Kóshbasshy kelbeti

«Biri maqtaıdy, biri dattaıdy» degendeı, áıteýir buǵan deıin jalpaq álemge beımálim bolyp kelgen jurtymyz sol pikirlerdiń bireýine marqaısa, endi birine kóńili ortaıǵandaı kúı keshken. 1986 jyly Jeltoqsan oqıǵasyn bastan keshken Qazaqstan Respýblıkasynyń táýelsizdigi men tynyshtyǵy bulyńǵyr degender de bolmaı qalǵan joq. Keńestik alyp derjavanyń shıkizattyq-agrarly bir aımaǵy bolyp qalyptasqan respýblıkanyń ekonomıkasy táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarynda qıyndyqtardyń qyspaǵynda qalǵanda «bálem, qabiletimizdi durystap kórsetetin ýaqyt ta keler» dep sol kezderde ishteı kijinetinbiz. Qýanyshtysy sol biz ańsaǵan ýaqyttyń, dálirek aıtsaq, álemge ózimizdiń kim ekenimizdi kórsetetin ýaqyttyń kóp kúttirmeı kelgendigi. Bul, árıne, Tuńǵysh Prezıdentimiz Nursultan Nazarbaevtyń kóregen de bilimdi qurylǵan ishki-syrtqy saıası ustanymdarynyń jemisi. 

Oqyrman qolyna endi ǵana jetken saıası ǵylymdardyń kandıdaty, professor, Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnı­versıtetiniń tárbıe isteri jónindegi prorektory Janatbek Eshenqojauly Іshpekbaevtyń «Máńgilik el osylaısha somdalǵan» atty ǵylymı-zertteý monografııasyn bir demmen oqyp shyqqanda ótken 25 jylǵy jolymyzda aldan shyqqan san qıyndyqty kóremiz jáne ult Kóshbasshysynyń kemeńgerlik jetekshiligimen jeńip shyǵyp, solardy búgingideı dárejege jetken elimiz úshin maqtanysh sezimine bólendik desek, artyq aıtqandyq emes. Sózimizdi dáleldeý úshin sol monografııadan alynǵan mynadaı derekterge nazar aýdartaıyq: kemeldengen sotsıalızm tusynda ómir súrgen res­pýblıkanyń 205 selolyq aýdanynan 71-niń áleýmettik damý dárejesi óte tómen, al osy 71 aýdannyń 30-nyń jaǵdaıy múlde tózgisiz bolypty. Respýblıka boıynsha jańa týǵan myń náresteniń 29,2-si shetinepti. Birqatar aýdandarda bul kórsetkish tipti álgiden 2-3 ese joǵary bolǵan. Týberkýlezge, vırýsty sary aýrýǵa, juqpaly ishek aýrýyna shaldyǵý joǵary deńgeıde bolypty. Mine, egemendikti jarııalaǵanǵa deıingi Qa­zaqstannyń jáne qazaqstandyqtardyń jaǵdaıy osyndaı edi. 

Ǵalymnyń monografııasyndaǵy osyndaı derekterdi endi dál sol eńbekte mysal retinde keltirilgen mynadaı naqty dáıektermen tolyqtyra túseıik. Aýmaǵyna Ulybrıtanııa, Frantsııa, GFR, Ispanııa, Avstrııa, Gollandııa jáne Danııa sekildi memleketter tolyǵymen syıyp ketetin Qazaqstannyń irgeles shet eldermen shekarasy 12,8 myń shaqyrymǵa sozylǵan. Mine, osyndaı ulan-ǵaıyr jerdi alǵan el jan basyna shaqqanda munaı, kómir, temir, hrom, marganets, basqa da tústi metall, fosfat kenderiniń qory boıynsha álemdegi eń joǵary oryndy ıelenedi eken. Volfram, myrysh, barıt keniniń qory jaǵynan dúnıejúzi boıynsha birinshi orynda qorǵasyn, hrom, altyn, kúmis, fosfat qorynyń kólemi jaǵynan ekinshi orynda, mys qorynan úshinshi orynda, marganets, molıbden qory jaǵynan 4-orynda, temir men qalaıydan jetinshi orynda ekenbiz. Sondaı jeri baı respýblıka turǵyndarynyń ulttyq tabysy odaqtyq ortaq kórsetkishtiń 4,1 paıyzyn ǵana qurapty. Jalpy, ishki ónim 4,4 paıyz bolypty. Ónerkásip ónimderi 3,6 paıyzdy quraǵan. Osydan-aq Qazaqstannyń odaq úshin bar bolǵany shıkizattyq, azyq-túliktik qyzmet atqarǵandyǵy kórinedi. 

