Qumkóldiń qyrmany qyzyl dánge toldy - ShQO
ÓSKEMEN. QazAqparat - Shyǵys Qazaqstan oblysy Tarbaǵataı aýdanyndaǵy Barqytbeldiń baýraıynda osy ýaqytqa deıin kókónis ataýly múlde ósirilmegen. Jer jaǵdaıy jiti zerttelmegen, mamandardyń aıtýynsha, balbanıteti tómen dep tujyrym jasalǵan bolatyn. Al búginde osyndaǵy Qumkól okrýginde 2400 ga jer ıgerilip, 17 sharýa qojalyǵy jáne eki óndiristik kooperatıv ilkimdi jumys atqaryp otyr. Bul týraly «Dıdar» gazeti jazady.
Taıaýda osy okrýgtegi qyrman basynda, alqaptaǵy dala qosynda boldyq. Jolbasshymyz - Qumkól aýylynyń ákimi Tileýke Kónekbaev aldymen oralman aǵaıyndardyń kúzgi jıyn-terini qyzý júrip jatqan kókónis jáne dándi daqyldar alqabyna ákeldi.
Aýyl ákimi bıyl aýa raıy jańbyrly boldy, dalanyń oty da, egin de bitik shyqty,- deıdi. Dala tósin jańǵyrtyp júrgen «Enıseı» kombaınynyń qasyna kelip toqtadyq. Aldymyzdan beti kúnnen totyqqan bıdaı óńdi kelgen sharýashylyq ıesi Aǵabek Ulyqbekov shyqty.
-Assalaýmaǵalaıkúm, iske sát!
- Ýaǵalaıkúmassalam! Shúkir, etken eńbek, tókken ter esh ketpedi. Erte kóktemde egilgen 180 ga jerdegi bıdaıdyń shyǵymy jaman emes, ár gektarynan 25 tsentnerden ónim alýdamyz. Elý ga jerge egilgen arpanyń túsimi 18 tsentnerden aınalyp otyr. Bul óńirdegi jerdiń qunarlylyǵy óte jaqsy. Agronom mamandar jerge joǵary baǵa berip otyr,-deıdi. Aǵabek baýyrymyz júgeri alqabyna da ákeldi. Munda da qarbalas. Kombaınshy qysqa ǵana amandasty. Óıtkeni, sóılesýge murshasy joq. Býnkerden kezekte turǵan mashınalar qoraptaryn shabylǵan júgerige toltyryp, súrlem daıyndaý ortalyǵyna attandyryp jatyr. Ónim ár gektardan 30 tsentnerden aınalyp jatyr eken.
Aǵabektiń alqaby mańyndaǵy kókónis ósirýshi aǵaıyndy tórt azamattyń qosyna keldik. Árqaısysy jalǵa 20 gektardan jer alypty. Seksen ga jerdiń kókónisin jınap, qoımaǵa tasyp jatyr. Olardyń da bıylǵy yrysy jaman emes eken, 10 myń tonna kóleminde ónim alamyz dep otyr. Atshaptyrym jerdegi kelesi alqap - 12 sharýashylyqtyń basyn qosyp otyrǵan «Myrzashól» óndiristik kooperatıvi. Kooperatıv tóraǵasyn Almaty óńirinen kelgen tórt tirkemesi bar «KamAZ» mashınasyna kartop tıep jatqan jerinde kezdestirdik. Ádına Ulyqbekov «Qazir 150 ga jerdiń ónimin jınap jatyrmyz. Bıyl egilgen gollandyq tuqymnyń túsimi tamasha. Gektarynan 300-350 tsentnerden ónim alyp jatyrmyz. Kartopqa tapsyrys berýshiler kóp. Ázirshe egis basynan solardyń tapsyrysyn oryndaýdamyz»,-deıdi.
Alqaptyń basy qaınaǵan eńbek. Biri kartopty qaptasa, endi biri júk mashınasyna tıep jatyr. Jumysshylardyń deni orta jastaǵy áıelder men er-azamattar. Tapsyrystan artylǵan kókónister arnaıy qoımalarǵa jetkiziledi eken. Aýdannyń azyq-túlik qory da osy qoımalarda saqtalady. Ádınanyń aıtýyna qaraǵanda, Barqytbel baýraıyndaǵy kooperatıv músheleri jalǵa alǵan 2400 gektar jerdiń basym bóligine kókónis egilgen. Aldaǵy kúnderi sábiz, qyryqqabat, qyzylsha jınalmaq. Qyzanaq pen qııar túgel jınalyp, saýda oryndaryna túsken. Kóbisi Óskemen, Semeı, Aıagóz qalalarynda satylýda.
«Qumkól aýyldyq okrýgi aýdandaǵy kókónis óndirisiniń negizgi bazasy dese de bolǵandaı,-deıdi osy jerde áńgimege aralasqan aýyl ákimi T.Kónekbaev,- aýdan basshysy D.Orazbaev budan eki jyl buryn osy tyń jerdi ıgerýdiń bastamashysy bolyp, ońtústiktegi jer qadirin biletin aǵaıyndardy osynda qonystandyrǵanda jergilikti turǵyndardyń munda kókónis óspeıdi degen paıymdary búginde joqqa shyqty. Qazir ıgerilgen 2400 ga jer aýdan jurtshylyǵynyń ıgiligine aınaldy. Bıyl 1500 gektar jerge egilgen kókónisten 15000 tonna ónim alamyz dep otyrmyz. Oǵan jaǵdaı jasalǵan. Bes qoımamyz bar, taǵy bir qoıma paıdalanylýǵa beriledi. Dıqandardyń tehnıkalary da saqadaı saı. Janar-jaǵarmaı tapshylyǵyn kórgen emespiz. «Myrzashól» óndiristik kooperatıvinde 15 birlik jańa tehnıka egis dalasynda júr. Atalǵan tehnıkanyń barlyǵy lızıng arqyly alynǵan. Aldaǵy maqsatymyzda - okrýgke qarasty shaǵyn sharýashylyqtardy aýyl sharýashylyǵy kooperatıvine aınaldyrý. Elbasy jaqynda ǵana ótken keleli keńeste barlyq deńgeıdegi ákimderge bul isti jedeldetýdi qatań tapsyrdy, bizdiń aýylda mundaı tájirıbe bar».
Qumkól aýylyndaǵy egistik pen qyrman basynda bolǵanymyzda aýdandaǵy aýyl sharýashylyǵy salasynyń keleshegi kemel ekendigine aıqyn kóz jetkizdik. Kún eńkeıe egis basynan qozǵalǵanymyzda qara joldyń ústinde «Belarýs» traktorynyń tirkemesimen qyrmannan aýylǵa qaraı ándetip bara jatqan jumysshylardy kórdik.
Qadyrbek Kákimuly
Tarbaǵataı aýdany.
