Krıptovalıýta men qaýipsizdik: S2R jańa tehnologııalary blokcheın álemin ózgertedi
Krıptovalıýtanyń qaýipsizdigi máselesin qalaı sheshýge bolady? Krıptavalıýta qaýipsiz be? Krıptovalıýtanyń álemdegi jáne Qazaqstandaǵy qaýipsizdiginiń kelekshekteri týraly ILCoin jobasynyń atqarýshy dırektory Norbert Goffa óz pikirin bildiredi.
Satoshı Nakamoto krıptovalıýtany jáne blokcheın tehnologııasyn oılap tapqan kezde, ol adamdardyń arasynda bankterdiń nemese basqa bógde uıymdardyń qatysýyn talap etpeıtin tólem júıesin qurǵysy keldi. Barlyǵy qarapaıym boldy: bir adam basqaǵa vırtýaldy aqshany aýdarady, al mámileni jeliniń basqa qatysýshylary rastaıdy jáne ol týraly málimetterdi biryńǵaı tizilimge engizedi. Meniń oıymsha, ony oılap shyǵarý «Ǵalamtordan keıingi eń revolıýtsııalyq tehnologııaǵa» aınala otyryp, avtordyń bastapqy nıetinen áldeqashan attap ótti.
Krıptovalıýta Qazaqstanda qalaı retteledi?
Álemde krıptovalıýtalarǵa, krıptovalıýtanyń qaýipsiz bırjasyna, krıptovalıýtamen qaýipsiz saýda jasaýǵa birmándi emes qatynas qalyptasýda: tolyq tyıym salýdan jáne qabyldamaýdan bastap ınvestıtsııalardy tartý maqsatynda qolaıly ortany qurýǵa deıin.
Men Qazaqstan osy máselede konservatıvtik baǵdardy ustanýda dep sanaımyn, biraq bul rette krıptovalıýtalardy jáne saýda platformalaryn retteý úshin quqyqtyq óristi qurý boıynsha jumys isteýde. Onyń ústine, «Astana» Halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń (AHQO) aktilerine 2018 jyldyń shildesinde engizilgen sońǵy ózgerister sandyq aktıvter men blokcheın tehnologııalary úshin normatıvtik bazany qalyptastyrý protsesin iske qosty. Aktilerde krıptovalıýtalarǵa anyqtama beriledi, sonymen birge sandyq aktıvterdiń aınalym erejeleri men krıptovalıýtalyq bırjalardyń qyzmeti jan-jaqty jazylady, eń qaýipsiz krıptovalıýta atalady.
Men mundaı tásildemeni qaq orta dep ataýshy edim. Bir jaǵynan, ol birqatar shekteýler engizedi, al basqa jaǵynan - osy baǵytta ınvestıtsııalar úshin qolaıly sharttar jasaı otyryp, salanyń qatysýshylary úshin túsinikti oıyn erejelerin ornatady.
Nege krıptovalıýtaǵa senbeıdi?
Kóp adamdar vırtýaldy aqshaǵa jáne blokcheın-ındýstrııaǵa senimsizdikpen qaraıdy. Statista derekteri boıynsha, 2018 jyldyń orta kezindegi jaǵdaı boıynsha bıtkoınǵa nemese basqa sandyq tıynǵa bar bolǵany 8% amerıkandyqtar qarjy salǵan. Shamamen osyndaı kórsetkish eýropalyq elderde de belgilendi. Odan basqa, Decenter derekteri boıynsha «krıptoustaǵyshtardan» tek úshten biri ǵana krıptovalıýtany belsendi qoldanýda. Qalǵandarynda ol ámııanda óli júk bolyp jatyr.
Men mundaı senbeýshiliktiń úsh negizgi sebepterin kórip túrmyn: tehnologııanyń jalpy shıkiligi, saýattylyqtyń tómen deńgeıi jáne alaıaqtyq qaýpi.
Tehnologııanyń ózi damýdyń erte satylarynda ornalasqan jáne jónge keltirýdi jáne álsiz oryndardy joıýdy talap etedi. Bul máseleni sheshýge bolady, alaıda, ony sheshý úshin blokcheınnyń qoldanýshylyq sıpattamalaryna toptalýǵa jáne tranzaktsııalardyń júzege asyrý qaǵıdalaryn ońtaılandyrýǵa, kvanttyq blokcheındi jasaýǵa qabiletti jobalar qajet.
