Kredıttik reıtıngti qalaı jaqsartýǵa bolady jáne qaryz alǵanda neni eskerý kerek?

Kredıttik reıtıngke qandaı faktorlar áser etedi?

Qazaqstanda kredıttik tarıh pen jeke kredıttik reıtıng týraly aqparatty Birinshi kredıttik bıýro (BKB) jáne Memlekettik kredıttik bıýro (MKB) júrgizedi.

Qarjylyq qyzmetter men bólshek ónimder salasyndaǵy sarapshy, BKB basqarma basshysy Indıra Qarlybaevanyń aıtýynsha, reıtıngke eń aldymen tólem tártibi, kredıttik júkteme men kredıttik tarıhtyń uzaqtyǵy áser etedi.

– Keshiktirýdiń bolýy jáne olardyń uzaqtyǵy – kredıttik reıtıng qalyptastyrýdaǵy eń mańyzdy faktor, – dedi Indıra Qarlybaeva.

Sondyqtan qaryzdy ýaqytynda óteý – kredıttik tarıhty saqtaýdyń negizgi sharty. Bereshekti uzaq ýaqyt ótemeý qaryz alýshynyń táýekelin arttyrady. Qaryz keıin tolyq ótelse de burynǵy keshiktirýler týraly málimetter kredıttik tarıhta birden joıylmaıdy.

Reıtıngke áser etetin taǵy bir faktor – kredıttik júkteme, ıaǵnı qoldanystaǵy qaryzdar men olardy óteýge jumsalatyn aı saıynǵy tólemder. Mindetteme kóbeıgen saıyn jańa kredıtti óteý múmkindigin baǵalaý da mańyzdy bola túsedi. Sondyqtan tabysyn eskermeı birneshe qaryz rásimdeý qarjylyq jaǵdaıdy qıyndatýy múmkin.

Kredıttik tarıhtyń uzaqtyǵy men turaqtylyǵy da eskeriledi. Burynǵy jáne qazirgi mindettemeler boıynsha tólem tártibi qarjy uıymdaryna qaryz alýshynyń jaýapkershiligin baǵalaýǵa múmkindik beredi.

– Qaryz alýshynyń kredıttik tarıhy neǵurlym uzaq ári turaqty bolsa, qarjy uıymynyń ony taldap, tólemeý yqtımaldyǵyn baǵalaýy soǵurlym jeńil bolady, – dep sanaıdy ekonomıst Baýyrjan Ysqaqov.

Kredıttik kartalar, tutynýshylyq kredıtter, bólip tóleý, ıpoteka jáne avtonesıe týraly málimetter de kredıttik tarıhta kórsetilýi múmkin. Alaıda kredıttik ónimderdiń kóp bolýy reıtıngti avtomatty túrde kótermeıdi. Eń mańyzdysy – mindettemelerdi ýaqytynda oryndaý.

Joǵary reıtıng kredıt alýǵa kepildik bere me?

Jeke kredıttik reıtıngtiń joǵary bolýy banktiń kredıtti mindetti túrde maquldaıtynyn bildirmeıdi. Ár qarjy uıymynyń kredıt berý saıasaty men táýekelderdi baǵalaý talaby ártúrli.

Máselen, keıbir bankter sońǵy úsh jylda tólemin keshiktirmegen klıentterge basymdyq berse, basqalary úshin eki jyldyq kezeń jetkilikti bolýy múmkin. Al ıpoteka sııaqty uzaq merzimdi qaryzdar boıynsha búkil kredıttik tarıh tekserilýi yqtımal.

– Qazaqstan zańnamasyna sáıkes, kredıttik bıýro kredıttik tarıhtaǵy málimetterdi sońǵy aqparat alynǵan kúnnen bastap bes jyl boıy saqtaıdy. Sondyqtan burynǵy keshiktirýler qarjy uıymynyń sheshimine áser etýi múmkin. Bereshekti óteý kredıttik tarıhtaǵy durys málimetterdi birden joımaıdy, – dep túsindirdi Baýyrjan Ysqaqov.

Sonymen qatar maquldanǵan kredıtten nemese kredıttik kartadan bas tartý reıtıngke ózdiginen keri áser etpeıdi. Sol sebepti kredıtti alý týraly sheshimdi tek onyń maquldanýyna emes, naqty qajettilik pen tólem múmkindigine súıenip qabyldaǵan jón.

