Qýanysh Ábilmajınov: Montajer bolý úshin ár kadrdyń mazmunyn túsiný kerek
ASTANA. KAZINFORM — Kórermen teledıdardan birneshe mınýttyq sıýjet kóredi. Biraq sol sıýjettiń artynda qanshama saǵattyq eńbek jatqanyn bári bile bermeıdi. Kadrlardy irikteý, dybysty retteý, oqıǵany ret-retimen ornalastyrý — montajerdiń kúndelikti jumysy. Prezıdent Teleradıokesheni derekti kıno ortalyǵynyń beıne-montajeri Qýanysh Ábilmajınov osy salada on jyldan astam ýaqyt eńbek etip keledi. Ol televızııaǵa qalaı kelgenin, jumysynyń qyzyǵy men qıyndyǵyn, montajer úshin eń mańyzdy nárse ne ekenin aıtyp berdi.
Qýanysh Ábilmajınov televızııadaǵy eńbek jolyn 2015 jyly vıdeoınjener bolyp bastaǵan. 2018 jyly «Aqorda» bóliminiń montajeri qyzmetine aýysyp, 2022 jyldan beri Prezıdent Teleradıokesheniniń derekti kıno ortalyǵynda jumys isteıdi. Osy jyldar ishinde ol ártúrli formattaǵy materıaldardy montajdap, tájirıbe jınaqtaǵan.
Onyń aıtýynsha, montajer bolý týraly sheshim bir kúnde qabyldanbaǵan. Alǵashynda vıdeonyń qalaı jasalatyny, kadrlardyń bir-birimen qalaı baılanysatyny qyzyqtyrǵan. Keıin montajdyń jaı ǵana kadrlardy biriktirý emes ekenin túsingen.
— Bir kadrdy ózgertý arqyly kórermenniń emotsııasyn da, oqıǵaǵa degen kózqarasyn da ózgertýge bolady. Sol kezde bul mamandyqqa degen qyzyǵýshylyǵym kásibı tańdaýǵa aınaldy, — deıdi ol.
Alǵashqy jumys kúnderi de áli esinde. Televızııada ýaqyttyń mańyzdy ekenin, ár tapsyrmaǵa jaýapkershilikpen qaraý keregin sol kezde túsingen.
— Montajdalǵan materıal efırge shyǵady, ony myńdaǵan adam kóredi. Sondyqtan tapsyrmany durys túsinip, jumysty belgilengen ýaqytta aıaqtaý mańyzdy. Sol kúnder maǵan tájirıbeniń kóp nárse úıretetinin kórsetti, — deıdi Qýanysh Ábilmajınov.
Bir mınýttyq sıýjetke qansha kúsh jumsalady
Montajerdiń jumysynda bir kún ekinshi kúnge uqsamaıdy. Keıde ol tolyqmetrajdy derekti fılmmen birneshe aı jumys istese, keıde merekege nemese belgili bir kúnge arnalǵan beınerolıkti qysqa ýaqytta daıyndaýy kerek. Al Aqordadaǵy resmı is-sharalar kezinde ýaqytpen sanasýǵa týra keledi.
— Sammıtter men mańyzdy kezdesýler ótip jatqanda, materıaldy oqıǵa órbip jatqan jerde otyryp montajdaıtyn kezder bolady. Ony birneshe mınýttyń ishinde daıyndap, belgilengen ýaqytta efırge nemese taspaǵa ótkizý kerek, — deıdi maman.
Bir mınýttyq sıýjet úshin qansha saǵattyq materıal qaralatyny da taqyrypqa baılanysty. Keıde jarty saǵattyq túsirilim jetkilikti bolsa, keıde birneshe saǵattyq, tipti birneshe kún boıy jınalǵan materıaldy qarap shyǵýǵa týra keledi.
Mundaıda montajer úshin kadrlardy qysqarta salý jetkiliksiz. Eń bastysy — oqıǵanyń maǵynasyn joǵaltpaý.
Qýanysh Ábilmajınov bastapqyda montajdy ádemi kadrlar men áserli aýysýlardan turatyn jumys dep oılaǵanyn aıtady. Alaıda tájirıbe jınaqtaǵan saıyn kadrdyń ádemiliginen buryn onyń oqıǵaǵa qanshalyqty qajet ekenine mán bere bastaǵan.
— Keıde ádemi kadr sıýjetke múlde qajet bolmaýy múmkin. Montajer retinde eń úlken sabaqtarymnyń biri — ózińe unaǵan kadrdy emes, oqıǵaǵa qajet kadrdy tańdaı bilý, — deıdi ol.
Kórinbeıtin eńbek
Kórermen daıyn sıýjetti kórgenimen, onyń qalaı jasalǵanyn bile bermeıdi. Bir sóılemge sáıkes kadr tabý, dybysty sáıkestendirý, aqparattyń retin ózgertý — munyń bárine ýaqyt qajet. Montajerdiń jumysy kóbine ekrannan kórinbeıdi. Biraq ol kórermenniń oqıǵany qalaı qabyldaıtynyna tikeleı áser etedi.
