QR Ekonomıkalyq damý jáne saýda mınıstrligi ÁKK-ny Damytý tujyrymdamasynyń jobasyn kópshiliktiń talqylaýyna usyndy

Talqylaý aǵymdaǵy jyldyń 15 qazanynda ótedi. Ótinishter men eskertýlerdi myna mekenjaı boıynsha jiberýge bolady: 010000, Qazaqstan, Astana qalasy, sol jaǵalaý, Orynbor kóshesi, № 8 úı, «Mınıstrlikter úıi» ákimshilik ǵımaraty, 7-shi kireberis, nemese elektrondy poshta boıynsha -  kalmenov_bt@minplan.kz , faks - 8 (7172) 74-33-82.

QazAqparat tujyrymdamanyń mátinin taratady.

Áleýmettik-kásipkerlik korporatsııalardy damytý

TUJYRYMDAMASY

Astana 2012 jyl

1-taraý. Áleýmettik-kásipkerlik korporatsııalardy

damytý paıymy

1.1 Kirispe

Áleýmettik-kásipkerlik korporatsııalardy damytý tujyrymdamasy (budan ári - Tujyrymdama) áleýmettik-kásipkerlik korporatsııalardy (budan ári - ÁKK) ári qaraı damytýdyń birtutas jáne keshendi tásilin qalyptastyratyn jáne 2020 jylǵa deıingi merzimge óńirlerdegi memlekettik saıasatty iske asyrý boıynsha paıymdaýdy, mindetterdi, qyzmettiń negizgi baǵyttaryn aıqyndaıtyn júıeli qujat bolyp tabylady.

Tujyrymdama óńirlerdiń ekonomıkalyq ósýine járdemdesý jáne memlekettik-jeke menshik áriptestik mehanızmin iske asyrý jolymen                    ÁKK-lerdi turaqty damytýdyń biryńǵaı tásilin ázirleý maqsatynda daıyndaldy.

Óńirlerdi damytýdyń áserli quraly retindegi ÁKK-lerdiń qyzmetin jetildirý qajettiligi ÁKK-lerdi damytý tujyrymdamasyn ázirleý úshin negiz bolyp tabylady.

1.2 Qaralyp otyrǵan másele boıynsha sheteldik tájirıbe

Álemdik tájirıbede áleýmettik-ekonomıkalyq saladaǵy jeke jáne memlekettik sektorlardyń ózara is-qımyldarynyń ártúrli shemalary bar.

Óńirlerdiń ishindegi áleýmettik kásiporyn anyqtamalarynyń arasyndaǵy ózgeshelikterden basqa, olardyń arasynda áleýmettik kásiporyn uǵymymen, qoldanylýymen, konteksti jáne saıasatymen baılanysty odan da eleýli ózgeshelikter bar.

AQSh-ta «áleýmettik kásiporyn» uǵymy paıda tabýmen baılanysty «kásiporyn» termıninde kóbirek toǵystyrylǵan.

AQSh-ta áleýmettik kásiporyn sanatyna kommertsııalyq kásiporyndardan bastap áleýmettik qyzmetpen qatar paıda tabýdy qamtıtyn (gıbrıdti uıymdar) qosarly mindetti uıymdardyń qomaqty toby jatady.

Eýropada áleýmettik kásiporyn «áleýmettik ekonomıka» sheńberinde qarastyrylady, onda negizgi qozǵaltqysh kúsh qoǵam úshin ıgilik bolyp tabylady.

AQSh-ta «áleýmettik ekonomıka» uǵymy qoldanylmaıdy, sondyqtan kommertsııalyq emes áleýmettik kásiporyndardyń qyzmeti kóbinese rynoktyq ekonomıka sheńberinde qarastyrylady.

Batys Eýropada «áleýmettik kásiporyn» uǵymyn ár el túrli dárejede qyzmetterdiń óte shekteýli jıyntyǵymen baılanystyrady. Mysalǵa Ulybrıtanııa Úkimeti áleýmettik kásiporyndy paıdasyn osy bızneske nemese qoǵamdastyqqa osy maqsattarǵa qol jetkizý úshin qaıta ınvestıtsııalaıtyn kóbinese áleýmettik maqsattary bar bıznes retinde aıqyndaıdy, ol ony negizgi maqsaty aktsıonerler úshin paıdany maksımaldy ulǵaıtý bolyp tabylatyn kompanııalardan erekshelendiredi.