Kredıttik tarıhty qaıdan tekserýge bolady?

Qarjy uıymdaryna beriletin málimetterdiń durystyǵyn baqylaý úshin jeke kredıttik esepti júıeli túrde tekserip otyrǵan jón. Bul qatelerdi anyqtaýǵa, ótelgen qaryzdardyń mártebesin baqylaýǵa jáne adamnyń atyna ruqsatsyz kredıt rásimdelgenin der kezinde baıqaýǵa kómektesedi.

Qazaqstandyqtar kredıttik esebin onlaın nemese oflaın jolmen ala alady.

Onlaın:

• 1CB.kz saıty nemese Birinshi kredıttik bıýronyń mobıldi qosymshasy arqyly;
• eGov.kz portalyndaǵy «Jeke kredıttik esepti alý» qyzmeti arqyly.

Qyzmetti alý úshin elektrondyq tsıfrlyq qoltańba (ETsQ) nemese júıe talap etetin sáıkestendirý tásili qajet bolýy múmkin.

Oflaın:

• «Azamattarǵa arnalǵan úkimet» memlekettik korporatsııasynyń bólimshelerinde;
• «Qazposhta» bólimshelerinde;
• Birinshi kredıttik bıýronyń Almaty qalasyndaǵy keńsesinde.

Eger kredıttik esepte ótelgen qaryz áli de belsendi bolyp kórsetilse nemese basqa qate anyqtalsa, málimetterdi bergen bankke ne tıisti kredıttik bıýroǵa ótinish berýge bolady. Al ózińiz rásimdemegen kredıt tirkelse, kredıtorǵa dereý habarlasyp, jaǵdaıdy anyqtaý qajet. Qosymsha qaýipsizdik úshin banktik operatsııalar týraly SMS nemese push-habarlamalardy qosyp qoıǵan durys.

Kredıt alarda qarjylyq múmkindikti qalaı baǵalaý kerek?

Kredıttik tarıhtyń jaqsy bolýy qaryz alýdyń qarjylyq turǵydan qaýipsiz ekenin bildirmeıdi. Sondyqtan jańa kredıt rásimdemes buryn aı saıynǵy tabys pen mindetti tólemderdi salystyryp, kúndelikti qajettilikterge qansha qarajat qalatynyn esepteý mańyzdy.

Ekonomıst Baýyrjan Ysqaqov muny naqty mysalmen túsindirdi.

– Mysaly, azamattyń aı saıynǵy tabysy 320 myń teńge, al qoldanystaǵy kredıtteriniń aı saıynǵy tólemi 180 myń teńge delik. Bul onyń tabysynyń 56,25 paıyzy qaryz óteýge jumsalatynyn bildiredi. Qalǵan 140 myń teńgeden azyq-túlikke, kommýnaldyq qyzmetterge, jolaqyǵa jáne otbasynyń basqa da qajettilikterine aqsha bólýi kerek.

Mundaı jaǵdaıda jańa kredıt alý qarjylyq júktemeni odan ári arttyrýy múmkin. Ásirese tabys turaqsyz bolsa nemese jańa qaryz burynǵy bereshekti jabý úshin alynatyn bolsa, qaryzǵa táýeldilik qaýpi artady, – dedi sarapshy.

Sondyqtan kredıt rásimdemes buryn onyń qajettiligin, aı saıynǵy tólem mólsherin, paıyzdyq mólsherlemesin jáne jalpy artyq tólemdi baǵalaý kerek. Kútpegen shyǵyndarǵa arnalǵan qarjylyq qordyń bolýy da tólemderdi keshiktirmeýge kómektesedi.

– Eń durys sheshim – tabysqa saı ómir súrý, mindettemelerdi ýaqytynda oryndaý jáne qarjylyq múmkindikti aldyn ala esepteý. Qarjylyq saýattylyqtyń maqsaty tek kredıt alýǵa múmkindik jasaý emes, qaryz alǵannan keıin de ekonomıkalyq turaqtylyq pen qarjylyq erkindikti saqtap qalý, – dedi Baýyrjan Ysqaqov.

Aıta keteıik, elimizdegi bankterdiń aktıvi 75 trıllıon teńgeden asty. Prezıdent Joldaýynda ony ekonomıkany damytýǵa baǵyttaýdy tapsyrdy.