Memleket basshysynyń 2012 jyldyń ózinde-aq halyqqa «Qazaqstan - 2030» baǵdarlamasynda kózdegen mejeniń kóptegen tustary alynǵanyn, elimizdiń álemdegi elý aldyńǵy qatarly el sapyna engenin jarııalaýy halyqty bir kóterip tastady. Tipti 2007 jyly bastalyp, áli aıylyn jımaı turǵan búkilálemdik qarjy-ekonomıkalyq daǵdarys qysymynan talaı-talaı myqtylar byt-shyty shyǵyp kúırep jatsa, bizdiń Qazaqstan kóregen kemeńger basshymyzdyń tereń bilimdiliginiń nátıjesinde jaǵdaıyn túzep, ekonomıkanyń buryn-sońdy elimizde bolmaǵan túrlerinen ónim shyǵaryp, eksporttaı bastady. 

Bul derekter men dáıekterdi biz «Máńgilik el osylaısha somdalǵan» atty monografııadan aldyq. Ómirimizdiń san-salasyn qamtıtyn bul derekter bizdi oılandyryp qana qoıǵan joq, sonymen birge osynaý qundy eńbekti saıasattaný­shynyń jazǵandyǵy rıza etti. Olaı bo­latyn sebebi, ekonomıster tek qana eko­nomıka, tarıhshylar tarıh, zańgerler zań, ádebıetshiler ádebıet jaıly ǵana pikir bildire alady. Saıasattanýshy bolsa álgi atalǵan ómir salalarynyń barlyǵyn ǵylymı eksheýden ótkize otyryp, oı túıindeıdi. Minekeı, monografııa ony saıasattanýshy ǵalymnyń jazýymen de máni men qunyn osylaısha arttyryp tur. Óıtkeni munda «A-dan ıA-ǵa» deıingi 25 jyldyq ǵumyrymyzdyń san-salasy tutastyqta, bir keńistikte, bir ýaqyt kesin­disinde qarala otyryp oı túıindeledi. Kitaptyń nebir qyzyqty romandardaı tartymdy oqylýy da sondyqtan shyǵar. 

Avtor óz pikirin, óz tujyrymyn meı­linshe dál shyǵarýy úshin árbir máselege qatysty oıyn ejelgi zamannan búginge deıingi ǵulamalardyń aıtqandaryn ekshep shyqqanyn birden baıqaısyz. Monografııa sońyndaǵy «Paıdalanylǵan ádebıetter» degen tizimge kóz salsańyz bir osy eńbekti jazyp shyǵý úshin de avtor shamamen eń kemi 50 tomdaı kitap oqyp shyqqandaı. Avtor ejelgi grek danyshpany Platonnyń «Gosýdarsvo», Arıstoteldiń «Polıtıka», ejel­gi Rım qaıratkeri Tsıtseronnyń «Dıa­lo­gı, o gosýdarstve, o zakonah», Ábý Nasyr ál-Farabıdiń «Fılosofııalyq trak­tattar» eń­beginen bastap, Sh.Monteske,               A.Tokvıl, J.Rýsso, J.Mıl sekildi álemge áı­gili tulǵalardyń adam, qoǵam, zań jáne órkenıettiń damýy jaıly pikirlerine kóńil aýdarta sóıleıdi. Bálkim, sondyqtan da shyǵar avtor «meniń pikirim osy, kelisseń de sol, kelispeseń de sol» degendeı ustanymmen emes, asa zor jaýapkershilikpen jazǵan osynaý qundy monografııasynda Sultan Sartaev, Saǵyndyq Satybaldın, Toqmuhamed Sadyqov, V.Kım, general Saǵadat Nurmaǵanbetov sekildi óz salalarynyń otandyq bilgirleriniń pikirlerine silteme jasaýymen de utysqa shyqqan. Óıtkeni joǵaryda atalǵan ǵalymdar men qaıratkerlerdiń barlyǵy derlik egemendikti jarııalaǵan sátten kúni búginge deıin Qazaqstan Respýblıkasyn qurýshy Tuńǵysh Prezıdentimiz Nursultan Nazarbaevtyń senimdi serikteri, úzeńgiles dostary bolǵandar. Qysqasy, atalǵan avtorlar ózderi aralasqan, ózderi kózben kórgen isterge árqaısysy óz eńbekterinde baǵa bergen bolsa, endi myna saıasattanýshy ǵalym Janatbek Іshpekbaevtyń jańa monografııasynda solardyń aıtqan­darynyń bári bir jerge toptastyrylyp, álem kartasynda jańa Qazaqstan Respýblıkasynyń qalaı paıda bolyp, búgingideı dárejege jetkendigi jan-jaqty baıandalady. Avtordyń utymdy tusy da osy. 

