«Kúmis ýnıversıtet», shıpajaı, belsendi ómir ortalyqtary: Qart adamdarǵa qandaı qoldaý bar
ASTANA. KAZINFORM – Zeınetke shyǵý búginde tek zeınetaqy alýmen shektelmeıdi. Qazaqstanda aǵa býyn ókilderiniń belsendi ómir súrýine, bilim alýyna, densaýlyǵyn nyǵaıtýyna jáne kúndelikti kómek qajet bolǵan jaǵdaıda áleýmettik qyzmet alýyna múmkindik beretin túrli qoldaý sharalary bar. 1 qazan – Halyqaralyq qarttar kúnine oraı elimizdegi 2,5 mıllıonnan astam zeınetkerge qandaı múmkindikter qarastyrylǵanyn sholyp kórdik.
Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń málimetinshe, 2026 jylǵy 1 qyrkúıektegi jaǵdaı boıynsha Qazaqstandaǵy zeınetkerler sany 2 593 287 adamǵa jetken. Al 100 jasqa tolǵan jáne odan asqan 475 adam bar. Olardyń eń kóbi Almaty qalasynda – 68 adam. Ǵasyr jasaǵan 50 adam – Túrkistan oblysynda, 39 adam – Almaty oblysynda turady.
Eldegi eń egde turǵyn Ulytaý oblysynyń týmasy - 116 jasta. Sondaı-aq Pavlodar oblysynda 114 jastaǵy, Qostanaı oblysynda 111 jastaǵy turǵyn bar.
Egde jastaǵy azamattardy qoldaý birneshe baǵytty qamtıdy. Onyń ishinde zeınetaqymen qamtamasyz etýmen qatar, belsendi ómir saltyn qoldaý, áleýmettik ortadan shet qalmaýyna jaǵdaı jasaý jáne kúndelikti turmysta kómekke muqtaj adamdarǵa arnaýly áleýmettik qyzmet kórsetý bar. Bul sharalar qart adamdardyń qajettiligine qaraı ártúrli deńgeıde júzege asyrylady.
Aǵa býyndy qoldaýdaǵy baǵyttardyń biri – olardyń zeınetke shyqqannan keıin de belsendi ári mazmundy ómir súrýine jaǵdaı jasaý.
Zeınetke shyqqannan keıin belsendi ómir súrýge qandaı múmkindik bar
Bul rette Belsendi uzaq ómir súrý ortalyqtaryn ataýǵa bolady. Munda zeınetkerler densaýlyǵyn nyǵaıtyp, jańa daǵdylar meńgerip, óz qyzyǵýshylyǵyna saı ispen aınalysa alady.
Ortalyqtarda emdik dene shynyqtyrý, ıoga, skandınavııalyq júris, bı, shahmat, qolóner, vokal, beıneleý óneri, shet tilderi jáne tsıfrlyq saýattylyq boıynsha sabaqtar uıymdastyrylǵan. Sonymen qatar mádenı, sporttyq jáne bilim berý is-sharalary ótkizilip, psıhologter men zańgerler konsýltatsııa beredi.
Mınıstrliktiń dereginshe, 2026 jyldyń birinshi jartyjyldyǵynyń qorytyndysy boıynsha, elimizde 134 Belsendi uzaq ómir súrý ortalyǵy jumys istep tur. Onyń 82-si aýdandyq jáne aýyldyq jerlerde, 50-i oblystyq jáne respýblıkalyq mańyzy bar qalalarda ornalasqan.
Ortalyqtardyń eń kóbi Túrkistan oblysynda – 25. Almaty qalasynda – 19, Qostanaı oblysynda – 18, Almaty oblysynda – 12, Aqmola oblysynda 9 ortalyq bar. Budan bólek, mundaı ortalyqtar Abaı, Aqtóbe, Atyraý, Jambyl, Jetisý, Batys Qazaqstan, Qaraǵandy, Qyzylorda, Mańǵystaý, Pavlodar, Soltústik Qazaqstan oblystarynda, sondaı-aq Astana men Shymkent qalalarynda jumys isteıdi.
2025 jyly ortalyqtar 850 myń qyzmet kórsetken. Vedomstvo málimetinshe, monıtorıng nátıjesi baǵdarlamalarǵa qatysqan qarttardyń psıhoemotsıonaldyq jaǵdaıy men fızıkalyq densaýlyǵy jaqsarǵanyn kórsetedi. Ortalyqtar áleýmettik oqshaýlanýdy azaıtyp, belsendi ómir súrýge múmkindik beretin ortaǵa aınalyp keledi.
Kúndelikti kómekke muqtaj qarttarǵa qandaı qoldaý bar
Belsendi uzaq ómir súrý ortalyqtaryna ózdiginen baryp, túrli is-sharaǵa qatysa alatyn zeınetkerlermen qatar, egde jasyna baılanysty kúndelikti turmysta kómekke muqtaj adamdar da bar.
