyń Asanova esimdi azamatshanyń atyna rásimdelgeni belgili boldy, alaıda ol sotta bul jobaǵa eshqandaı qatysy joqtyǵyn aıtyp berdi.

– Avtorlyq quqyq áldebir Asanovanyń atyna rásimdelgen. Sotta ol jobaǵa esh qatysy joqtyǵyn, JShS-men baılanysy joq ekenin aıtty. Onyń sózderin qoljazý saraptamasy da rastady. Asanovanyń atynan qoıylǵan qoldardy ol qoımaǵan, sondaı-aq JShS dırektorynyń qoldary da qoldan jasalǵan bolyp shyqty, – dep atap ótti Mádııar Igenov.

2016 jyldyń basynda Eırıhtiń deldaldyǵymen bul shemaǵa qurylys kompanııasynyń dırektory Mádı Qanapın tartyldy. Olardyń nusqaýymen Qanapın tehnıkalyq qujattama men smetalyq esepti daıyndady. Smetadaǵy soma ádeıi 3,9 mlrd teńgege deıin asyra kórsetilgen.

– Quny asyra kórsetilgen bul smetalyq esepti Majaǵulov bekitken, – dep tolyqtyrdy Igenov.

Majaǵulov úlestes kompanııamen kelisimshart jasasyp, bir aptanyń ishinde eki transhpen onyń shotyna 1,5 mlrd teńge aýdarǵan. Bul rette joba «qurylys» emes, ádeıi «qyzmet kórsetý» retinde rásimdelgen. Bul jobalaý-smetalyq qujattama, memlekettik saraptama jáne qurylys lıtsenzııasy sııaqty talaptardy aınalyp ótý úshin jasalǵan, óıtkeni úlestes kompanııada mundaı ruqsat qaǵazdary múldem bolmaǵan.

– Bul olarǵa zańsyz baıýǵa jaǵdaı jasady, – dep atap ótti Astana qalasy boıynsha Ekonomıkalyq tergep-tekserý departamentiniń ókili Oljas Musabekov.

Qytaı izi: Qarajatty shetelge shyǵarý

Sýburqaqty tehnıkalyq turǵyda iske asyrý úshin Qanapın Esil jaǵalaýyndaǵy birneshe jerdi sýretke túsirip, qytaılyq seriktesterine jibergen. Olar bolashaq nysannyń beınerolıgin daıyndap berdi. Birneshe aıǵa sozylǵan kelissózderden keıin Qanapın Qytaıdyń Gýanchjoý qalasyna Australian Rainbow kompanııasymen kezdesýge barady. Ol jerde ony Eırıh pen Sıao Shen esimdi (isker ortada Denıs degen atpen tanymal) qytaılyq ókil kútip alǵan. Qanapınniń aıtýynsha, dál sol kezde Eırıh qurylys materıaldaryn arzandatý týraly tapsyrma bergen.

– Qytaıǵa Majaǵulovtyń ózi de, qazir izdeýde júrgen Eırıh te barǵan. Olardyń Qytaıda túsken birlesken sýretteri bar, bul olardyń dostyq qarym-qatynasyn dáleldeıdi, biraq Majaǵulov sotta buny joqqa shyǵardy, – dedi Igenov.

Bıýdjetten jymqyrylǵan aqsha shetelge shyǵarylyp, keıin izin jasyrý jáne oǵan zańdy sıpat berý úshin elge qolma-qol aqsha túrinde qaıtarylǵan.

– Memleket 2016 jyly búkil jobaǵa 4 mlrd teńgege jýyq qarajat jumsady. Bul qarajatty qoldy qylý úshin olar Qytaıdaǵy tanystaryn tartqan. Qylmystyq top kúrdeli shemaǵa júgingen. Olar bıýdjet aqshasyn shekara asyryp, artynsha tekseristen jaltarý úshin elge qolma-qol aqsha qylyp jasyryn kirgizgen, – dep málimdedi Oljas Musabekov.

Qaǵaz betindegi jyltyr bolat is júzinde jaı temir bolyp shyqty

Tergeý barysynda urlyqtyń taǵy bir negizgi tusy – materıaldardy almastyrý ekeni anyqtaldy. Smeta boıynsha sýburqaqtyń qańqasy 304 markaly tot baspaıtyn bolattan jasalýy tıis edi. Іs júzinde konstrýktsııa totqa tózimdiligi tómen ári áldeqaıda arzan kómirtekti bolattan qurastyrylǵan.

Bolattyń eki túriniń arasyndaǵy baǵa aıyrmashylyǵy tonnasyna 700 myń teńge bolǵan. Nátıjesinde qujatta kórsetilgen jáne is júzindegi materıaldardyń quny arasyndaǵy aıyrmashylyq 452 mln 900 myń teńgege jetken. Bul soma da jobadan jymqyrylǵan.

