QR Prezıdenti ınflıatsııa deńgeıin bıylǵy jyldyń sońyna sheıin bir tańbaly sanǵa deıin tómendetýdi tapsyrdy

Otyrys barysynda eldiń áleýmettik-ekonomıkalyq damý máseleleri qaraldy, sondaı-aq ekonomıkalyq ósimdi qamtamasyz etý jónindegi aldaǵy sharalar aıqyndaldy.

Elbasy jınalǵandarǵa arnaǵan sózinde búginde memleket aldynda turǵan negizgi mindet - turǵyndardyń turmys deńgeıin kóterý ekenin atap ótti.

- Kúrdeli jaǵdaıǵa qaramastan, biz 2016 jylǵy 1 qańtardan bastap bıýdjettik qyzmetkerlerdiń ortasha jalaqysyn 30%-ǵa, stıpendııa men járdemaqyny - 25%-ǵa arttyryp, zeınetaqyny 9%-ǵa ındeksatsııaladyq. 673 myń adamǵa múgedektigi jáne asyraýshysynan aıyrylǵan jaǵdaıda tólenetin áleýmettik járdemaqylar kólemin 25%-ǵa arttyrdyq, - dedi Qazaqstan Prezıdenti.

Sondaı-aq, Nursultan Nazarbaev qazirgi tańdaǵy jańa jaǵdaıdyń qosymsha naqty sharalar qabyldaýdy talap etip otyrǵanyn aıtty.

Osyǵan baılanysty, Memleket basshysy aldaǵy kezeńdegi baǵyttar boıynsha tómendegideı birqatar naqty mindetter qoıdy.

Jappaı kásipkerlikti yntalandyrý jáne jumysbastylyqpen qamtý

Qazaqstan Prezıdenti jappaı kásipkerlik máseleleri Úkimettiń basty jumys baǵytynyń biri bolyp tabylatynyn atap ótip, tıisti baǵdarlamalardy odan ári damytýdy jáne qoldaý tetikterin jetildirýdi tapsyrdy.

- Úkimet búginde shaǵyn nesıe berý aıasyn odan ári keńeıtý jóninde sharalar qabyldaýǵa tıis. Ózin-ózi jumyspen qamtıtyndardyń 60%-y aýylda turady. Osyǵan baılanysty, «Jumyspen qamtý jol kartasy» aıasynda biz 5 óńirde pılottyq rejimde «Aýylda jumyspen qamtý» jańa jobasyn iske asyrýdy qolǵa aldyq. Oǵan 10 mıllıard teńge bólindi. Bul jumysty júrgizý barysynda kooperatsııalardy damytý isine aıryqsha kóńil bólý qajet. «Kooperatsııalar týraly» tıisti zań qabyldandy. Endi jergilikti jerlerdegi aýqymdy uıymdastyrý jáne túsindirý jumystary kútip tur. Úkimetke ákimdermen birlesip, eldi mekenderde aýyl sharýashylyǵy ónimderin ótkizý men óńdeýdi qamtamasyz etetin kooperatıvter uıymdastyrý jónindegi sharalar qabyldaýdy tapsyramyn, - dedi Nursultan Nazarbaev.

Memleket basshysy «Barshaǵa tegin kásibı-tehnıkalyq bilim berý» jobasy aıasynda jumysty jalǵastyrý qajettigine toqtaldy.

Budan bólek, Qazaqstan Prezıdenti Úkimet pen ákimderge eńbek mobıldiligin qamtamasyz etý jáne jumys berýshiler men jumyskerlerdiń birin-biri izdep tabýyna yqpal etý jónindegi jumystardy baqylaýdy ustaýdy tapsyrdy.

Sonymen birge, Nursultan Nazarbaev kásipkerler qyzmeti men memleket-jekemenshik seriktestiginiń tetikterin belsendi qoldaný aıasyn keńeıtýdiń mańyzdylyǵyn atap ótti.

- Búginde barlyq jaǵdaılar jasalyp, quqyqtyq alań qalyptasty. Qazirdiń ózinde oń mysaldar bar. Mektepke deıingi bilim berý isinde memleket bıznespen birlesip,  memlekettik tapsyrys mektepke deıingi jekemenshik bilim berý mekemelerine berilý arqyly tıimdi jumys jasaı bastady. Bul jaǵdaıda bıznes óz ınvestıtsııasyn qurylysqa ózi salady, - dedi Qazaqstan Prezıdenti.

