Qulan, qaraquıryq, qasqyr: Barsakelmeste jabaıy tirshilik qalaı túrlendi
QYZYLORDA. KAZINFORM — Qyzylorda oblysynyń Aral aýdanyndaǵy Barsakelmes memlekettik tabıǵı qoryǵynda kúzgi sanaq ótti.
2025 jylmen salystyrǵanda birqatar janýar túrleriniń kóbeıgeni baıqalady.
— Máselen, dúnıejúzilik Qyzyl Kitapqa engen túrkimen qulanynyń sany 942 bastan 980 basqa, qaraquıryq 364 bastan 380 basqa jetti. Al qoıan 762 bastan 800 basqa deıin ósken. Sonymen qatar qasqyr, qaban, túlki, shıbóri jáne basqa da túrler boıynsha kórsetkish artqan. Qustar sanaǵy boıynsha 250 túr, onyń ishinde Qyzyl kitapqa engen 33, ındıkatorlyq 17 túr esepke alyndy, — dedi qoryqtyń bas ekologııalyq aǵartý ınjeneri Alma Esenova.
Al shaǵyl mysyǵynyń sany 10 bastan 7 basqa deıin tómendegen. Mamandar muny janýardyń jasyryn tirshilik etýimen baılanystyrady.
— Sondyqtan onyń naqty sanyn anyqtaý ońaı emes. Sanaq barysynda negizinen janýardyń izderi men vızýaldy baqylaý, ıaǵnı kózben kórý arqyly alynǵan derekterge súıene otyryp boljamdy sany esepteledi. Sondyqtan aıyrmashylyqty janýar sanynyń naqty azaıýy dep qabyldaýǵa bolmaıdy. Bul — sanaq kezinde anyqtalǵan boljamdy kórsetkish, — dedi Alma Esenova.
Kórsetkishtiń ózgerýine maýsymdyq qozǵalys, aýa raıy, janýarlardyń jasyryný ereksheligi, baqylaý jaǵdaıy men esepke alý ádistemesi áser etýi múmkin. Qoryq aýmaǵyn mekendeıtin sútqorekti janýarlar sanaǵy jyl saıyn kóktem jáne kúz mezgilderinde júrgiziledi. Negizgi maqsat — qoryq aýmaǵyndaǵy janýarlar dúnıesiniń esebin anyqtap, olardyń popýlıatsııalyq jaǵdaıyn baqylaý, sondaı-aq ózgeristi salystyrý jáne bıoalýantúrlilikti saqtaýǵa baǵyttalǵan tabıǵatty qorǵaý sharalaryn ǵylymı turǵyda josparlaý.
— Jyldyq eseptiń negizgi kórsetkishi retinde kúzgi sanaq nátıjesi alynady. Sebebi kúz mezgili — janýarlardyń kóbeıý kezeńinen keıingi popýlıatsııalyq quramyn baǵalaýǵa qolaıly ýaqyt. Bul kezeńde tólder ósip-jetilip, janýarlardyń jyl ishindegi kóbeıý nátıjesi belgili bir deńgeıde kórinis tabady. Sonymen qatar kúzgi sanaq qysqy kezeń qarsańyndaǵy janýarlar dúnıesiniń jaǵdaıyn baǵalaýǵa múmkindik beredi. Osyǵan baılanysty kúzgi sanaq qorytyndysy jyldyq eseptiń negizgi kórsetkishi retinde qabyldanyp, basqa maýsymdarda júrgizilgen baqylaý nátıjesi janýarlar sanynyń ózgerý dınamıkasyn, maýsymdyq qozǵalysyn jáne meken etý erekshelikterin zerdeleý úshin paıdalanylady. Jyl saıynǵy sanaq qoryqtyń janýarlar dúnıesin zertteý men saqtaýdyń mańyzdy ǵylymı negizderiniń biri sanalady, — dedi maman.
Eske salaıyq, Qarataý memlekettik tabıǵı qoryǵynda sibir elikteri jergilikti tabıǵatqa beıimdelip, turaqty popýlıatsııa qalyptastyra bastady. Sońǵy eki jylda analyq elikterdiń tóldegeni tirkelgen.
