Krıptovalıýtalar memlekettik qarjylyq baqylaýǵa qysym túsirýi múmkin — Rasýl Rysmambetov

ASTANA. KAZINFORM — 2025 jyldyń qorytyndysy boıynsha Qazaqstanda aınalymdaǵy qolma-qol aqsha kólemi 4,7 trln teńgege jetip, bir jylda 8,6 paıyzǵa artty. Orta eseppen alǵanda, árbir qazaqstandyqqa 232 myń teńgeden keledi. Sol ýaqytta bankomattar arqyly sheshilgen qarajat 27,3 trln teńgege deıin ulǵaıǵan. Osy úrdisterge baılanysty Kazinform tilshisine qarjy sarapshysy Rasýl Rysmambetov pikir bildi.

— Qolma-qolsyz tólemderdiń úlesi 87%-ǵa jetti. Bul qurylymdyq ósimniń shegine kelgenin bildire me?

— Iá, aıtýǵa bolady. Jalpy esep aıyrysýlar qurylymyndaǵy qolma-qolsyz tólemder segmenti boıynsha naryq maksımaldy deńgeıine jaqyndady deýge negiz bar. 87% — óte joǵary kórsetkish.

Bul naryqtyń qanyǵý deńgeıine jaqyndaǵanyn ańǵartady. Ásirese iri qalalar men ekonomıkalyq turǵydan damyǵan óńirlerde qolma-qolsyz esep aıyrysý keńinen taralǵannyń naqty sıgnaly. Sondyqtan aldaǵy kezeńde ósim birshama qalypty ári baıaý bolýy múmkin.

— Qolma-qolsyz operatsııalar kólemi ósip jatqanymen, aınalymdaǵy qolma-qol aqshanyń da artýyn qalaı túsindiresiz?

— Bul eń aldymen ekonomıkalyq aınalymnyń keńeıýimen baılanysty. Jalpy tólemder kólemi artqan saıyn qolma-qolsyz da, qolma-qol aqsha da ósedi. Qolma-qol esep aıyrysý áli de suranysqa ıe. Ásirese shaǵyn jáne orta bıznes, bólshek saýda, qyzmet kórsetý jáne jeke sektorda qolma-qol tólemge basymdyq beriledi. Bul mindetti túrde salyqtan jaltarý degendi bildirmeıdi. Bul — tutynýshylyq daǵdy.
Sonymen qatar ekonomıkanyń memlekettik baqylaýǵa tolyq túse bermeıtin bóligi bar. Ol qylmystyq nemese klassıkalyq kóleńkeli sektor emes, alaıda retteý deńgeıi tómendeý segment. Degenmen onyń úlesi aıtarlyqtaı úlken emes.

— Qazirgi dınamıka qanshalyqty naqty ekonomıkalyq ósimmen baılanysty?

— Meniń oıymsha, munda ınflıatsııa faktory da bar, bul da ekonomıkanyń nomınaldy keńeıýi bolyp sanalady, ıaǵnı naqty ósim men ınflıatsııalyq faktorlardyń úılesimi áser etedi. Ortasha chek ósip jatyr, bul ınflıatsııanyń kórinisi. Ekonomıkanyń keńeıýi árdaıym naqty tutyný kóleminiń ulǵaıýyn bildire bermeıdi. Ótken jyly ınflıatsııa 12 paıyzdan asty, sondyqtan bul ósimge sol faktor da yqpal etti. 

— 2026 jyly tólem júıesin damytýda qandaı negizgi trendter basym bolady?

— Tsıfrlandyrý úderisi jalǵasady. QR-tólemderdiń úlesi artyp, mobıldi bankıng servısteri damı túsedi, qolma-qolsyz tólem qabyldaý ınfraqurylymy keńeıedi. Memleket kóleńkeli ekonomıkany qysqartý maqsatynda tólemderdiń ashyqtyǵyn arttyrýǵa umtylady. Degenmen qolma-qol tólemderdiń belgili bir úlesi árqashan saqtalady, bul — qalypty qubylys.

