QSZI: qazaqstandyqtardyń basym bóligi qundylyqtardyń bárin mańyzdy dep sanaıdy
ASTANA. KAZINFORM — QSZI júrgizgen aýqymdy zertteý qazaqstandyqtardyń qundylyqtar júıesi kúrdeli ári kópqabatty ekenin kórsetti. Qazaqstandyqtar úshin eńbek, otbasy, qaýipsizdik, erkindik pen teńdik bir-birine qarsy emes — bári qatar mańyzdy. Sarapshylar muny qoǵamdaǵy birneshe qundylyq júıesiniń qatar ómir súrýimen baılanystyrady.
8 000 respondent qatysqan áleýmettik saýalnama nátıjesi kórsetkendeı, qazaqstandyqtardyń 98,6%-y qajyrly eńbek mindetti túrde marapattalýy tıis degen pikirge saıady.
— Respondentterdiń 92,2%-y úshin ata-anasynyń olarmen maqtanǵany mańyzdy. 91,6%-y ǵylym men tehnologııalardy oń baǵalaıdy. 89,4%-y teńdik neǵurlym kóp bolsa, problemalar soǵurlym azaıady dep esepteıdi. Áleýmettanýshy mundaı derekterdi taldaı otyryp, bir qundylyq basym túsedi dep kútedi. Qundylyqtar arasynan ózegin, ıaǵnı adam qalǵanynyń bárinen bas tartýǵa daıyn bolatyn negizdi kóredi dep boljaıdy. Alaıda bul jerde ondaı ózek joq. Onyń ornyna — barlyǵymen birdeı joǵary deńgeıde kelisý baıqalady, — dedi QR Prezıdenti janyndaǵy QSZI bas ǵylymı qyzmetkeri Aıgúl Zabırova.
Mamannyń pikirinshe, erkindik teńdikpen qatar qoıylǵanda, respondentterdiń 63,3%-y erkindikti tańdaǵan. Al erkindik qaýipsizdikpen salystyrylǵanda, kópshilik qaýipsizdikti qalaıdy. Bul derekterdegi qaıshylyq emes. Bul — derektiń ózi.
— Sandardan quralǵan kórinis bizge barlyǵyn mańyzdy dep sanaıtyn qoǵamdy kórsetedi. Másele munyń artynda ne jatyr degen suraqta. Áleýmettik teorııalar usynatyn alǵashqy túsindirý kóńilge tynyshtyq beredi. Bul — ótpeli kezeń. Saıasattanýshylar muny «tranzıt» dep atar edi. Mádenıettanýshylar bolsa, eski qundylyqtar áli saqtalyp tur, biraq jańa qundylyqtar da kelip úlgerdi der edi. Azdap kúte tursaq, bári óz ornyna keledi. Derekter muny rastamaıdy. Eger bul shynymen ótpeli kezeń bolsa, biz urpaqtar arasyndaǵy aıqyn aıyrmashylyqty kórer edik. Joǵary bilimi bar qala jastary bir tıptegi jaýap berip, al aýyldaǵy aǵa býyn múlde basqa ustanymdardy kórseter edi. Alaıda Almatydaǵy jas bankır men Shymkent mańyndaǵy ájesi uqsas jaýaptar beredi. Árıne, olar birdeı emes — ómir súrý álemderi bólek. Biraq jaýaptardyń qurylymy birdeı. Bul — ótpeli kezeń emes. Óıtkeni ótpeli kezeń bir qundylyq ekinshisin yǵystyrady degendi bildiredi. Munda eshteńe eshteńeni yǵystyryp jatqan joq, — deıdi ǵylymı qyzmetker.
Aıgúl Zabırovanyń pikirinshe, qazaqstandyq azamattardyń ishinde bir mezette birneshe koordınattar júıesi jumys isteıdi. Solardyń biri — keńestikke deıingi júıe, onda otbasy maǵyna kókjıegi retinde qarastyrylady. Keńestik júıe, ol eńbekke tabyný men formaldy teńdikke negizdelgen. Postkeńestik júıe, onyń ózeginde qaýipsizdikke umtylý ınstınkti jatyr. qazirgi naryqtyq júıe, ol jetistik tili men jeke bastamany alǵa shyǵarady. Bul júıeler birin-biri almastyrǵan joq jáne ıerarhııaǵa da aınalmady. Olar parallel jumys isteýdi úırendi, al adam olardyń arasynda baǵdarlanýdy úırendi.
