Qostanaılyq balýan at baptap, tazy kútý tásilderimen bólisti

-         Sizdiń balýandyqtan bólek, ıt júgirtip, at baptaıtyn ónerińizdiń baryn estidik. Osynaý ata kásipke qalaı keldińiz?

- Bala jastan jylqyǵa da, ıtke de jaqyn boldym. Áli esimde, úıde jeti-segiz ıtke deıin asyradyq. Báıgege shaýyp, asaý úıretý biz sekildi aýyl balasyna esh tańsyq emes shyǵar. Aýdandyq báıge jarystarynan qalmaı júretinbiz. Balalyq arman alysqa jeteleıdi ǵoı, qazir qalaǵa jaqyn tursaq ta, jylqydan ajyrap kete almadym. Qazaq - qashannan mal baqqan el. Burynnan qyzyǵýshylyǵym bar, dese de, sońǵy úsh-tórt jyl kóleminde jylqynyń asylyn ustap, saıatshylyq qurýdy qolǵa aldym. Qolda 3 báıge aty, 10-nan asa tazy ıt bar. Jaqynda Jambyl oblysynyń Qordaı jerinen taǵy bir báıge atyn satyp aldym. Shynymdy aıtaıyn, men báıge attaryn paıda kórý úshin ustamaımyn. Ata dástúrin jalǵastyrý úshin ǵana baptaımyn. Ol úshin maǵan eshkim aqsha tólemeıdi. Kerisinshe, at baptaý men ıtti kútýdiń shyǵyny kóp sekildi.

- Tazyny kútip-baptaý týraly aıtyńyzshy. Máselen, bir ıtti asyraý úshin bir aptada qansha et jumsalady?

- Tazy - ıtterdiń ishinde talǵampazy, ol basqalar sekildi kez kelgen tamaqty jeı bermeıdi. Qarny ash bolsa da, ashtyǵyn bildirmeıtin tózimdi janýar. Ony baýlýdyń qatyp qalǵan qaǵıdasy joq. Naqty munsha keli et ketedi dep aıta almaımyn, degenmen, zııansyz taǵamdardy berýge tyrysamyn. Sondaı-aq, erterekten qoıly aýyldyń adamdary tazyny kúshik kezinen malǵa úıirsek etken. Osy arada myna oqıǵa esim túsip otyr: kishkentaı kezimde anam 15 sıyrǵa deıin saýatyn. Men solardyń beseýin jasyrynyp baryp, ózim saýyp alamyn da, sútin ıtterime beretinmin. Sosyn shesheme «bes sıyr emip qoıypty» dep ótirik aıta salatyn edim. Túsingenim, jeti qazynany adamnyń dosy dep beker aıtpaǵan. Ol adamnyń minezin birden biledi. Tipti, as-aýqatty qandaı kóńil-kúımen usynǵanyńa deıin sezedi. Aldyna jeńsigin qoıar kezde orynsyz aıqaılap, daýys kóterýge bolmaıdy. Taǵy bir aıta keterligi, tazyny ań qaǵýǵa salmas buryn birneshe kún dala bastyryp, júgirtip, tynysyn ashý qajet. Eger de tazy júgirip kelgen soń tabany ysyp tursa jaqsy emes. Bul tazynyń ish maıy áli ketpedi degen sóz. Ondaı jaǵdaıda ıtti kún aralata júgirtip, maıyn ketiredi. Kún raıy tym sýyq bolmasa dalanyń aǵyndy sýyna shomyldyrǵan durys. Tazyǵa tamaqty denesi sýyǵan soń bergen abzal.  

- Ań aýlaýǵa qanshalyqty jıi shyǵyp turasyz?

- Negizinen, ańǵa shyqqanda da myltyq ustamaımyn. Onyń syrtynda, qazirgi kezde ań men qus belgili júıege keltirilgen zańdylyqtyń negizinde ǵana aýlanady. Al halqymyzdyń ótken dəýirlerinde osy sııaqty kóptegen erejelerdi saqtaǵany belgili. Mysaly, olar aıdyn-kóldegi balapan ertken úırek-qazdardy, japan daladaǵy laǵy bar kıikti, aqbókendi, taǵy basqany atpaǵan. Óz basym tek atqa minip, tazy júgirtip, saıatshylyq qurǵandy jaqsy kóremin. Qazaq halqynyń saıatshylyq óneri týraly Abaı atamyz keremet sýrettep bergen «Qansonarda» óleńin bárimiz de jattap óstik qoı. Bárinen de alǵashqy qarda tazymen ań alǵan ǵanıbet qoı! Kóbine, oblystyń ońtústik aýdandary - Amankeldi, Jankeldın aýdandaryna, odan qaldy,  Qarabalyq jaqqa shyǵyp turamyz. Itterimdi ózimmen ala baram da, sol jaqtan jigitter kútip alady. Qazir sol aýdandardaǵy dostaryma ózimniń tazylarymdy berip turamyn. Tazy ıttiń bir qasıeti - únemi qyraǵy, qozǵalysta júredi. Bylaısha aıtqanda, jalqaýlyqty jek kóredi.