Elbasy mınıstrlikter men vedomstvolardyń vedomstvoǵa baǵynysty uıymdaryna olardy básekelik ortaǵa berý nemese jergilikti deńgeıge laıyqtaý maqsatymen qaıta ınventarızatsııa ótkizý qajettigin atap ótti.

Ekonomıkany ártaraptandyrý

Nursultan Nazarbaev jyl sońynda memlekettik qazyna 830 mıllıard teńge qosymsha kirispen tolyǵady dep josparlanyp otyrǵanyn aıtty. Bul bıyldyń ózinde daǵdarysqa qarsy jospardan jáne aǵymdaǵy problemalardy sheshýden strategııalyq damý mindetterin oryndaýǵa aýysýǵa múmkindik beredi.

Osyǵan baılanysty, Qazaqstan Prezıdenti negizgi úsh mindetke toqtaldy.

Agroónerkásip kesheni

Memleket basshysy «Agrobıznes 2020» baǵdarlamasy aıasynda jyl sońyna deıin agroónerkásip keshenin damytýdyń memlekettik baǵdarlamasyn ázirleýdi usyndy.

- Naryqqa neǵurlym qajetti ónim túrlerine nazar aýdara otyryp, aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń kólemin ulǵaıtý jáne ártaraptandyrý, óńdelgen aýyl sharýashylyǵy ónimderin eksporttaý, aýyl sharýashylyǵy óndirýshiler úshin eń aldymen uzaqmerzimdi qoljetimdi nesıelendirý, qyzmet kórsetý-daıyndaý kooperatıvterin, bastapqy qaıta óńdeýdiń, ónimdi saqtaý men ótkizýdiń ınfraqurylymyn qalyptartyrý, sondaı-aq sýarmaly jerdiń aınalymyn engizý baǵdarlamanyń basymdyqtary bolyp sanalýǵa tıis. Aldaǵy bes jyl ishinde keminde 600 myń gektar sýarmaly jerdi aınalymǵa engizý kerek. Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi men ákimder aýyl sharýashylyǵy jerlerin tıimdi paıdalanýǵa qatań baqylaý júrgizýge tıis. Bul jerlerdi apatty jaǵdaıdaǵy sý qoımalaryn jóndeý jáne jańasyn salý esebinen qajetti sý kólemimen qamtamasyz etý kerek, - dedi Nursultan Nazarbaev.

Qazaqstan Prezıdenti agroónerkásip keshenindegi sýbsıdııalaý júıesin jetildirý, tıimsiz sýbsıdııalaýdy doǵarý jáne ónimdilikti arttyrýǵa nazar aýdarý qajettigin atap ótti.

Elbasy veterınarlyq qaýipsizdik máselelerin qozǵaı otyryp, Úkimetke bıyl agroónerkásip keshenin qoldaýǵa qajetti qosymsha 97 mıllıard teńge qarajat bólýdi tapsyrdy.

- Bıyl sibir qaratalaǵy birneshe óńirde oryn alyp, odan adamdar da óldi. Biz aýrýdy emdeý úshin  qarajat kóbeıtýdiń ornyna, ony túbegeıli joıýymyz qajet. Ákimder veterınarlyq qaýipsizdikti saqtaýǵa tikeleı jaýapty bolady. Bul máseleler 2014 jyldan bastap jergilikti bıliktiń quzyretine jatady, - dedi Nursultan Nazarbaev.

Eksporttyq áleýetti ındýstrııalandyrýdyń jańa kezeńi esebinen ártaraptandyrý

Qazaqstan Prezıdenti búkil ekonomıka men eksporttyń ártaraptandyrylýy onyń turaqtylyǵynyń kepili ekenin, Úkimet pen ákimder eksportty jandandyrý men  damytýǵa den qoıýy tıis ekenin aıtty.

- Biz ındýstrııalyq baǵdarlamanyń ekinshi besjyldyǵyna kóshtik. Tańdalatyn jobalardyń sapasyn arttyrý óte mańyzdy. Jańa besjyldyqta shıkizattyq emes eksporttyq ónimge basymdyq berilý qajet ekenin basa aıtqym keledi. Eksporttyq áleýet, joǵary ónimdilik, jańashyldyq tańdalatyn jobalardyń negizgi ólshemderi bolýy tıis. Úkimetke osy baǵdarlamany qoldaýǵa qajetti qosymsha 112 mıllıard teńge kóleminde qarajat bólýdi tapsyramyn, - dedi Memleket basshysy.