Birqatar Eýropalyq elderdegideı de Belgııada «áleýmettik kásiporyn» termıniniń eki anyqtamasy bar.

Birinshi anyqtama kóbineses kommertsııalyq qyzmetti damytatyn qyzmet kórsetý uıymdaryna jatady.

Ekinshisi - bastamalary eńbek rynogynan tys qalǵan adamdardy eńbekke ıntegratsııalaýǵa anyq baǵyttalǵan kooperatıvter men qaýymdastyqtarǵa jatady. Ekinshi anyqtama belgili áleýmettik qyzmetterge suranyspen baılanysty, ol Eýropada áleýmettik kásiporyndardyń damýynyń negizin saldy, osyǵan baılanysty olardyń qyzmeti eń aldymen jumys oryndaryn qurýmen baılanystyrylady.

Qazaqstanda ÁKK-lerdiń álemdik tájirıbede bar uqsas úlgidegi uıymdastyrýshylyq-quqyqtyq qurylymdarǵa qaraǵanda qalpy jáne fýnktsıonaldyq sıpattamalary boıynsha edáýir aıyrmashylyqtary bar.

Ár osyndaı korporatsııa koopreatsııany kúsheıtýge sebepshi ózinshe bólek óńirlik damytý ınstıtýty bolyp tabylady.

Demek, uıymdastyrýshylyq-quqyqtyq qalpy, maqsattary men mindetteri boıynsha bizdiń elimizde ÁKK-ler ekonomıkadaǵy ındýstrııalyq-ınnovatsııalyq ózgeristerdiń strategııasyn shaǵyn jáne orta bıznesti damytýdyń mindetterimen, bıznestiń áleýmettik jaýapkershiliginiń qaǵıdattarymen biriktirýge múmkindik beretin erekshelikke ıe.

1.3 Aǵym jaǵdaıdy taldaý

ÁKK-lerdi qurý ıdeıasyn alǵashqy ret Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti 2006 jylǵy 1 naýryzdaǵy «Qazaqstannyń álemdegi básekege barynsha qabiletti 50 eldiń qataryna kirý strategııasy» atty Qazaqstan halqyna joldaýynda atap ótken. Osy Joldaýǵa, sondaı-aq Qazaqstan Respýblıkasynyń 2015 jylǵa deıingi aýmaqtyq damý strategııasyna sáıkes 2007 jyly Qazaqstanda jeti ÁKK quryldy.

«Áleýmettik-kásipkerlik korporatsııalardyń máseleleri týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2010 jylǵy 31 naýryzdaǵy № 266 qaýlysyna sáıkes barlyq ÁKK-lerdiń aktsııalarynyń memlekettik paketteri oblystar, Astana jáne Almaty qalalarynyń arasynda úlestirildi.

«Memlekettik múlik týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy qabyldanǵannan keıin osy ÁKK-ler qaıta uıymdastyrylyp, Qazaqstannyń ár óńirinde bir ÁKK quryldy.

Osylaısha, «Ulttyq basqarýshy holdıngterdiń, ulttyq holdıngterdiń, ulttyq kompanııalardyń tizbesin bekitý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2011 jylǵy 6 sáýirdegi № 376 qaýlysyna sáıkes Qazaqstan Respýblıkasynda 16 ÁKK qyzmet etýde:

«Aqtóbe» ÁKK» UK» AQ (Aqtóbe oblysy, Aqtóbe q.);

«Almaty» ÁKK» UK» AQ (Almaty q.);

«Atyraý» ÁKK» UK» AQ (Atyraý oblysy, Atyraý q.);

«Ertis» ÁKK» UK» AQ (Shyǵys Qazaqstan oblysy, Óskemen q.);

«Esil» ÁKK» UK» AQ (Aqmola oblysy, Kókshetaý q.);

«Jetisý» ÁKK» UK» AQ (Almaty oblysy, Taldyqorǵan q.);