- Qalaǵa jaqyn mańdaǵy aýyldar bolsyn, ıen asyp, salbýryn jasap turatyn shyǵarsyzdar. Budan bólek, qazaqylyqtyń ısin ańqytar óner - saıatshylyqty nasıhattaý, ony is júzinde kórsetý ásirese Qostanaı jerinde jetispeı jatyr. Osy máselege qatysty  áldebir basqosýlar ótkizý josparda bar ma?

- Rasyn aıtý kerek, qala qazaǵy muny qabyldap úlgergen joq. Saıatshylyq dástúr syrt qalyp bara jatyr. Osyǵan alańdaımyz. Bizdiń aýyl-aýyldy aralap, ata dástúrden ajyrap qalmaýdyń qamyn jasap júrgenimiz de sondyqtan. Ańqumar jastar bolǵanymen, kóbi qoldaryna myltyq alyp, temir kólikpen dala taǵysyn qýýǵa asyǵyp turady. Osy rette at minip, saıat qurý týraly áńgime aıtý artyqtaý. Alaıda, dástúrdiń jańǵyrtylmaýy bizge syn. Aǵa urpaqtyń amanatyn jetkizý - basty mindet. Jastardy saıatshylyqqa qalaı qyzyqtyrýǵa bolady? Bul suraq bárimizdiń kókeıimizde tur. Ras, taza aýada atpen shaýyp, ań qýǵannyń densaýlyqqa paıdasy zor ekenin aıtý - biz izdegen jaýaptyń bir nusqasy. Úıde otyryp qalsań, smartfon, teledıdar, kompıýterge baılanasyń. Jylqyǵa mingen adamnyń barlyq múshesi qozǵalysqa túsedi. Ol - tabıǵı shynyǵý. Mıyń tynyǵady. Barlyq kletkań isteıdi. Kez kelgen ortada ózimizdiń baýyrlarymyzǵa ulttyq ónerdiń qundylyǵy týraly aıtyp otyramyn. Qyran qus ustaý - oıymda júrgen dúnıe. Birqatar qusbegilermen osy jaıynda sóılesip te júrmin. Oǵan ázirge barmaı otyrǵan sebebim, búrkittiń baby óte qıyn. Júırik at shaptyryp, alǵyr tazy júgirtip, qyran búrkit salǵan qazaqta ne arman bar! Mine, jas býynǵa osyny myqtap turyp túsindirsek, ata dástúrden ajyramaımyz.

- Tazy ıtpen qasqyrǵa túsip kórdińiz be?

- Meniki ázirge ań aýlaýǵa degen qyzyǵýshylyq qoı. Negizi, aldyńǵy jyly ózim ańshylardan tiri qasqyr satyp aldym. Sony asyradym. Sodan kúzdiń bir kúninde qasqyrǵa tazy salyp, salbýyryn jasaıyq dep, qala syrtynda ıt ustap otyrǵan jigitterge habar aıttym. Óńirden jıyrmanyń syrtynda tazy shyqty. Qasqyrdy shabylǵan egin alqabyna aparyp qoıa berdik. Sonda álgi jyrtqyshqa úsh-aq tazy tústi. Sonyń ekeýi - meniń Arlan degen tazym men onyń 8 aılyq kúshigi Qarabarys. Taǵy bir dosymnyń Kókserek degen tazysy qarsy turdy. Sonyń ózinde jaı ǵana julmalaǵan boldy da, qareket qyla alǵan joq. Qansha degenmen, bóriniń mysy basady ǵoı.

- Saıatshynyń bir serigi tazy bolsa, astyndaǵy aty da saı bolýy tıis. Al atbegiler báıge atyn qulyn kúninen tańdap baptaıdy deıdi. Atalarymyz atty aqjiliktendirmeı sapqa qospaımyz dep jatady. Osyny túsindirip berseńiz. Báıge atyn baptaýdyń naqty tásilderi bar ma?

- Negizi, báıge tulparyn qanjilik qyp sharshatpaı, babymen baǵady. Qunan shyqqanda qoltyǵyn jazdyryp, jer tanytý úshin qunan báıgelerge qosyp shabysyn baıqaıdy. Munymen qosa, báıge atynyń terin alý óz aldyna bólek áńgime. At baptaýda ony ár kúni aıańdatyp, jeldirip, tula boıyn aýyrlatqan aşy terin shyǵaryp, babyna keltiredi. Kópti kórgen atbegi aǵalar attyń terin alǵanda saýsaǵymen sylyp, dámin tatady. Terdiń túsi móldir sý sııaqty, bóten dámi bolmaǵanda aşy teri shyǵaryldy dep baǵalaıdy. Bul onyń babyna kelip, báıgege qosýǵa jaraıtynyn bildiredi. Báıge atyn qajetti mezgilde kókke az aýnatyp, kúıi qalypty bolǵanda kók tistetpegen jaqsy. Arǵymaqty kóbine qurǵaq shóppen baǵady. Atbegiler júırik shyǵatyn jylqyny jilik maıyna deıin semirtedi, muny aqjiliktendirý dep ataıdy.

- Ýaqyt taýyp, oı bóliskenińizge rahmet!