Budan bólek, Nursultan Nazarbaev Qytaımen «Jibek jolynyń ekonomıkalyq belbeýi» bastamasynyń aıasyndaǵy kelisimdi iske asyrý ekonomıkany ártaraptandyrýdyń mańyzdy baǵyty bolyp sanalatynyn atap ótti.

- Qazaqstan men Qytaıdyń 51 jobasynan turatyn tizbe jasaldy. Bul jobalar osy kezeńde aıryqsha ózekti bolyp sanalatyn qosymsha qun jáne jańa jumys oryndary túrindegi jaqsy ekonomıkalyq nátıjege jetkizedi. Úkimet «Jibek jolynyń ekonomıkalyq belbeýi» bastamasy aıasynda belgilengen jobalardyń ýaqtyly iske asyrylýyn qamtamasyz etýge tıis, - dedi Qazaqstan Prezıdenti.

Kólik ınfraqurylymyn damytý

Memleket basshysy «Nurly Jol» memlekettik baǵdarlamasy búginde kólik ınfraqurylymyn damytý men ekonomıkany qoldaýdyń basty tetigi bolyp otyrǵanyna nazar aýdardy.

- Aldymyzda kólik áleýetin damytý men óńirlik kólik-logıstıka habyn qurý jónindegi mindetter tur. Azııa-Eýropa baǵytyndaǵy konteınerlik kólik tasymalynyń kólemi qarqyndy túrde ósýde. Bıylǵy jeti aıdyń ishinde ǵana ol byltyrǵy osy kezeńmen salystyrǵanda 2,5 ese artty. Bul jumysty bıyl jalǵastyryp, jyl sońyna deıin «Almaty-Shý» temirjol jelisiniń alǵashqy iske qosylatyn keshenin, Quryq portyndaǵy parom keshenin, uzyndyǵy 920 shaqyrymdyq avtomobıl jolynyń qurylysyn jáne ony jóndeý jumysyn aıaqtaý qajet, - dedi Nursultan Nazarbaev.

Qazaqstan Prezıdenti kólik ınfraqurylymyn damytý jónindegi qolǵa alynǵan jobalardyń iske asyrylýyn jedeldetýge bıyl qosymsha 74 mıllıard teńge bólýdi tapsyrdy.

Makroekonomıkalyq turaqtylyqty qamtamasyz etý

Memleket basshysy Úkimet pen Ulttyq bankke aldaǵy ýaqytta eń aldymen iske asyrylýǵa tıis birqatar mindetter qoıdy. Máselen, Nursultan Nazarbaev Ulttyq qordan alynatyn transfertterdi qatań reglamenteýdi tapsyrdy.

- Taǵy bir másele - bıýdjetaralyq qatynastar. Sońǵy 10 jylda respýblıkalyq bıýdjetten maqsatty transfertter esebinen qarjylandyrý kólemi edáýir artyp, qarjylandyrylatyn salalar da aıtarlyqtaı kóbeıdi.  Onyń mólsheri 2016 jyly jergilikti bıýdjetterden túsetin qarajattyń 36%-yna  jetti. Jergilikti mańyzy bar jobalardy respýblıkalyq bıýdjet esebinen qarjylandyrýdy toqtatý qajet. Bul máseleni ákimdikter ózderi derbes sheshýge tıis. Úkimetke bıýdjetaralyq qatynastardy jetildirý jóninde kelisilgen usynystar ázirlep, engizýdi tapsyramyn, - dedi Qazaqstan Prezıdenti.

Sondaı-aq Memleket basshysy 2016 jáne 2017 jyldary ınflıatsııa deńgeıin 6-8%-ke deıin tómendetý makroekonomıkalyq turaqtylyqty qamtamasyz etý úshin qajetti mańyzdy shart ekenin atap ótti.

- Erkin aıyrbas baǵamyna kóshý arqyly biz ónim óndirýshilerimizdiń básekege qabilettiligin arttyrýǵa qol jetkizdik. Óńdeý ónerkásipterindegi ósim qarqyny qalpyna kele bastady. Biraq teńge baǵamyna túzetý engizý ınflıatsııalyq úderisterdiń beleń alýyna ákep soqtyrdy. Bizge ınflıatsııa deńgeıin  bıylǵy jyldyń sońyna sheıin bir tańbaly sanǵa deıin tómendetýge qol jetkizý mańyzdy. Halyqtyń áleýmettik baqýattylyǵy úshin bul asa qajet. Sondyqtan baǵanyń turaqtylyǵyn qamtamasyz etý úshin men tıisti sharalar qabyldap, tabıǵı monopolııalar qyzmetiniń tarıfteriniń ósýine bıyl jol bermeýdi tapsyramyn, - dedi Nursultan Nazarbaev.

