Kóz aýrýy jasaryp keledi: glaýkoma men katarakta 40-tan asqandardan da anyqtala bastady

Ásirese, glaýkoma aýrýy jasaryp barady. QR Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń málimetinshe, ótken jyly 40-tan asqan turǵyndar arasynda 171 832 adam skrınıngten ótken. Zertteý nátıjesinde 452 adamnan glaýkoma rastalǵan.

— Bul zertteý qorytyndysy boıynsha 40 jastan asqandar arasynda glaýkomanyń jalpy taralýy 2,37 ± 0,17% dep baǵalanyp, ósim baryn kórsetti. Al kataraktaǵa qatysty derekter shekteýli bolǵanymen, ota jasaý kórsetkishteri aýrý sanynyń artqanyn bildiredi, – delingen mınıstrliktiń resmı jaýabynda.

Aldymen katarakta men glaýkomanyń ara-jigin ajyratyp alaıyq. Odan keıin orta jastaǵy azamattar arasynda bul aýrýlardyń ne sebepti dendep bara jatqanyn saralaımyz.

Glaýkoma: baıqatpaı soqyrlyqqa bastaıtyn dert

Glaýkoma – kóz ishilik qysymnyń joǵarylaýynan damıtyn kóz aýrýy. Ol kórý júıkesin zaqymdap, der kezinde emdelmegen jaǵdaıda soqyrlyqqa ákelýi múmkin. Kóz dárigeriniń aıtýynsha, bul derttiń negizgi sebepteriniń biri – tuqym qýalaýshylyq. Sonymen qatar arterııalyq qan qysymynyń kóterilýi men jas ulǵaıýy da qaýip faktorlaryna jatady.

— Glaýkomanyń alǵashqy belgilerine kózdiń aýyrsynýy, bas aýrýy jáne kórýdiń nasharlaýy jatady. Keı adamdar kóz ishinde qara daqtar nemese shybyn-shirkeı ushyp júrgendeı áserdi baıqaıdy. Alaıda kóp jaǵdaıda aýrý uzaq ýaqyt boıy bilinbeıdi. Sol sebepti 30-40 jastan asqan ár adam jyl saıyn kóz dárigeriniń tekserýinen ótip, glaýkomaǵa skrınıng jasatýy qajet, – dedi oftalmolog Venera Ádilova.

Mınıstrlik dereginshe, glaýkomaǵa shaldyqqan qazaqstandyqtardyń ortasha jasy – 64 jas. Al aýrýdyń eń joǵary taralýy 71–75 jas aralyǵynda tirkelgen. Bul derttiń qaýpi ýaqyt óte kele arta túsetinin ańǵartady.

— Glaýkoma boıynsha Qazaqstanda jynystyq aıyrmashylyq ta dáleldengen. Ulttyq zertteý nátıjesine sáıkes, áıelderdiń bul dertke shaldyǵý qaýpi erlermen salystyrǵanda shamamen eki ese joǵary. Salystyrmaly qaýip kórsetkishi 1,91-di qurady, - dep málimdeıdi vedomstvo.

Mamandardyń aıtýynsha, kórý qabiletin tómendetetin bul derttiń jasarýyna ómir saltynyń ózgerýi, kózge túsetin júktemeniń artýy jáne densaýlyqqa beıjaı qaraý áser etip otyr.

Katarakta: 10–15 mınýtta jasalatyn kóz operatsııasy

Al katarakta – kóz burshaǵynyń buldyrlanýymen sıpattalatyn aýrý. Mundaı jaǵdaıda adam aınalany tuman ishinde júrgendeı kóredi.

— Kataraktanyń damýyna qant dıabeti, qan qysymynyń joǵarylaýy sııaqty qosymsha aýrýlar áser etýi múmkin. Sondaı-aq gormonaldy dárilerdi uzaq qoldaný men zııandy ádetter de aýrý qaýpin arttyrady. Negizgi belgisi – kórýdiń bulyńǵyrlanýy. Keı adamdar mundaıda kózildirik aýystyrý kerek dep oılap, optıkaǵa júginedi. Alaıda mundaı jaǵdaıda mindetti túrde oftalmologqa qaralý qajet, - dedi kóz dárigeri.

Maman sózinshe, egde jastaǵy naýqastarda katarakta anyqtalsa, olar arnaıy kezek portaly arqyly tirkeýge alynady. Ádette ota alty aıdyń ishinde jasalady. Sırek jaǵdaıda kataraktanyń týa bitken túri jańa týǵan sábılerde de kezdesedi.