Qazaqstan Respýblıkasyn qurýshy Tuńǵysh Prezıdentimiz Nursultan Ábishuly qyzmetiniń bastaýyndaǵy eń utqan jeri ishki tynyshtyqty saqtaý úshin bar kúshti ymyrashyldyq mıssııasyna jumsaýynda ekenin jaqsy kórsetipti. Óıtkeni esten shyqpaıtyn bir tus - Keńes Odaǵynyń barlyq kúshi kom­partııa men KGB-nyń qolynda turǵan shaqtyń ózinde, ıaǵnı 1986 jyldyń jeltoq­sa­nynda mem­le­ket qurýshy ult jastarynyń demokratııalyq sherýge shyǵa al­ǵandyǵy. Sondaı-aq Qazaqstannyń sol kezdegi astanasy Almaty qalasy men barlyq oblys ortalyqtarynda jergilikti ult ókilderiniń basqa ult ókilderinen az turǵandyǵy. Bir sózben aıtqanda, osyndaı kemsitýshilikti bastan keshken ult jastary endi egemendik alǵan shaqta basqa ult ókilderine «qyr kórsetse» ne bolmaq?! Eskerte ketetin bir tus bul kezde jumystary toqtap, dalada kóshe kezýshi bolǵandar sany kún saıyn ósip otyratyn. Olardyń qandaı da bir arandatýǵa bara alatyndyǵy sózsiz. Qysqasy, táýelsizdik osyndaı bir almaǵaıyp kezeńde jarııalanǵanda ony baıandy etý úshin memleket ıesi - ulttyń sabyrlylyǵy basty qajettilik.              N.Nazarbaevtyń ishki saıasatyndaǵy ustanymynan osyny baıqaǵan saıasat­tanýshy ǵalym muny ult Kóshbasshysynyń kemeńgerligi sanaýy oryndy-aq. 130 ulttyń ókili turatyn elimizdiń táýelsizdigin máńgilik etý úshin de sabyr men tózimdilik eń birinshi qazaqtardyń qajettisi. Sondaı-aq taǵdyr talaıymen qazaqstandyq bolyp qalǵan basqa ult ókilderi de shettetilmeı, kerisinshe, jańa jas memleketti qurý isinde ony óz Otany dep sezinýi úshin zańnamalyq negiz qajet boldy. Osynaý tolyp jatqan jaýapty jumysty oıdaǵydaı atqaratyn uıymdastyrýshy qurylymdar qajet. 1992 jyldyń 13 jeltoqsanynda Nursultan Nazarbaevtyń tikeleı nusqaýymen Qazaqstan halyqtarynyń alqaly quryltaıy ótedi. Bul bul kúnderi «kishi BUU» atanyp ket­ken Qazaqstan halqy assam­bleıa­syn qu­rýdyń negizi bolyp shy­ǵady. Táýel­siz jańa mem­le­ke­timiz óziniń tuń­ǵysh Ata zańyn qabyl­daǵanda mem­lekettiń barlyq azamattaryna teń quqyq berilýi ishki turaqtylyqty, tatý­lyqty saqtaýdyń negizi bolyp qalandy. Otbasynda bereke bolmasa, birlik bolmasa qut qashty deı berińiz. Osyny jete túsingen ult Kóshbasshysy osylaısha, jańa, kúshti memleket bolýǵa talpynǵan Qazaqstan Respýblıkasyn qurý isindegi barlyq jetistikterine jol ashqandaı is istegenin monografııa avtory oryndy baıqaǵan.