Invisible editing (eń jaqsy montaj kórinbeıdi) degen pikirmen Qýanysh Ábilmajınov ta kelisedi. Onyń oıynsha, kórermen kadrlardyń qalaı jalǵanǵanyna emes, oqıǵanyń ózine nazar aýdarsa, montaj óz mindetin oryndaǵany. Degenmen mýzykalyq klıpte nemese jarnamada montajdyń kózge túsip, erekshe stıl qalyptastyrýy da oryndy. Sondyqtan ár materıaldyń maqsatyn túsiný mańyzdy. Jýrnalıst belgili bir kadrdy qysqartýdy surasa, montajer aldymen onyń sebebin anyqtaýǵa tyrysady. Eger sol kadr oqıǵa úshin mańyzdy bolsa, óz pikirin aıtyp, basqa nusqa usynady.
— Eń aldymen, ne sebepti qıǵysy keletinin suraımyn. Eger sol kadr sıýjet úshin mańyzdy dep eseptesem, onyń nege qajet ekenin túsindiremin jáne balama nusqasyn usynamyn, — deıdi ol.
Munda montajerdiń mindeti tek tehnıkalyq tapsyrmany oryndaý emes, materıaldyń mazmuny men tutastyǵyn saqtaýǵa da atsalysý.
Qatelik te sabaq bolady
Televızııadaǵy jumys únemi asyǵystyq pen jaýapkershilikti talap etedi. Keıde dybys deńgeıin baıqamaı qalý, kadrdyń uzaqtyǵyn durys tańdamaý nemese tıtrdi qaıta teksermeý sııaqty qatelikter bolýy múmkin.
Qýanysh Ábilmajınovtyń aıtýynsha, eń mańyzdysy — qateni moıyndap, túzetý jáne onyń qaıtalanbaýyna kóńil bólý. Sondyqtan daıyn materıaldy efırge jibermes buryn birneshe ret qarap shyǵýǵa tyrysady.
Uzaq ýaqyt montaj ústelinde otyrý da bul mamandyqtyń bir qıyndyǵy. Ásirese kúrdeli joba nemese mańyzdy efır aldynda ár detaldi tekserýge týra keledi. Degenmen birneshe saǵat boıy jumys istegen materıaldyń birtutas dúnıe bolyp shyqqanyn kórý sharshaýdy umyttyrady.
Al bos ýaqytynda ol ekrannan alystap, serýendeýge, taza aýada demalýǵa tyrysady. Keıde mýzyka tyńdap, kıno kóredi. Biraq montajerdiń kásibı ádeti munda da baıqalady. Máselen, fılm kórgende nazar kadrlardyń qalaı qurylǵanyna burylyp kete beredi.
Jasandy ıntellekt montajerdi almastyra ma
Qazir jasandy ıntellekt kóptegen salaǵa enip jatyr. Montaj óneri de budan tys qalmaıdy. Qýanysh Ábilmajınovtyń pikirinshe, aldaǵy ýaqytta bul tehnologııa materıaldy irikteý, dybysty tazalaý, sýbtıtr jasaý sııaqty jumystardy jeńildetedi.
Alaıda ol jasandy ıntellekt montajerdi tolyq almastyra alady dep oılamaıdy.
— Qazirdiń ózinde jasandy ıntellekt avtomatty túrde sýbtıtr jasaıdy, dybysty tazartady, uzaq materıaldan qajetti fragmentterdi tabýǵa kómektesedi. Biraq naqty oqıǵanyń maǵynasyn túsiný, etıkalyq sheshim qabyldaý jáne materıaldyń kórkemdik baǵytyn anyqtaý úshin adamnyń tájirıbesi men kózqarasy qajet, — deıdi maman.
Sondyqtan ol bolashaqta jańa tehnologııalardy meńgerip, olardy jumysta tıimdi paıdalana bilýdiń mańyzy arta túsedi dep sanaıdy.
Jas montajerlerge de aıtary bar. Onyń pikirinshe, montaj baǵdarlamasyn meńgerýmen ǵana shektelýge bolmaıdy. Kınony, jýrnalıstıkany, mýzykany jáne adam psıhologııasyn túsiný de mańyzdy.
— Kóp fılm kórińiz, óz jumysyńyzdy taldańyz, tájirıbeli mamandardyń jumysyn zertteńiz. Eń bastysy — ár kadrdyń ne úshin turǵanyn túsinińiz. Tehnıkany úırenýge bolady, al oqıǵany seziný qabileti tájirıbemen qalyptasady, — deıdi ol.
Qýanysh Ábilmajınov úshin montajer bolý kadrlardy bir-birine jalǵaý ǵana emes. Bul oqıǵany túsinip, onyń negizgi oıyn kórermenge durys jetkizý. Kórermen ekrannan daıyn dúnıeni kórgenimen, sol nátıjege jetý úshin atqarylǵan eńbekti árdaıym baıqaı bermeıdi. Al montajer úshin jumystyń eń úlken nátıjesi oqıǵanyń kórermenge áser etip, ony oılanta alýy.
Eske salaıyq, buǵan deıin Jibek Joly/Silk Way telearnalarynyń efırdi qamtamasyz etý qyzmetiniń basshysy Dına Aımaǵambetova Kazinform tilshisine bergen suhbatynda mamandyǵynyń ereksheligi, efır aldyndaǵy jaýapkershilik, komandalyq jumys jáne bala kúngi armanynyń ómirlik isine aınalǵany týraly áńgimelep bergen edi.