Basqa jaǵynan, adamdar ol tipti bolashaqtyń asa joǵary aldyńǵy qatarly tehnologııasy bolsa da, onsha túsinikti emes quraldardy qoldanbaıtyn bolady. Bul krıptovalıýtalardy qoldaný protsesi tipti tehnıkalyq aspektilerde eń ysylmaǵan qoldanýshylar úshin de ıntýıtıvtik jáne túsinikti bolýy kerektigin bildiredi.
Jáne, aqyr sońynda, qaýip máselesi shette. Krıptovalıýtalyq ámııandardan urlanǵan mıllıondar jóninde oqıǵalar men alaıaqtyqtyń jıi kezdesetin jaǵdaılary salanyń bedelin qatty túsirýde jáne qaýipsiz retinde jaıǵastyrylatyn, jáne protsesti baqylaý úshin úshinshi taraptardyń aralasýyn talap etpeıtin tehnologııaǵa senim deńgeıi tómendeýde.
Krıptovalıýtanyń qaýipsizdik máselesin qalaı sheshýge bolady?
Biz ILCoin qaýipsizdik máselesin biregeı hattamany jasaý jolymen sheshtik. Sońǵy jarty jylda biz smart-kelisimsharttardy jasaýmen jáne biriktirýmen jumys istedik, biraq protses kezinde qıyndyqqa tap boldyq - aqshany laıyqty qorǵanys deńgeıimen qamtamasyz etý úshin ILCoin barlyq blokcheınin jáne blokcheınniń smart kelisimsharttaryn qaıta jasaý qajet boldy.
Qoıylǵan mindet ońaı bolmady: ázirleýshilerge barlyq bastapqy kodty tolyqtaı qaıta jazýǵa týra keldi. Biraq biz jańa sheshimdi taptyq - S2R jańa býyndaǵy bátýalastyǵy - ol bizdiń blokcheınniń qaýipsizdik deńgeıin básekelesterden aıtarlyqtaı joǵary kóterdi. S2R úsh deńgeıli júıeni bildiredi: heshterden basqa, bloktarda tranzaktsııalardy qosymsha qorǵanyspen qamtamasyz etýshi sandyq qoltańbalar saqtalady. C2P-hattama bizdiń qoldanýshylardyń qarajattaryn hakerlik shabýyldardan qorǵaýǵa qabiletti bolady.
Osylaısha, qaskúnemder eger tipti jelige shabýyl jasaýǵa áreket jasasa, olar birde-bir blokty ózgerte nemese qoldan jasaı almaıdy, jáne qoldanylýshy esepteýshi qýattardyń deńgeıi múlde ról atqarmaıdy. Osynyń esebinen S2R qazirgi sáttegi shabýyldardan qorǵaýmen qamtamasyz etip qana qoımaıdy, sonymen birge bolashaqtaǵy kvanttyq kompıýterlerdiń aldynda ILCoin blokcheıniniń turaqtylyǵyna kepil bolady.
Oǵan qosa biz bizdiń júıelerge aýdıtti turaqty júrgizýdemiz jáne bolashaqta kez kelgen yqtımal osaldyqtardy joıý úshin kıberqaýipsizdik boıynsha táýelsiz mamandardy tartýdy josparlaýdamyz. Bizdiń bastapqy kod github erkin qoljetimdilikte ornalasqan - onda kez kelgen baǵdarlamashy ony kóredi, túsinikter qaldyrady jáne, túzetý engize alady.
Krıptovalıýtalar men qoǵamdastyq: bolashaq bizge baılanysty
Krıptovalıýtalyq naryqta ǵalamdyq ózgerister oryn alýda. Bireýge ol paıdaly bolady, al endi bireý utylady. Munda qarapaıym suraqqa jaýap berý kerek: «Osy básekelestik kúreste jeńisti ne anyqtaıdy?» Damýdyń jańa satysyna ótý árqashan qıyndyqtarmen baılanysty bolady, olardy tek barlyq krıptovalıýtalyq qoǵamdastyqtyń birlesken kúshimen ǵana jeńýge bolady.