Monografııa avtorynyń erekshe nazar aýdartqan tusy N.Nazarbaevtyń áý bastan syrtqy saıasattaǵy ustanymy teń quqyly, kóptarapty baǵyt bolǵandyǵy. Sheteldik dýaly aýyzdar da keıinnen N.Nazarbaevtyń osy eki ustanymyn eskere otyryp «Qa­zaqstan joly - durys jol» degeni esimizde. Osylardy erekshe atap kórsete otyryp, monografııada bylaı delingen eken: «Qasıetti Quran Kárimniń súrelerinde Jaratýshy jalǵyzdan «durys joldan taıdyrmaýdy» ótinip, jalbarynatyn jerlerdi kóptep kezdestiresiz. Shyn máninde, barlyq pendeniń tileıtini osy emes pe?! Endeshe, biz de bul maqalada adamzattyń saýatty toby, bilimdi toby «durys jol» dep baǵalaǵan damýymyzdyń sara da dara jolynan aıyrmaǵaı dep tileıik». «Qandaı tamasha jáne ómirsheń tilek! Ult Kóshbasshysynyń ishki-syrtqy saıasattaǵy osynaý ustanymdary arqyly barlyq jetistigimiz múmkin boldy» dep oı qorytqan avtordyń eńbeginen biz keltirgen bul tsıtata búgingi jáne keler urpaqtyń esinde máńgi saqtalatyn ult abyzy Abaıdyń «Adamzattyń bárin súı baýyrym dep» degenindeı jolmen júrgenimizdi aıǵaqtap turǵan joq pa?! Avtor osylaısha, abyz armany búgingi ómirimizden oryn alǵanyna ózi qýanady, oqyrmanyn qýantady. Iá, bile-bilgen adamǵa ómir súrýdiń durys joly osy. Bul - Abaı kórsetken jol, bul - bizge ult Kóshbasshysy Nursultan Nazarbaev bilimdilikpen salyp bergen jol!
Monografııa aýqymdy tórt taraýdan turady. «Soqtyqpaly soqpaqsyz jerde óstim» dep atalatyn alǵashqy taraýynda egemendikke deıin qazaqtardyń, qazaqstandyqtardyń, Qazaqstannyń nelerdi bastan keshkeni baıandalyp, bul túpki nátıjesinde egemendikke umtyldyrǵan qozǵaýshy kúshteı boldy dep qorytady. Solaı ekeni daýsyz da. Osylaı bola tursa da monografııa avtory táýelsizdikti jarııalaǵan ult Kóshbasshysynyń sol bir kesheden búginge deıingi búkil ustanymy postkeńestik aýmaqta jańa jas memleketterdiń bir-birimen aralas-quralastyǵyn saqtap qalý bolǵanyn erekshe atap kórsetedi. TMD jáne Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq dep atalatyn halyqaralyq qu­rylymdar N.Nazarbaevtyń dál osy baǵytta tabandylyqpen jumys istegeniniń dámdi jemisi dep bilgen avtor ult Kóshbasshysy negizin qalaǵan bul ıgilikterdiń búgininen keleshegi jemistirek, qýanyshtyraq bolatynyna erekshe nazar aýdartady. Bul baǵyttaǵy óz oıyn monografııa avtory tolyq táýelsizdik múlde bolmaıtyn is ekendigimen dáleldeıdi. Memleketter men ulttar bir-birimen aralas-quralastyq jaǵdaıda ómir súrgeninde ǵana damý jaqsy bolǵanyn tarıhı mysaldarmen túsindiredi. Bir-birinen ketiskenderdiń ómiri ókinishke aınalǵanyn naqty mysaldarmen jáne dáleldeıdi. Demek, N.Nazarbaev ult abyzy Abaıdyń «Adamzattyń bárin súı baýyrym dep» degen ósıetin búgingi ómirde júzege asyrýǵa qazaǵyn jumyldyryp júrgen Kóshbasshy retinde beınelense, bul da ǵalym-avtordyń utymdy, ǵylymı negizdi tujyrymdamasy. 