«Kaspıı» ÁKK» UK» AQ (Manǵystaý oblysy, Aqtaý q.);

«Qyzylorda» ÁKK» UK» AQ (Qyzylorda oblysy, Qyzylorda q.);

«Oral» ÁKK» UK» AQ (Batys Qazaqstan oblysy, Oral q.);

«Pavlodar» ÁKK» UK» AQ (Pavlodar oblysy, Pavlodar q.);

«Saryarqa» ÁKK» UK» AQ (Qaraǵandy oblysy, Qaraǵandy q.);

«Soltústik» ÁKK» UK» AQ (Soltústik Qazaqstan oblysy, Petropavl q.);

«Taraz» ÁKK» UK» AQ (Jambyl oblysy, Taraz q.);

«Tobol» ÁKK» UK» AQ (Qostanaı oblysy, Qostanaı q.);

«Shymkent» ÁKK» UK» AQ (Ońtústik Qazaqstan oblysy, Shymkent q.);

«Astana» ÁKK» UK» AQ (Astana q.).

Búgingi kúni ÁKK-lerdiń qyzmeti kásipkerlik qyzmetti damytý úshin qolaıly jaǵdaılar jasaý, jańa óndirister qurý jáne bar óndiristerdi jańǵyrtýǵa, ınvestıtsııalar tartýǵa, úkimettiń jeke bastamalaryn iske asyrýǵa baǵyttalaǵan.

Sonymen qatar, ÁKK-lerdiń qyzmeti júıeli emes sıpatta jáne jalpy olardyń qyzmetine biryńǵaı tásilder joq. ÁKK-ler óńirlerdi damytýdyń ınvestıtsııalyq ınstıtýty retinde qalyptasý satysynda. ÁKK-lerdiń tıimsizdigi jıi ótetin qaıta uıymdastyrýmen, aktsıonerlerdiń aýysýymen, sondaı-aq sheshilýi kompanııalardyń ózine baılanysty sebeptermen túsindiriledi.

ÁKK-lerdiń qyzmetinde kelesi problemalar bar:

- kommertsııalyq jáne kommertsııalyq emes mindetterdiń shatasýy                ÁKK-lerdiń aldyna basymdylyq qoıýǵa múmkindik bermeıdi;

- damý strategııalarynyń bekitilmegendigi nátıjesinde ınvestıtsııalardyń júıeli emes iske asyrylýy, naqty mamandandyrylýdyń bolmaýy;

- ÁKK-lerdiń kópshiliginiń zalaldylyǵy;

- jobalardyń qolaıly emes jáne keń dıapazony, sondaı-aq jergilikti atqarýshy organdarmen (budan ári - JAO) berilgen áleýmettik baǵdarlanǵan kásiporyndardyń bolýy nátıjesinde ÁKK-lerdiń kúsh jigeriniń «beker jumsalýy», salalyq bilimniń ulǵaıtylmaýy;

- úkimettiń jeke bastamalaryn (mıkronesıeleý, turǵyn úımen qamtamasyz etý, azyq-túlik qaýipsizdigi máseleleri jáne basqa da sharalar boıynsha) iske asyrýǵa qatysa otyryp, qarjy shyǵyndaryn jáne barabar emes táýekelder alyp júrýde;

- ÁKK-lerdiń jetkiliksiz kapıtaldandyrylýy (kommýnaldyq menshiktegi kommertsııalyq baǵdarlanǵan kásiporyndardy berý, ınvestıtsııalyq jobalardy iske asyrý ınfraqurylymdyq jelilermen qamtamasyz etilgen jer ýchaskelerin ákimdikterdiń berý qajettiligi);

- ákimdikter men ÁKK-lerdiń, ÁKK-ler men bıznestiń, ÁKK-ler men qarjy, qarjysyz damý ınstıtýttarynyń ózara is-áreketteriniń belsendiliginiń jetkiliksizdigi;

- korporatıvtik basqarý deńgeıiniń tómendigi;

- kompanııanyń nátıjeliligin baǵalaýdyń naqty krıterıleriniń jáne personaldy motıvatsııalaý júıesiniń bolmaýy;

- aktıvterdi basqarý jáne ınvestıtsııalyq sheshimder qabyldaýda tájirıbeniń jetkiliksizdigi ınvestıtsııalyq portfel sapasynyń tómendigine ákep soǵýda.