Negizgi nazar qarjylyq tehnologııalyq ınnovatsııalarǵa aýdarylady. Jańa tólem quraldary, sonyń ishinde tsıfrlyq teńge jobalary kezeń-kezeńimen engizilýi múmkin. Basty basymdyq — operatsııalardyń jyldamdyǵy men qolaılylyǵy.

Sonymen birge jahandyq qarjylyq tehnologııa platformalardyń damýy memleketterdiń qarjylyq baqylaý múmkindikterine yqpal etedi. Teorııalyq turǵyda transshekaralyq tsıfrlyq aktıvter arqyly esep aıyrysý tetikteri keńeıýi yqtımal.

— Jahandyq tehnologııalar memlekettiń qarjylyq egemendigine áser etedi dedińiz. Muny tarqatyp aıtsańyz.

— Bul — keń aýqymdy, fılosofııalyq másele. Krıptovalıýtalar men jahandyq tsıfrlyq aktıvter, mysaly Bitcoin nemese Litecoin, dástúrli memlekettik fıat valıýtalarǵa balama qural retinde qarastyrylady. Klassıkalyq qarjyger retinde aıtarym: bul árdaıym memlekettiń qarjylyq egemendigine yqpal etedi. Sondyqtan olardyń taralýy qarjylyq egemendik uǵymymen tikeleı baılanysty.

Mámilelerdiń bir bóligi el ishinde rásimdelip, al naqty tólem transshekaralyq formatta júzege asýy múmkin. Mundaı beıresmı esep aıyrysý júıeleri tarıhta da bolǵan. Máselen, Hawala júıesi ǵasyrlar boıy qoldanylyp keledi.

Qazirgi tehnologııalyq damý mundaı tetikterdiń jyldamdyǵyn arttyrýy yqtımal. Sondyqtan tsıfrlandyrý men qarjylyq baqylaý arasyndaǵy tepe-teńdik máselesi aldaǵy ýaqytta da ózekti bolmaq.

Sonymen qatar sarapshy sybaılas jemqorlyq táýekelderi de tsıfrlyq ortaǵa aýysýy múmkin ekenin joqqa shyǵarmaıdy. Onyń pikirinshe, tehnologııalardyń jahandanýy memleketterdiń qarjylyq baqylaý múmkindikterine yqpal etedi. Sondyqtan bul úrdis qarjylyq egemendik pen retteý tetikterin jetildirý máselesin kún tártibinde ustaıdy.

— Qazir parany da Bitcoin jáne basqa da krıptovalıýtalar arqyly alatyn jaǵdaılar bar. Sondyqtan bul úrdis árdaıym memleketke áser etedi, ıaǵnı memlekettik baqylaý men qarjylyq júıege belgili bir qysym túsiredi, — dep qorytyndylady sarapshy.

Eske sala keteıik, orta eseppen árbir qazaqstandyqqa shaqqanda 232 myń teńge qolma-qol aqsha tıesili. 2024 jyly bul kórsetkish 216 myń teńge bolǵan. 2025 jyly bankomattar arqyly 27,3 trln teńge kóleminde qolma-qol aqsha alynǵan. Bir jyl buryn bul kórsetkish 25,4 trln teńge edi. Ósim 8% boldy.

Sonymen qatar 2025 jyly Qazaqstannyń syrtqy saýdasy 143,9 mlrd dollardy qurady. Bul 2024 jylmen salystyrǵanda 1,3%-ǵa artyq. Degenmen, saýda balansynda qurylymdyq ózgerister baıqalǵanyn jazǵanbyz.

Sondaı-aq 2026 jylǵy qańtarda Qazaqstandaǵy kóterme saýda kólemi 3048,5 mlrd teńgeni qurap, 2025 jylǵy sáıkes kezeń deńgeıinen 103,2%-dy kórsetti.