Qazaqstan Prezıdenti valıýta naryǵyndaǵy ahýaldyń turaqtalýy qazirdiń ózinde oń nátıje bere bastaǵanyn aıtty.

- Dollarsyzdaný úderisi bastaldy. Teńgemen salynǵan depozıtter ósip keledi, bul bank qoryn tolyqtyrýdyń teńgelik bazasyn ulǵaıtýǵa múmkindik beredi. Teńgemen salynǵan depozıtter úlesi 2016 jyldyń basyndaǵy 31%-dan 1 tamyzdaǵy 41%-ǵa deıin artty. Soǵan oraı nesıe berý mólsheri qaıtadan kóbeıe túsýde. Bıylǵy jeti aıda shaǵyn bızneske berilgen nesıe portfeli 2,1 trıllıon teńgeden 2,8 trıllıon teńgege deıin ulǵaıdy, ósim 740 mıllıard  teńge nemese 36% boldy. Degenmen, qarqyndy ekonomıkalyq damý úshin bul jetkiliksiz, - dedi Memleket basshysy.

Osy rette Nursultan Nazarbaev Ulttyq bankke Úkimetpen birge uzaq merzimdi nesıelik belsendilikti qalpyna keltirýdiń qosymsha sharalaryn qabyldaýdy tapsyrdy.

Qazaqstan Prezıdenti ekonomıkaǵa ınvestıtsııa tartýdyń eleýli jolynyń biri  halyqaralyq qarjy uıymdarynan qarajat alý ekenin aıtty.

- Halyqaralyq qarjy uıymdarymen yntymaqtastyq jónindegi baǵdarlama  2014 jyly maquldanǵan bolatyn. Sol sebepti, osy baǵdarlama boıynsha halyqaralyq qarjy uıymdary, onyń qatarynda Dúnıejúzilik bank, EQDB, ADB, IDB 5 jylda Qazaqstanǵa 7 mıllıard dollar bólýdi josparlap otyr. Úkimet pen ákimder osy baǵdarlamanyń aıasyn keńeıtý jáne ekonomıkaǵa qosymsha qarajat tartý múmkindigin qarastyrýy qajet, - dedi Memleket basshysy.

Budan bólek, Nursultan Nazarbaev turǵyn úı máselesine arnaıy toqtaldy.

- Turǵyn úı qurylysyn damytýǵa biz zor kóńil bólip otyrmyz. Byltyrdyń ózinde respýblıkada 9 mıllıon sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berildi. Bul - elimiz úshin rekordtyq kórsetkish. Turǵyn úı qurylysynyń kólemi 2016 jyl qorytyndysynda 10 mıllıon sharshy metrden asady dep boljanýda. Halyqty qoljetimdi turǵyn úımen qamtamasyz etý mindetin oryndaý úshin 2005 jyldan beri tıisti memlekettik baǵdarlamalar júzege asyrylyp keledi. Degenmen, kópshiliktiń turǵyn úıge muqtajdyǵy áli de aıtarlyqtaı joǵary. Jurtty turǵyn úımen qamtamasyz etý mindetin oryndaý isi keshendi jańa sharalardy talap etedi, - dedi Qazaqstan Prezıdenti.

Osy oraıda Memleket basshysy Úkimetke biryńǵaı «Nurly Jer» turǵyn úı qurylysy baǵdarlamasyn ázirleýdi, oǵan qazirgi qoldanystaǵy baǵdarlamalardyń barlyq máselesin kiriktirýdi tapsyrdy.

- Jańa baǵdarlamada myna máselelerdi eskerý kerek. Turǵyn úı qurylysyn tikeleı qarjylandyrǵannan góri jekemenshik qurylysshylardy yntalandyrý isine basa den qoıǵan jón. Olardyń turǵyn úı salý kezindegi shyǵyndaryn azaıtyp, memleket óz resýrstaryn ınjenerlik jáne áleýmettik ınfraqurylymdar ázirleýge jumyldyrýy kerek. Bul bıýdjetten qarjylandyrýdyń úlesin azaıtyp, jeke ınvestıtsııany kóbirek tartýǵa múmkindik týdyrady. Sondaı-aq tólem qabileti bar turǵyndar tarapynan suranysty jandandyrý kerek. Kommertsııalyq bankterdiń ıpotekalyq nesıe berýin jandandyryp, paıyzdyq mólsherlemeni sýbsıdııalaýǵa qosa ózge de arzandatý baǵytyndaǵy sharalardy oılastyrý qajet, - dedi Nursultan Nazarbaev.