Qazirgi ýaqytta ÁKK-lerdiń ózderiniń bar múmkindikterin iske asyrýy osy problemalardy sheshýge jáne óz óńiriniń básekege qabilettiligin arttyrý «lokomotıvi» atanýǵa múmkindik beredi.

«Memlekettik múlik týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna sáıkes ÁKK-ler ulttyq kompanııa mártebesine ıe, ol olarǵa ózge zańdar boıynsha birqatar artyqshylyqtar beredi. Osyǵan baılanysty ÁKK-ler barlyq múmkindikterin qoldana otyryp, óńirlerde belsendi saıasat júrgizýleri qajet.

1.4. ÁKK-lerdiń mıssııasy, paıymy, maqsattary jáne mindetteri

Mıssııa - memlekettik-jeke menshik áriptestik jáne bıznes qaǵıdattarynyń negizinde óńirdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýyna járdemdesý .

Paıym- aktıvterdi tıimdi basqaratyn, ınvestıtsııalardy tartý arqyly óńirdiń ósý núktelerinde ekonomıkalyq belsendilikti yntalandyratyn, básekege qabiletti turaqty óndiristerdi qalyptastyratyn katalızator bolyp tabylatyn óńirlik damý ınstıtýty.

Maqsat- aktıvterdiń qunyn arttyrý.

Mindetter:

• 1. Óńir ekonomıkasynyń basym sektorlarynda (ósý núkteleri) básekege qabiletti jańa óndirister qurý jáne bar óndiristerdi jańǵyrtý;
• 2. Memlekettik aktıvterdiń iskerlik aınalymǵa qatysýyn qamtamasyz etý, problemalyq aktıvterdi ońaltý jáne olardyń bazasynda básekege qabiletti óndiristerdi damtyý;
• 3. Alǵy sheptegi óndiristik jáne basqarý tehnologııalaryn, standarttaryn engizý;
• 4. Bıýdjettik emes ınvestıtsııalardy tartý;
• 5. Bıznestiń ekonomıkalyq belsendiliginiń ósýine, ınnovatsııalardyń jáne tehnologııalyq jańǵyrtýdyń (tehnoparkter, AEA, bıznes-ınkýbatorlar, ınvestorlarǵa qyzmet kórsetý ortalyqtary jáne t.b.) damýyna járdemdesý, sonyń ishinde operator fýnktsııalaryn atqarý arqyly;
• 6. Shaǵyn jáne orta bıznestiń klasterlenýine járdemdesý, sonyń ishinde iri bıznestiń aınalasynda;
• 7. Kompanııa qyzmetiniń sheńberinde bızneske qarjylaı emes qoldaý kórsetý;
• 8. Bıznes jobalardy iske asyrý úshin memlekettik damý ınstıtýttarymen ynytmaqtastyqty keńeıtý;
• 9. Portfeldik kompanııalar arasynda kommýnıkatsııany jáne tájirıbemen almasýdy damytý;
• 10. Іshki jáne syrtqy rynoktarda ónimderdi belsendirek qozǵaltý úshin ónimderdi brendteýge járdemdesý.

•1.5.         Oryndaý kezeńi jáne kútiletin nátıjeler

Tujyrymdamany iske asyrý eki kezeńde júzege asyrylatyn bolady:

1-kezeń 2013-2014 jyldar.

Birinshi kezeńde Qazaqstan Respýblıkasynyń qoldanystaǵy zańnamasyna ÁKK-lerdik qyzmetine qatysty máseleler boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engiziletin bolady, sondaı-aq korporatsııalardyń shyǵynsyzdyq deńgeıine shyǵýy qamtamasyz etiledi.

2-kezeń 2013-2020 jyldar.

