Qýyrshaq - oıynshyq qana emes, ulttyq kıimdi, tarıhty dáripteıtin qural – sheber
ÓSKEMEN. KAZINFORM – Shyǵys Qazaqstan oblysy Altaı aýdanynda qýyrshaq jasaıtyn sheber bar. Irına Samoılovanyń qazaqtyń ulttyq kıimderin kıgen qýyrshaqtar toptamasy kózdiń jaýyn alady. Ol Abaıdyń 180 jyldyǵyna oraı uly aqynnyń qýyrshaǵyn da jasaǵan. Kazinform tilshisi sheberdi áńgimege tartyp kórdi.
– Qashannan beri qýyrshaq jasap júrsiz?
– Qýyrshaq jasaýmen 2012 jyldan beri aınalysyp kelemin. Áýeli jeńil túrlerin jasaı bastadym. Odan soń sheberligimdi shyńdaı túsip, basqa da qýyrshaqtardy jasap kórýge bel baıladym. Biraq bizdiń Altaı qalasynda oǵan qajetti materıaldardy tabý múmkin emes boldy. Sóıtip, Máskeýden tapsyrys berip aldyrtýǵa týra keldi. Qazir ınternetten bárin tabýǵa bolady ǵoı, qýyrshaq jasaýdyń qyr-syryn úıretetin vıdeolardy kóre bastadym. Qolymnan keledi eken. Biraq bul ońaı sharýa emes. Jylyna 1-2 qýyrshaq qana jasaı aldym. Sodan Almatydaǵy sheberlik sabaǵyna baryp, bilimimdi arttyryp keldim. Ýaqyt óte kele jyldamdyǵym da arta tústi. Bul naǵyz shyǵarmashylyq jumys. Túrli materıaldardan jumys isteýdi de bilýiń kerek.
– Siz úshin qýyrshaq oıynshyq pa, álde óner me?
– Men úshin qýyrshaq degen ol – óner. Mysaly «Qazaqstan Altaıy» dep atalatyn qýyrshaqtar toptamasyn jasap jatqanyma 5 jyl boldy. Shyǵys Qazaqstan oblysynda arheologııalyq qazba jumystary jıi júrgizilip jatady. Sonda túrli jádigerler tabylady. Bul tarıhymyzdy tanýǵa jol ashady. Odan soń ólkemiz týraly san alýan ańyz-ápsanalardy oqyǵandy unatamyn. Sondyqtan «Qazaqstan Altaıy» degen ataýmen ulttyq kıimder kıgen qyzdardyń qýyrshaǵyn jasaýdy qolǵa alǵan edim. Sondyqtan qýyrshaqty tek oıynshyq emes, ulttyq kıimdi, salt-dástúrdi, tarıhty dáripteıtin qural deýge de bolady.
Ózim árkez izdeniste júretin adammyn. Tarıhı kitaptardan bólek, ertegi oqyǵanda jaqsy kóremin. Al bul adamnyń qııalyn damytady. Birinshi qýyrshaqtardyń obrazdaryn oısha elestetip alamyn. Odan soń baryp materıaldarǵa tapsyrys berip, jumysqa kirisemin.
– Qandaı materıaldarmen jumys isteısiz?
– Qazir kúıdiriletin plastıkpen de, ózdiginen qatatyn plastıkpen de jumys isteımin. Sonymen qatar flıýmo degen materıal bar, keıde ony sýyq farfor dep te ataıdy. Bul sál kúrdelirek baǵyt.
Ár materıaldyń óz ereksheligi bar. Mysaly, flıýmomen jumys istegende bir úlgiden birneshe qýyrshaq jasaýǵa bolady. Al sheberdiń óz qolymen músindegen qýyrshaǵy bireý-aq bolady. Qansha tyryssań da, eki birdeı etip jasaý múmkin emes.
– Sóz arasynda qazaqy ulttyq kıimdegi qýyrshaqtar týraly aıtyp qaldyńyz ǵoı. Osy toptama boıynsha qansha qýyrshaǵyńyz bar?
– Shyǵys Qazaqstannyń tabıǵaty da, tarıhy da erekshe ǵoı. Kúrshim aýdanyndaǵy Qıyn-Kerish shatqalyna barǵanymda qatty áser aldym. Sodan keıin ulttyq naqyshtaǵy qýyrshaqtar jasaý oıy týdy. Baqsy, Umaı ana sııaqty obrazdardy da jasadym. Qazir osy toptamada shamamen on shaqty qýyrshaq bar. Keıbiri satylyp ketti, keıbiri áli ózimde.