Olarǵa arnaýly áleýmettik qyzmetter statsıonarlyq jáne jartylaı statsıonarlyq jaǵdaıda, úıde, sondaı-aq ýaqytsha ornalastyrý arqyly kórsetiledi. Mınıstrliktiń málimetinshe, solardyń ishinde kóp suranysqa ıe baǵyttardyń biri – úıde qyzmet kórsetý.
Bul egde jastaǵy azamattarǵa úırenshikti ortasynda qajetti kómek alyp, otbasylyq jáne áleýmettik baılanystaryn saqtaýǵa, múmkindiginshe uzaq ýaqyt derbes ómir súrýge múmkindik beredi.
Qazir áleýmettik qorǵaý júıesinde shamamen 12 myń áleýmettik qyzmetker eńbek etedi. Onyń 9 532-si arnaýly áleýmettik qyzmetti azamattardyń úıine baryp kórsetedi.
Usynylǵan málimet boıynsha, arnaýly áleýmettik qyzmet kórsetetin uıymdarda 34 856-dan astam qart bar. Onyń 8 634-i – er adam, 26 222-si – áıel.
Budan bólek, elimizdegi 45 memlekettik statsıonarlyq áleýmettik qyzmet kórsetý ortalyǵynda 7 230 zeınetker turady. Olardyń 60%-y – er adam, 40%-y – áıel.
«Kúmis ýnıversıtet» jobasy: zeınet jasynda da bilim alýǵa bolady
Taǵy bir baǵyt – «Kúmis ýnıversıtet» jobasy. Ol Qazaqstanda 2021 jyldan beri júzege asyrylyp keledi jáne 50 jastan asqan azamattardyń bilim alýyna múmkindik beredi. Joba aıasynda tsıfrlyq, qarjylyq jáne quqyqtyq saýattylyq, shet tilderi, kásipkerlik, dene belsendiligi jáne basqa da baǵyttar boıynsha sabaqtar ótkiziledi. Bul model Frantsııa, Anglııa, Qytaı jáne Japonııa sııaqty elderde 60 jyldan astam ýaqyt boıy sátti jumys istep keledi.
Búgingi tańda Qazaqstanda 32 ýnıversıtet «Kúmis ýnıversıtet» baǵdarlamalaryn júzege asyrýda, tyńdaýshylar sany 1500 adamnan asady.
Máselen, 2026 jyly Q. Jubanov atyndaǵy Aqtóbe óńirlik ýnıversıtetindegi «Kúmis ýnıversıtetke» 120 adam tirkelgen. Tyńdaýshylardyń ortasha jasy – 66, al eń úlkeni – 79 jasta. Jalpy joba bastalǵaly atalǵan ýnıversıtette 350-den astam adam bilim alǵan.
Keıbir joǵary oqý oryndary zaman talabyna saı jańa kýrstardy da engizip jatyr. Máselen, Ualikhanov University-de tyńdaýshylar kúndelikti ómirde jasandy ıntellektini qoldanýdy, áleýmettik jelilerdegi marketıngti, qazaq jáne aǵylshyn tilderin meńgeredi. Sondaı-aq kognıtıvtik qabiletterdi damytý, qarjylyq jáne quqyqtyq saýattylyq boıynsha sabaqtar bar.
Óńirlerde baǵdarlamalardyń baǵyty ártúrli. Máselen, Qaraǵandydaǵy «Kúmis ýnıversıtetterde» tsıfrlyq saýattylyqpen qatar ınternet-alaıaqtyqtan qorǵaný, qarjylyq jáne quqyqtyq saýattylyq, shet tilderi men densaýlyqty nyǵaıtýǵa arnalǵan kýrstar ótkiziledi. Al Mańǵystaýda Yessenov University aǵa býyn ókilderine gıd-ekskýrsııa júrgizýshilerdi daıarlaý kýrsyn uıymdastyrǵan. Onyń baǵdarlamasyna ekskýrsııa júrgizý sheberligi, óńirdiń tarıhı-mádenı oryndary, kompıýterlik saýattylyq pen aǵylshyn tili engizilgen.
Osylaısha, «Kúmis ýnıversıtet» aǵa býyn ókilderine zeınet jasynda da bilimin jalǵastyryp, tsıfrlyq ortaǵa beıimdelýge, jańa qyzyǵýshylyq pen daǵdy qalyptastyrýǵa múmkindik berip otyr.
Zeınetkerler shıpajaıǵa qalaı bara alady
Zeınetkerlerge arnalǵan qosymsha áleýmettik qoldaýdyń biri – sanatorıı-kýrorttyq em. Mundaı kómek jergilikti bıýdjet esebinen kórsetiletindikten, joldama alý tártibi men jeńildik mólsheri óńirge qaraı erekshelenedi. Keı jerde zeınetker joldama qunynyń belgili bir bóligin tólese, endi bir óńirde emdelýge jumsalǵan shyǵynnyń bir bóligi óteledi.
Máselen, Astanada jasy boıynsha zeınetkerler sanatorıı-kýrorttyq emge joldama qunynyń 20%-yn tóleıdi. Al eń tómengi zeınetaqy alatyn azamattar úshin bul kórsetkish 15%-dy quraıdy. Jeńildikke ıe bolý úshin azamattyń elordada turǵylyqty jeri boıynsha keminde úsh jyl tirkelýi qajet.