Ekinshi kezeńde ÁKK-lerdiń aldyna qoıǵan maqsattary men mindetterine jetý boıynsha tolyq masshtabty tıimdi jumys iske asyrylatyn bolady, olar kelesi nátıjelerge qol jetkizýge múmkindik beredi:

- básekege qabiletti jańa óndiristerdiń qurylýy;

- óńirlerde jumys orny sanynyń ulǵaıýy;

- berilgen jáne jańadań qurylǵan uıymdardyń ónimdiliginiń artýy 2015 jylǵa qaraı 1,5 ese, 2020 jylǵa qaraı 2011 jyldyń kórsetkishterimen salystyrǵanda 2 esege joǵarylaıdy;

- ÁKK-lerdiń ınvestıtsııalyq portfel kóleminiń jyl saıynǵy ósimi 2015 jyldan bastap 3-5%-dan kem bolmaıdy.

- joǵary qosylǵan qundy eksportqa baǵdarlanǵan otandyq ónimdi iske asyrý, kásipkerlik sýbektileri ónimderiniń básekege qabilettiliginiń artýy.

Sondaı-aq ÁKK-ler berilgen kompanııalardyń nátıjeliligin basqarý júıesin jaqsartýdy qamtamasyz etedi, olardyń qyzmetiniń tıimdiligin arttyrady, korporatıvtik basqarýdyń alǵy sheptegi standarttaryn engizedi.

Birtindep barynsha básekege qabiletti jáne qarjylaı turaqty kompanııalar jarǵylyq kapıtalyna qatysý úlesin (aktsııalaryn paketin) iske asyrý jolymen olardy ári qaraı básekelestik ortaǵa berý úshin irikteletin bolady. Bul sharalar elimizdiń qor naryǵyn jáne óńirlerdegi ınvestıtsııa mádenıetin damytýǵa múmkindik beredi.

2-taraý. ÁKK-lerdi damytýdyń negizgi

qaǵıdattary men jalpy tásilderi

2.1 ÁKK-ler qyzmetiniń negizgi qaǵıdattary

ÁKK-lerdi ári qaraı damytý úshin ÁKK-ler qyzmetiniń kelesi negizgi qaǵıdattaryn aıqyndaý qajet:

1. Jeke sektormen áriptestik

ÁKK-ler jeke sektor ornalaspaǵan nemese jetkiliksiz ornalasqan keńistikte tıimdi jumys isteýi, bıznespen básekege túspeı onyń damýyn yntalandyrýy jáne ósýi úshin jaǵdaılar jasaýy qajet.

2. Investıtsııalardy belsendi basqarý

ÁKK-ler portfeldik ınvestorlarǵa qaraǵanda bıznesti damytýdyń basty sheshimderin bastaı otyryp, belsendi aktsıoner (qatysýsha) rólin atqarýy qajet.

3. Shyǵyndardy belsendi basqarý

ÁKK-ler óz fýnktsııalaryn júzege asyrý barysynda shyǵyndardy yqshamdaýǵa umtylýy qajet.

4. Áleýmettik jaýapkershilik

Áleýmettik jaýapkershilik qaǵıdatyn iske asyrý maqsatynda ÁKK-ler dıvıdendtik saıasat sheńberinde jalǵyz aktsıonerdiń sheshimi boıynsha taza paıdasynyń bóligin jergilikti bıýdjetke joldaıdy.

5. Bıznesti damytýdy járdemdesýge basqa da qatysýshylarmen áriptestik

ÁKK-ler qaıtalanýdy boldyrmaý jáne kúsh-jigerdiń birigýin qamtamasyz etý úshin qarjy jáne qarjysyz damytý ınstıtýttarymen, memleket qatysatyn kompanııalarmen, ekinshi deńgeıli banktermen belsendi ózara árekettesýi qajet.

Tájirıbemen almasý, problemalyq máselelerdi sheshý jáne úzdik tájirıbemen tanystyrý úshin ÁKK-ler dóńgelek ústelderin jyl saıyn ótkizý.

2.2 ÁKK-lerdi damytýdyń jalpy tásilderi

Investıtsııalyqqyzmet

ÁKK-ler ómirge beıimdi bastamalardy qoldaı otyryp, óńirde bıznestiń iskerlik belsendiliginiń katalızatory bolýy qajet.