– Ulttyq kıimderdi qalaı zerttedińiz?
– Kóbine qazba jumystarynyń nátıjesinde qolymyzǵa túsken tarıhı artefaktilerge, mýzeı materıaldaryna, ınternettegi derekterge súıendim. Árıne, burynǵy materıaldardy dál tabý qıyn, biraq soǵan uqsastaryn izdep, qoldan kelgenshe qaıtalaýǵa tyrysamyn. Al ańyz keıipkerlerin jasaý barysynda óz qııalyma erik beremin.
– Osy qýyrshaqtar arqyly ne aıtqyńyz keledi?
– Men qýyrshaqtar arqyly tarıhymyzdyń tynysyn jetkizgim keledi. Bul jerimizdiń, halqymyzdyń tarıhy.
– Bıyl Abaıdyń 180 jyldyǵyna oraı uly aqynnyń qýyrshaǵyn jasapsyz. Qanshalyqty qıyn boldy?
– Iá, Abaı Qunanbaıulynyń kelbetin qaıtalap qýyrshaq jasaý ońaı bolǵan joq. Sebebi men kóbine abstraktili obrazdar jasaımyn. Al naqty adamǵa uqsatý qıyn. Biraz ýaqyt kúmándandym. Sýretterin, portretterin qarap shyqtym. Kóp adam uly aqynǵa uqsastyq bar dedi, soǵan qýandym.
– Abaıdyń qandaı qyryn kórsetkińiz keldi?
– Onyń oıshyl, sabyrly beınesin bergim keldi. Qýyrshaqtyń qolyna kitap ustattym. Abaı halyqty birlikke, tatýlyqqa shaqyrǵan adam ǵoı.
– Aldaǵy josparlaryńyz qandaı?
– Qazaqstan tarıhyna baılanysty jumystardy jalǵastyramyn. Byltyr «Altay Fest» festıvalinde mýzeıdiń qýyrshaq kórmesin kórip, qatty shabyttandym. Sol kórmeden kórgen obrazdar boıynsha jańa jumystar jasaǵym keledi.
– Al ózińiz qandaı kórmelerge qatystyńyz?
– Óskemende jeke kórmelerim boldy. Sonymen qatar Novosıbırsk, Tashkent qalalaryndaǵy kórmelerge qatystym. Mundaı sharalarda basqa sheberlerdiń jumysyn kórip tájirıbe almasasyń, shabyttana túsesiń.
– Ózińizge eń jaqyn jumysyńyz qaısy?
– Muztaý taýyna arnalǵan qýyrshaqty erekshe jaqsy kóremin. Sebebi ol obrazben baılanysty ańyz kóp, ári meniń ózime de jaqyn taqyryp.
– Qazir bir qýyrshaqty jasaýǵa qansha ýaqyt jumsaısyz?
– Orta eseppen bir aıdaı ketedi. Abaı Qunanbaıulynyń beınesin jasaýǵa eki aı jumsadym. Ásirese, kıimi kúrdeli obraz bolsa, kóp ýaqyt alady. Keıde túnge deıin otyryp jumys isteımin.
– Qýyrshaqtaryńyz satyla ma?
– Iá, satylady. Kóbi shetelge ketedi. Qazaqstanda, Reseıde, basqa elderde de satyp alǵan adamdar kóp.
– Qýyrshaq jasaǵysy keletin jas sheberlerge qandaı keńes berer edińiz?
– «Boıymda talant joq» dep oılamaý kerek. Eń bastysy - nıet pen eńbek. Áýelderi qýyrshaq oıdaǵydaı shyqpaýy múmkin. Biraq kóp jumys isteseń, úırenip ketesiń. Jalpy shyǵarmashylyq degen adamdy rýhanı turǵyda baıytady, jaqsy oılarǵa jeteleıdi.
– Qýyrshaqtardyń baǵalary qandaı?
– Baǵa materıaly men kúrdeliligine qaraı. Qarapaıym, shaǵyn qýyrshaqtar shamamen 100 myń teńgeden bastalady.
– Áńgimeńizge kóp rahmet!
Eske salsaq, osyǵan deıin Petropavl turǵynynyń polımerli balshyqtan erekshe qýyrshaqtar jasaıtynyn jazǵan edik.