Qazaqstan Prezıdenti baǵdarlamanyń taǵy bir komponenti turǵyn úı qurylysy jınaǵy júıesi arqyly nesıelik turǵyn úı qurylysyn jalǵastyrý bolýy tıistigin  atap ótti.

- Bul rette nesıelik turǵyn úı qurylysyn bıýdjetten tys qarjylandyrý júıesine kóshirý kerek, al bıýdjetten zaımdyq resýrstar qunyn tómendetý úshin sýbsıdııalaý túrinde ǵana qoldaý kórsetken jón. Jeke turǵyn úı qurylysyn damytý qajet. Bul mindettiń oryndalýy memlekettiń bólinetin jerlerdi ınjenerlik ınfraqurylymmen qamtamasyz etý múmkindigimen tikeleı baılanysty. Sondyqtan Úkimet mundaı ınfraqurylym qalyptastyrýǵa jumsalǵan qarajattyń qaıtarylý mehanızmin oılastyrýy tıis. Bul ony qaıtarymdy negizde udaıy qaıtadan paıdalanýǵa múmkindik beredi, - dedi Memleket basshysy.

Nursultan Nazarbaev ákimderge Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligimen birge qolda bar jer qoryna taldaý júrgizip, bas josparlardy tıisinshe ózgertý jóninde usynys berý mindetin qoıdy.

- Sonymen qatar, ákimderge memleket muqtajy, sonyń ishinde jeke turǵyn úı qurylysy úshin jer satyp alýǵa qosymsha quqy ber kerek. Kólikke qatysty sheshimderdi, qandaı áleýmettik ınfraqurylym qajettigin aldyn ala oılastyrý qajet. Bul baǵdarlamanyń eleýli áleýmettik áseri bolatynyna senimdimin. Jańa jumys oryndaryna qosa, mıllıondaǵan qazaqstandyqtar turmys jaǵdaılaryn aıtarlyqtaı jaqsarta alady. Jańa baǵdarlamanyń mańyzdy áleýmettik mánin eskere otyryp, Úkimetke «Nur Otan»partııasymen birlesip, ony halyqpen, jurtshylyqpen jáne bıznes ókilderimen birge egjeı-tegjeıli talqylaýdy tapsyramyn, - dedi Qazaqstan Prezıdenti.

Memleket basshysy otyrysty qorytyndylaı kelip, aıtylǵan mindetterdi oryndaý úshin Úkimetke bıylǵy respýblıkalyq bıýdjetti naqtylaý jumysyn júrgizýdi tapsyrdy. 

- Basymdyǵy bar jobalar men is-sharalardy júzege asyrýǵa qosymsha 380 mıllıard teńge, onyń 280 mıllıard teńgesin men búgin aıtqan sharalar iske asyrýǵa, al 100 mıllıard teńgesin qaýipsizdikti qamtamasyz etýge, Astanadaǵy bilim berý jáne ınfraqurylym nysandary qurylysyna baǵyttalǵan jáne ózge de shyǵystarǵa bólý qajet. Ulttyq qordyń qarajatyn saqtap, odan ári jınaqtaý maqsatymen 2016 jyly kepildendirilgen transfert kólemin 400 mıllıard teńgege qysqartýdy, sondaı-aq maqsatty transfertti 50 mıllıard teńgege azaıtýdy tapsyramyn. Úkimet meniń tapsyrmalarymdy júzege asyrý úshin 2017-2019 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet jobasynda aldaǵy úshjyldyq kezeńniń shyǵystaryn qarastyrýy qajet, - dedi Nursultan Nazarbaev.

Otyrys barysynda Premer-Mınıstrdiń orynbasary - Aýyl sharýashylyǵy mınıstri A.Myrzahmetov, Densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik damý mınıstri T.Dúısenova, Ulttyq ekonomıka mınıstri Q.Bıshimbaev, Qarjy mınıstri B.Sultanov, Ulttyq bank tóraǵasy D.Aqyshev, birqatar oblystardyń ákimderi, «Samuryq-Qazyna» ulttyq ál-aýqat qory» AQ basqarmasynyń tóraǵasy Ó.Shókeev, sondaı-aq «QazMunaıGaz» UK» AQ basqarmasynyń tóraǵasy S.Myńbaev baıandama jasady.