Sapasyz materıaldy qoldaný nysannyń tez tozýyna sebep bolǵan. Astana qalalyq Mádenıet basqarmasynyń resmı dereginshe, sýburqaq 2019 jyly jumysyn toqtatqan. Keıbir derekkózder onyń odan da erte isten shyqqanyn aıtady. Qys mezgilinde belgisiz bireýler qýat beretin kabelder men jabdyqtardyń bir bóligin urlap ketken. Bul boıynsha qylmystyq is qozǵalǵanymen, sýburqaq sodan beri qalpyna keltirilgen joq.

Sot: Bolat Majaǵulov 8 jylǵa bas bostandyǵynan aıyryldy

Sot kezinde Bolat Majaǵulov «eshqandaı kinám joq» dep, aıyptyń birde-birin moıyndamady. Ol Mádenıet basqarmasyna nysan salý emes, tek shoý uıymdastyrý júktelgenin alǵa tartty. Onyń aıtýynsha, sýburqaq bastapqyda ýaqytsha qurylym retinde josparlanǵan. Bul ýáji onyń óz qorǵaýshylarynyń nysandy buzýǵa qarsy shyqqan resmı málimdemelerine qaıshy keldi.

– Munyń bári qurǵaq sóz, esh dáleli joq, qoldan qurastyrylǵan dúnıe. Ar-ujdanym taza. Kerisinshe, sotta esh kinásiz ekenim tolyq dáleldendi. Eńsemiz túsken joq, shyndyq úshin sońyna deıin kúresemin. Maǵan taǵylǵan aıyptardyń bári jala, – dedi Majaǵulov sot zalynda.

Al Mádı Qanapın, kerisinshe, tergeýmen ishinara jumys isteýge kelisken. Onyń aıtýynsha, iste eki kelisimshart bolǵan. Biri – jumystyń naqty quny, ekinshisi – kózboıaýshylyq úshin jasalǵan jalǵan qujat. Smetadaǵy somalardy ol emes, Eırıh belgilep otyrǵan. Qanapın óz kompıýteriniń dıskisinde iske qatysy bar tulǵalar men memlekettik organ basshylarynyń baılanysyn áshkereleıtin qujattar baryn aıtty, biraq olardy jarııalaýǵa qorqatynyn málimdedi.

Sot zalyndaǵy atmosfera taǵylǵan aıyptardyń salmaǵyna múldem sáıkes kelmedi. Majaǵulovty qoldaýǵa qazaqstandyq shoý-bıznestiń tanymal ókilderi – ánshi Sáken Maıǵazıev, ázilkesh Tursynbek Qabatov jáne basqa da óner adamdary keldi. Degenmen tanymal tulǵalardyń bul belsendiligi tergeý barysyna áser ete almady.

– Bul bizge esh kedergi keltirgen joq, biz istiń aq-qarasyn obektıvti túrde anyqtadyq. Eshkim maǵan qysym kórsetpedi. Qylmystyq iste taraptar teń, bári zań aıasynda júrgizildi, – dedi Musabekov.

Trevı sýburqaǵyna 260 jyl, al «Kúnniń» ǵumyry 10 jylǵa da jetpedi

Rımdegi Trevı sýburqaǵynyń salynǵanyna eki júz alpys jyldan asty. Kún saıyn myńdaǵan týrıst oǵan tıyn tastaıdy. Bul dástúr Italııa qazynasyna jyl saıyn shamamen bir jarym mıllıon eýro tabys ákeledi. Al Astanadaǵy «Kún» sýburqaǵy 10 jylǵa da jetken joq. Ol bıýdjettiń 4 mıllıard teńgesin «jutyp», mádenıet salasyndaǵy sheneýniktiń bedelin birjola sýǵa batyrdy.

Apellıatsııalyq ınstantsııa sot úkimin zańdy dep tanyp, ony ózgerissiz qaldyrdy. Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasyna sáıkes, jemqorlyq baby boıynsha sottalǵandar úshin merziminen buryn shartty túrde bosap shyǵý qarastyrylmaǵan.

Qarjylyq monıtorıng agenttiginiń qoldaǵy málimetine súıensek, sýburqaq isin tergeý barysynda Bolat Majaǵulovtyń taǵy bir qylmysqa qatysy bar ekeni anyqtalǵan.

Aıta keteıik, buǵan deıin 140 mln teńgeden astam qarajat jymqyrǵan Óskemen áýejaıynyń burynǵy prezıdenti men atqarýshy dırektoryna qatysty úkim shyqqan edi.