Investıtsııalyq qyzmettiń basty qaǵıdaty - bıznespen básekege túspeı, onymen yntymaqtastyqta jobalardy iske asyrý.

Aýmaqtardy damytý baǵdarlamasy ulttyq jáne halyqaralyq rynoktarda durys jaıǵastyrý úshin básekelestik artyqshylyqtaryn, óńirdiń ósý núktelerin aıqyndaıdy.

Ár ÁKK-niń qyzmeti tıisti aýmaqtarda damytý baǵdarlamalarymen aıqyndalǵan ekonomıkanyń basym salalarynda óz óńiri úshin keleshegi bar, ómirge beıimdi, básekege qabiletti jobalardy iske asyrýǵa baǵyttalǵan.

Bul basym salalarda daǵdylardyń, iskerlik baılanystardyń jáne tájirıbeniń shoǵyrlanýyna ákeledi, ınvestıtsııalyq sheshimderdiń sapasyn arttyrady, sondaı-aq óńirdiń básekege qabilettiligine kúshtirek áser etedi.

ÁKK-ler ınvestıtsııalyq jobalarǵa bastapqy satyda (start-up) nemese damý satysynda kirýi qajet.

Investıtsııalyq jobadan shyǵý kelesi negizgi krıterıler boıynsha júzege asyrylýy qajet:

• 1) joba kompanııadaǵy ÁKK-niń aktsııalaryn/úlesin satýdan túsken tabys ÁKK-niń joba kompanııaǵa qosqan ınvestıtsııalaryn jáne osy ınvestıtsııalar boıynsha syıaqy mólsherlemesin jabýy;
• 2) joba kompanııa ÁKK-niń qatysýysyz ınvestıtsııalyq jobany iske asyrýǵa múmkindigi bar.

Investıtsııalyq jobadan shyǵý sondaı-aq ÁKK ınvestıtsııalarynyń qunsyzdaný táýekeli týyndaǵan jaǵdaıda júzege asyrylýy múmkin.

ÁKK-niń óziniń aktsııalar paketin/qatysý úlesin satý sheshimi rynoktyq baǵalaý negizinde iske asyrylýy qajet. ÁKK ózine aktıvti satyp alý kezinde qarsy rynoktyq baǵalaý júrgizýi qajet.

Jer qoınaýyn paıdalaný jobalary

Jer qoınaýyn paıdalaný salasynda ÁKK-ler tek qana jer qoınaýyn paıdalaný quqyǵymen qatysady. ÁKK-niń úlesi táýelsiz rynoktyq baǵalaý júrgizilgennen keıin aıqyndalýy qajet.

Korporatıvtik basqarý

Basqarýdyń tıimdi modelin qamtamasyz etý úshin ÁKK-ler álemdik úzdik tájirıbege sáıkes keletin korporatıvtik basqarýdyń zamanaýı standarttaryn engizýi qajet. Bul kompanııanyń tıimdiligin qamtamasyz etýge jáne ashyqtyǵyn joǵarylatýǵa múmkindik beredi.

Tıimdi menedjment júıesi engiziledi, rynoktyq jaǵdaıda onyń qyzmet etýimen baılanysty barlyq táýekelderdi anyqtaýǵa baǵyttalǵan ishki baqylaý jáne monıtorıng mehanızmderi retke keltiriledi.

2.3 ÁKK-lerdiń memlekettik organdarmen jáne damý ınstıtýttarymen ózara árekettesý máseleleri

JAO men ÁKK-lerdiń ózara árekettesýi korporatıvtik basqarý qaǵıdattaryna sáıkes júzege asyrylady.

JAO ÁKK-ni basqarýdy tek qana «Aktsıonerlik qoǵamdar týraly», «Memlekettik múlik týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańdarymen jáne/nemese ÁKK-ler jarǵylarymen kózdelgen jalǵyz aktsıoner ókilettikterin iske asyrý jolymen jáne dırektorler keńesinde JAO qyzmetkeriniń ókildigimen júzege asyrady.