— Saýalnamaǵa qatysqandardyń 98,6% — qajyrly eńbektiń marapattalýy tıis degen pikirdi qoldaıdy, al 92,2% — ata-anasynyń ózderimen maqtanýy mańyzdy deıdi. Birinshi kórsetkish naryqtyq koordınattar júıesinen keledi, ekinshisi — keńestikke deıingi júıeden. Jáne bul ekeýi de bir adamnyń shyndyǵyn kórsetedi, — deıdi sarapshy.
Mamannyń zerdeleýkinshe, uqsas qatar ómir súrýdi Polsha, Túrkııa, Ońtústik Koreıa bastan ótkergen. Biraq Qazaqstanda júıeler sany kóbirek jáne olardyń arasyndaǵy qashyqtyq áldeqaıda úlken. Rýlyq-genetıkalyq jadtan postkeńestik naryqqa deıingi tórt túbegeıli ár túrli dáýir nebári júz jyldyń ishinde ǵana eńserilgen! Osy júıelerdiń barlyǵyn bir mezette ustap turý, qaıshylyq sezinbeı ómir súrý — bul shatasý da, jetilmegendik te emes. Áleýmettanýda mundaı kúıdiń naqty ataýy bar — ambıvalenttilik. Bul — adamnyń kúndelikti ómir deńgeıinde meńgergen daǵdysy.
— Sonda «maǵan bári mańyzdy» degen jaýaptyń máni túsinikti bola bastaıdy. Bul — tańdaýdan jaltarý emes. Jáne bul — bárine aıtylǵan mazmunsyz «ıá» de emes, adamnyń ishki qurylymyn dál sıpattaý. Adamnyń ishinde shyn máninde birneshe koordınattar júıesi bir mezette jumys isteıdi jáne olardyń eshqaısysy basym emes. Ol «otbasy da, jetistik te, turaqtylyq ta, erkindik te mańyzdy» degende qatysy joq, kerisinshe óziniń basymdyqtarynyń naqty qurylymyn bildirip otyr. Bul — álsizdik te emes, jetilmegendik te emes. Bul — qoǵamnyń ózin sıpattaıtyn tili, áli basqa til qalyptaspaǵan kezeńde qoldanylyp otyrǵan til, — deıdi QSZI bas ǵylymı qyzmetkeri Aıgúl Zabırova.
Sarapshynyń pikirinshe, budan bir ǵana qorytyndy emes, naqtylaý týyndaıdy. «Bári mańyzdy» deıtin qazaqstandyq — basymdyqtary joq adam emes, kerisinshe basymdyqtary biz úırengennen basqasha adam. Bul ıerarhııa emes, bir mezette jumys isteıtin birneshe júıe. Sonda «eger bul ótpeli sát emes, turaqty qurylym bolsa, biz ony qalaı dálirek sıpattaımyz?» degen suraq týyndaıdy. Bul adamdy túsindirý úshin emes. Ony shynymen estý úshin. Bir ǵana emes, onyń barlyq koordınattar júıesin bir mezette estý úshin.
Áleýmettik saýalnamany QZSI 2024 jylǵy 11 mamyr men 22 maýsym aralyǵynda arnaıy tapsyryspen júrgizgen. Іriktemelik jıyntyq kólemi — 8 000 respondent. Saýalnamaǵa 18 jastan asqan respondentter Qazaqstannyń 17 oblysynan, sondaı-aq respýblıkalyq mańyzy bar Astana, Almaty jáne Shymkent qalalarynan qatysqan.
Eske sala keteıik, buǵan deıin azamattardyń basym bóligi eldiń saıası baǵyty men turaqtylyǵyna senetinin jazdyq.