— Ota kezinde kózdegi bulyńǵyrlanǵan «kóz burshaǵy» alynady, ornyna jasandy lınza qoıylady. Operatsııa 10–15 mınýtqa sozylady. Tekserýden keıin naýqas ádette birden úıine qaıtady. Qazirgi tehnologııalardyń arqasynda kataraktany emdeý jyldam júrgiziledi. Al týa bitken katarakta jaǵdaıynda dert sábıdiń alǵashqy tekserilýi kezinde anyqtalady. Dıagnoz rastalsa, bala Kóz ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń baqylaýyna alynady. Náresteniń týylǵanyna eki aıdan asqannan keıin ǵana ota jasalady.

Kóz aýrýlaryn emdeý tártibi

MÁMS arqyly glaýkoma men kataraktany hırýrgııalyq jolmen aqysyz negizde emdeýge bolady. Mamandardyń aıtýynsha, bul dıagnozdar qoıylǵannan keıin naýqastar arnaıy portal arqyly tirkelip, kezekke qoıylady. Kezegi kelgen kezde operatsııa MÁMS esebinen jasalady. Ol úshin oftalmolog dárigerdiń joldamasy qajet.

— Bul júıe Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń 2023 jylǵy №168 buıryǵymen bekitilgen oftalmologııalyq kómekti uıymdastyrý standartyna sáıkes júzege asyrylady. Glaýkomasy bar patsıentter dıspanserlik baqylaýǵa alynyp, keminde jylyna bir ret oftalmologtiń tekserýinen ótedi. Sonymen qatar, olardyń kórý jaǵdaıy men kózishilik qysymy turaqty baqylaýda bolady. Bul aýrýlardy erte anyqtap, asqynýdyń aldyn alýǵa múmkindik beredi, - dep jazylǵan vedomstvo habarlamasynda.

Ádette kóz otasyna kezek alty aı shamasynda keledi. Áp-sátte naýqastyń janaryna qaıta jaryq túsip, kórý qabileti jaqsarady. Al glaýkomany emdeý anaǵurlym kúrdeli. Bul dertke jasalatyn operatsııa uzaq baqylaýdy talap etedi.

— Glaýkoma kezinde kóbine lazerlik operatsııalar qoldanylady. Alaıda otadan keıin de naýqas emin jalǵastyrady. Kóz ishindegi qysymdy qalypty deńgeıde ustap turý úshin dáriger arnaıy kóz tamshylaryn taǵaıyndaıdy. Naýqas olardy ýaqtyly qoldanýy qajet. Odan keıin kóz birtindep jaryqqa beıimdeledi. Jaǵdaıy qalypty bolsa, naýqas úıine shyǵarylady, – dedi Venera Ádilova.

Biraq naýqastardyń bári birdeı otaǵa birden kelise bermeıdi. Biri operatsııadan qoryqsa, endi biri kezektiń uzaqtyǵyn alǵa tartady. Osyndaı kezde túrli balama em izdep, kózge tamyzatyn dárilerge júginetinder bar. Alaıda mamandar glaýkoma men kataraktany tek dárimen emdeý múmkin emes ekenin eskertedi.

— Kóp adam operatsııadan qorqyp, túrli kózge tamyzatyn dárige úmit artady. Biraq bul aýrýlar olaı emdelmeıdi, tek ota arqyly ǵana jazylýǵa bolady. Sondyqtan jarnamaǵa senbeı, maman keńesine júgingen durys, - dedi oftalmolog.

Maman keńesi: kózdi saqtaý joldary

Keń dúnıeni kózben kóremiz. Keı kezde alys-jaqyndaǵy beınelerdi bulyńǵyr kórgenniń ózinde alańdaı bastaımyz. Al qos janar múlde kórmeı qalsa she? Sondyqtan kóz saýlyǵyna salǵyrt qaramaı, onyń kútimine erekshe mán bergen jón.

— Ár adam jylyna keminde bir ret kóz dárigeriniń qabyldaýynan ótip, skrınıng jasaýy kerek. Sonymen qatar, qant dıabeti men joǵary qan qysymy sııaqty qatar júretin aýrýlardy der kezinde emdeý mańyzdy. Sebebi bul dertter kóz aýrýlarynyń asqynýyna ákelýi múmkin. Zııandy ádetterden, atap aıtqanda temeki shegý, energetık pen alkogoldi ishýden bas tartqan jón. Munyń bári tek kózge emes, jalpy aǵzaǵa da keri áser etedi, - dedi Venera Ádilova.

Jaz mezgilinde kózge ýltrakúlgin sáýleniń áseri kúsheıedi. Sondyqtan mamannyń taǵy bir keńesi – kúnnen qorǵaıtyn, UV-qorǵanysy bar kózildirik taǵý. Sondaı-aq telefon, noýtbýk sııaqty gadjetterdi uzaq qoldanǵanda úzilis jasap otyrý kerek.

Aıta keteıik, keshe Almatyda kóziniń túsin ózgertpek bolǵan áıel soqyr bop qala jazdaǵany jaıly jazǵan edik.