JAO ÁKK-ge kelesi talaptar qoıady:

1) jalǵyz aktsıoner retinde memleket múddelerin saqtaý;

2) ÁKK-lerdiń tabystylyǵyna, tıimdiligine, transparenttigine jáne eseptiligine umtylý;

3) onyń basqarýyndaǵy jáne menshigindegi aktıvterdiń tıimdi basqarýylýyn qamtamasyz etý;

4) ÁKK tobynda korporatıvtik basqarýdyń eń úzdik tájirıbesin engizý;

5) ÁKK tobynda ınnovatsııalyq protsesterdiń jáne tehnologııalardyń ázirlenýin jáne engizilýin yntalandyrý;

6) óńirge ınvestıtsııalar tartýǵa qatysý;

JAO-dan keıin ońaltý, qaıta qurylymdaý jáne olardyń negizinde jańa básekege qabiletti óndirister qurý úshin qyzmeti kommertsııalyq baǵdarlanǵan sıpattaǵy barlyq memlekettik aktıvter ÁKK-ge kezeńdi túrde beriletin bolady.

Investıtsııalyq jobalardy iske asyrý úshin JAO ÁKK-ge ınfraqurylymdyq jelilermen qamtamasyz etilgen jer ýchaskeleriniń berilýin qamtamasyz etedi.

Áleýmettik jaýapkershilik qaǵıdatyn iske asyrý maqsatynda ÁKK-ler dıvıdendtik saıasat sheńberinde jalǵyz aktsıonerdiń sheshimi boıynsha taza paıdasynyń bóligin jergilikti bıýdjetke joldaıdy. JAO jalǵyz aktsıoner retinde bul qarajatty áleýmettik mańyzdy jobalardy iske asyrý úshin jumsaıdy.

ÁKK ózine júktelgen fýnktsııalar men mindetterge sáıkes olarǵa Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasymen belgilengen quzyret sheńberinde memlekettik josparlaý jónindegi, bıýdjettik josparlaý jónindegi, ındýstrııa jáne ındýstrııalyq-ınnovatsııalyq damý salasyndaǵy, agroónerkásip keshenin damytý, halyqty áleýmettik qorǵaý, bilim jáne ǵylym, densaýlyq saqtaý, týrızm, básekelestikti qorǵaý, jer qoınaýy zertteý jáne paıdalaný jónindegi ýákiletti organdarmen belsendi jáne tıimdi ózara árekettesýi qajet

ÁKK-ler memlekettik baǵdarlamalardy iske asyrýǵa kelesi:

- osy Tujyrymdama boıynsha ÁKK-lerdiń mindetterine sáıkes kelgen;

- baǵdarlama bıýdjeti osy baǵdarlamany iske asyrýmen baılanysty      ÁKK-lerdiń aǵymdaǵy shyǵystary tolyq óteletin;

- baǵdarlamany iske asyrý boıynsha táýekelder osy baǵdarlamaǵa qatysýshylar arasynda teń bólingen;

- baǵdarlamaǵa ÁKK-niń qatysýy týraly sheshim korporatıvtik basqarý standarttarynyń saqtala otyryp qabyldanǵan jaǵdaılarda qatys alady.

Memlekettik, salalyq jáne óńirlik baǵdarlamalarda ÁKK-lerdiń qyzmetine qatysty maqsatty kórsetkishter, sharalar jáne/nemese ózge erejeler belgilengen jaǵdaıda mundaı jobalar ázirleýshi-memlekettik organmen ÁKK-ge kelisýge joldanýy tıis.

ÁKK-ler qarjy quraldaryn qıystyrý, sondaı-aq qarjy ınstıtýttarynyń resýrstaryna bıznestiń qol jetimdiligin qamtamasyz etý boıynsha damý ınstıtýttarymen belsendi ózara árekettesýi qajet.

2.4. Qarjylandyrý kózderi

ÁKK-ler ınvestıtsııalyq baǵdarlamanyń qarjylandyrylýyn qol jetimdi qorlandyrý kózderiniń barlyǵyn qoldaný jáne menshikti qarajattary, respýblıkalyq jáne jergilikti bıýdjet qarajattary esebinen qamtamasyz etedi. Bul rette damyǵan saıyn ÁKK-ler bıýdjettik qarjylandyrý úlesin azaıtýǵa umtylady.

