QUMShYQ ATA MEShІTІ
Qumshyq-Ata meshiti - H-HІІ ǵasyrlarda salynǵan jer asty sáýletti eskertkishterdiń biri. Túrkistan qalasyndaǵy Qoja Ahmet Iasaýı kúmbezinen ońtústikke qaraı bir shaqyrymǵa jýyq jerde, ashyq dalada ornalasqan.
Sopylardyń dinı rásimder ótkizýine arnalǵan. Qumshyq-Ata meshiti - eki bólmeli, uzynsha kelgen (10-ge metrge jýyq) eni tar dálizdi, shyǵa berisinde esigi bar úńgir qurylys. Sharshy shıki kirpishterden qalanǵan. Túkpirdegi meken-jaı kólemi 2h2 metrge jýyq, bıiktiktigi 1,6 metr tórtburysh pishininde, tóbesi shatyrly kúmbezben kómkerilgen.
Osy bólmege tıip turǵan sheńber pishinindegi bólmeniń, dıametri 2,5 metr jáne bıiktigi 2 metrge jýyq kúmbezben jabylǵan. Dálizi ıirli kelgen, negizgi bólmeler sııaqty kúıdirilgen kirpishten qalanǵan jáne kúmbezben kómkerilgen. Tóbeniń orta deńgeıinen qudyq tárizdes, kún shýaqtarymen jaryqtandyrý úshin, dıametri bir metrdeı, dálizge jaryq túsetin oıyq jasalǵan.
Jer asty meshitke aparatyn esik qırap qalǵandyqtan, baspaldaqtyń satylary anyqtalmaǵan. Meshit pen dálizdiń qabyrǵasy sharshy pishindi kúıdirilgen kirpishten órilgen. Bólmelerdiń qabyrǵalarynda shyrǵadan qoıýǵa arnalǵan kishkentaı qýystar jasalǵan. Búkil qurylystyń ishi qurylymy sylanbaǵan. Jer asty meshiti H-HІІ ǵasyrlarda ómir súrgen áýlıe Qumshyq-Ata atymen baılanysty aıtylady.
Zertteýlerde Qumshyq-Ata meshitin HІІ ǵasyrdan bastap halyq jınalyp, dinı ýaǵyzdar rásimi ótetin oryn bolǵanyn rastaıdy.
Qumshyq-Ata meshitin 1973-1974 jyldary Qazaq KSR Mádenıet mınıstrligi men Ǵylym akademııasynyń Tarıh, arheologııa jáne etnografııa ınstıtýtynyń ekspedıtsııasy (jetekshisi T.N.Senıgova) zerttegen. Eskertkishke 1985 jyly jóndeý jumystary júrgizilgen.
2003 jyly qaıta qalpyna keltirý jumystary júrgizilip, memleket qaraýyna alynǵan.
Derek kózi:
Qazaqstan ulttyq entsıklopedııasy, 5 tom.