Elordada sanatorıı-kýrorttyq emge jazylý elektrondy túrde júrgiziledi. Joldamalar sany shekteýli jáne tirkeý sanatorıılermen kelisilgen keste men qoljetimdi oryndarǵa qaraı júzege asyrylady.
Al Almatyda sanatorıı-kýrorttyq emge áleýmettik kómek alý úshin tabys mólsheri de eskeriledi. Máselen, Naýryzbaı aýdanynda turaqty turatyn jasy boıynsha zeınetkerdiń jan basyna shaqqandaǵy ortasha tabysy eń tómengi kúnkóris deńgeıiniń úsh eselengen mólsherinen, ıaǵnı 159 096 teńgeden aspaýy tıis. Bul talapqa sáıkes keletin zeınetker joldama alý úshin zeınetaqysynyń 25%-yn tóleıdi.
Jambyl oblysynda basqa tásil qarastyrylǵan. Munda jasy boıynsha zeınetkerlerge sanatorıı-kýrorttyq emdelýge ketken shyǵyn jylyna bir ret óteledi. Ol úshin otbasynyń jan basyna shaqqandaǵy ortasha tabysy eń tómengi kúnkóris deńgeıiniń úsh eselengen mólsherinen aspaýy kerek.
Bul rette zeınetker Qazaqstan aýmaǵyndaǵy sanatorııdi ózi tańdap, joldamany aldymen óz qarajatyna satyp alady. Emdelip kelgennen keıin rastaıtyn qujattaryn turǵylyqty jeri boıynsha jumyspen qamtý jáne áleýmettik baǵdarlamalar bólimine tapsyrady. Talaptarǵa sáıkes kelgen jaǵdaıda shyǵyn 45 AEK kóleminde óteledi.
Osylaısha, zeınetkerlerge sanatorıı-kýrorttyq em alý múmkindigi qarastyrylǵanymen, ony usyný tetigi respýblıka boıynsha birdeı emes. Joldama quny, zeınetker tóleıtin úles, tabysqa qoıylatyn talap jáne shyǵyndy óteý tártibi turǵylyqty óńirge baılanysty belgilenedi.
Zeınetaqy bes jylda qalaı ózgerdi
Aǵa býyndy áleýmettik qoldaýdyń negizgi baǵyttarynyń biri – zeınetaqymen qamtamasyz etý. Málimetke sáıkes, 2026 jyly zeınetaqy tólemderine 4 trln 857,5 mlrd teńge qarastyrylǵan. Onyń 3 trln 244,2 mlrd teńgesi yntymaqty, 1 trln 613,3 mlrd teńgesi bazalyq zeınetaqy tólemderine baǵyttalady.
2026 jylǵy 1 qyrkúıektegi jaǵdaı boıynsha jıyntyq zeınetaqynyń ortasha mólsheri 197 257 teńgeni quraǵan. Onyń ishinde yntymaqty zeınetaqynyń ortasha mólsheri – 103 203 teńge, bazalyq zeınetaqy – 53 991 teńge, jınaqtaýshy zeınetaqy – 40 063 teńge.
2021 jyly jıyntyq zeınetaqynyń ortasha mólsheri 128 312 teńge bolǵan. Osylaısha bes jylda bul kórsetkish 68 945 teńgege nemese 53,7%-ǵa ósti.
Eń tómengi tólemder de artqan. 2021 jyly memlekettik bazalyq zeınetaqynyń eń tómengi mólsheri 18 524 teńge bolsa, bıyl 35 596 teńgege jetti. Al eń tómengi zeınetaqy osy aralyqta 43 272 teńgeden 69 049 teńgege deıin ósti.
Zeınetaqy júıesindegi ózgerister 2023 jyldan bastap kezeń-kezeńimen júrgizilip keledi. 2023-2027 jyldar aralyǵynda bazalyq zeınetaqynyń eń tómengi mólsherin eń tómengi kúnkóris deńgeıiniń 54%-ynan 70%-yna deıin, eń joǵary mólsherin 100%-ynan 120%-yna deıin kóterý kózdelgen.
Sonymen qosa, 2023 jyldan bastap áıelderdiń zeınetkerlik jasyn kóterý de toqtatylyp, 2028 jylǵa deıin 61 jas deńgeıinde belgilendi.
Jalpy, aǵa býynǵa qatysty áleýmettik saıasatta olardyń tek materıaldyq jaǵdaıyna emes, ómir sapasyna da mán berilip keledi. Egde jasta adamnyń derbestigin saqtaýy, qoǵam ómirinen shet qalmaýy jáne óz múmkindigin júzege asyrýy mańyzdy baǵyttardyń birine aınalyp otyr.
Aıta keteıik, buǵan deıin 1 qazanda atap ótiletin Qarttar kúnine oraı Astanada zeınetkerlerge birjolǵy áleýmettik tólem beriletini habarlandy.
Sondaı-aq Qazaqstanda 100 jastan asqan qansha qarııa baryn jazǵan edik.