ÁKK-lerdiń menshikti qarajattary dıvıdendtik kirister, bólinbegen paıda, kompanııalardy qarjylaı/qarjylaı emes tabysy esebinen qalyptastyrylady.

JAO rentabeldi emes aktıvterdi berý kezinde osy aktıvterdi ońaltý josparyna sáıkes bastapqy qarjylandyrý kózdeletin bolady.

ÁKK-ler serpindi damýshy óńirlik ınvestıtsııalyq kompanııa retinde óńirge ınvestıtsııalar tartý maqsatynda yqtımal sheteldik ınvestorlarmen, damý ınstıtýttarymen jáne basqa da qarjy uıymdarymen belsendi ózara árekettesedi.

2.5. Tıimdilikti baǵalaý

ÁKK-ler qyzmetiniń tıimdiligin baǵalaý damý strategııalary men josparlaryn iske asyrý boıynsha JAO júrgizgen monıtorıng nátıjeleri boıynsha memlekettik josparlaý jónindegi ýákiletti organmen, sondaı-aq kelesi tıimdilik kórsetkishterine sáıkes júzege asyrylady:

Kommertsııalyqqyzmet(maqsatty kórsetkishter)

• 1. Negizgi qyzmetten túsken taza tabys, sonyń ishinde bir qyzmetkerge taza tabys;
• 2. ROA - aktıvterdiń rentabeldilig;
• 3. Investıtsııalyq portfeldiń kólemi;
• 4. Investıtsııalardyń rentabeldiligi;
• 5. ÁKK-niń bólgen qarajattaryna jeke ınvestorlardyń qarajattaryn tartý araqatynasy;
• 6. Ońaltylǵan kásiporyndar sany.

Korporatıvtik basqarý

• 7. Korporatıvtik basqarý reıtıngi;

ÁKK-niń qyzmeti sondaı-aq kompanııanyń syrtqy taraptarmen (esepti kórsetkishter) ózara árekettesý baǵyttary boıynsha baǵalanýy qajet:

• 8. Veb-saıtqa kirýshiler sany (aktýaldyǵyn jáne aqparat jańartylýynyń jedeldigin kórsetedi);
• 9. Qarastyrýǵa kelip túsken bıznes ótinishter (óńir turǵyndarynyń sanyna araqatynasty);
• 10. Óńir kásipkerlerin surastyrý.

Jergilikti atqarýshy organ ÁKK qyzmetiniń qarjylyq qyzmetiniń monıtorıngi men sapaly taldaýynyń aıqyn júıesin jasaýy qajet. Jergilikti atqarýshy organ qyzmettiń negizgi kórsetkishteri (QNK) arqyly korporatsııalardyń qyzmetine monıtorıngti únemi júzege asyrady jáne ÁKK-dyń tıimdiligin artyrý úshin árekte etetin júıeli sharalardy usynady.

Korporatsııalardyi Dırektorlar keńesi alǵa qoıylǵan QNK-diń mánine qol jetkizýge damý strategııalary men damý josparlarynyń iske asyrylýyn kezeńdik baǵalaý jolymen menedjmentti baǵalaýdy júzege asyrady. Korporatsııanyń menedjmentinne syıaqy berý júıesi  korporatsııa qyzmetiniń nátıjesine baılanystyrlýy tıis.

Jergilikti atqarýshy organnyń birinshi basshysy ÁKK qyzmeti qortyndylaryna jeke jaýap beredi jáne korporatsııanyń qyzmetiniń nátıjeleri boıynsha QR Úkimeti aldynda esep beredi.

3-taraý. Tujyrymdamany iske asyrý josparlanyp otyrǵan normatıvtik quqyqtyq aktiler tizbesi

Osy tujyrymdamany iske asyrý quraldary bolyp:

1) 2003 jylǵy 13 mamyrdaǵy «Aktsıonerlik qoǵamdar týraly», 2011 jylǵy 1 naýryzdaǵy «Memlekettik múlik týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańdary;

2) «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy memlekettik josparlaý júıesi týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń 2009 jylǵy 18 maýsymdaǵy № 827 Jarlyǵy;

3) ÁKK-lerdi damytý strategııalarynyń jobalary tabylady.