Barshaǵa belgili Tuńǵysh Prezıdentimiz Qazaqstan Respýblıkasy dep atalatyn bıyl egemendiginiń 25 jyldyǵyn torqaly toıǵa aınaldyryp jatqan jańa memleketti qurýdy saıası ustanymdardy ǵana emes sonymen birge memlekettik qurylymdardy, ekonomıkany, áleýmettik salalardy tolyǵymen reformalaýdan bastaǵan. Biz sotsıalızmnen kapıtalızmge «yń-shyńsyz kóshýdiń» jolyn durys jasaǵan el bolyp shyqtyq. Onyń da avtory - N.Nazarbaev. Buryn aýyzsha ǵana «halyqtyq menshik» dep atalǵan ıgilikterdiń bári jekeshelendirildi. Jekeshelendirýge «ólara shaqta» aqsha jınap alǵan otandastar da, sheteldikter de qatynasty. Ne kerek, 1996 jyldyń ózinde odaqtyń ydyraýynan qalyptasqan óndiristik retsessııa men gıperınflıatsııa aýyzdyqtaldy. Al 1997 jyly N.Nazarbaev óziniń uzaq merzimge arnalǵan «Qazaqstan - 2030» baǵdarlamasyn jarııalaǵany belgili. Mine, osylaısha, kezinde talaılar kúdiktene qaraǵan osynaý baǵdarlamany júzege asyrýdyń árbir «taǵdyr shesher» tustaryna taldaý jasaǵan monografııanyń kezekti taraýynda áleýmettik durystalý men ekonomıkalyq ósim memleketti ǵylymı negizdi durys basqarýdyń, sondaı-aq ishki-syrtqy saıasattaǵy durys us­tanymnyń jemisi ekenin naqty mysal­darmen túsindirý oqyrmanyn rıza etetin tustardyń biri. 

Árbir qıyndyqpen kúrestiń óz joly ǵana bolatyny daýsyz. Ómirdiń osynaý qaǵıdasyna saı Qazaqstan Respýblıkasyn qurýshy Nursultan Nazarbaevtyń 25 jyldyq táýelsizdik tarıhymyzdyń árbir burylystarynda kezdesken kedergilerden ótýge qatysty iske qosqan sheshimderi de bir-birine múlde uqsamaıdy. Aıtalyq, áý basta kúızelgen halyqtyń jaǵdaıyn túzetip alý úshin ekonomıkanyń shıkizat sektoryna, ásirese, kómirsýtekteri men óndiristik metaldar salasyna sheteldik ınvestor tartyp, bıýdjetti bútindeýge kóńil bólinse, 2007 jyly Nıý-Iork qor bırjasynda bastalyp, tórtkil dúnıege túgel tumaýdaı taraǵan qarjy-ekono­mıkalyq daǵdarys bastalǵan sátten-aq múlde basqa turpattaǵy baǵdarlamany kún tártibine shyǵardy. «2010-2020 jyldarǵa arnalǵan ındýstrııalyq-ınnovatsııalyq damý baǵdarlamasy» osylaısha ómirge kelgen edi. Oqyrman baıqaǵan shyǵar, bastapqy baǵdarlamada maqsat halyqty jumyspen meılinshe mol qamtý úshin shıkizat sektoryna basymdyq berilse, endi myna jańa baǵdarlamada ındýstrııalyq-ınnovatsııalyq ekonomıka jasaýǵa den qoıyldy. Baǵyt sol baıaǵy, ishki-syrtqy saıası ustanym sol baıaǵy bolsa da endi aınalysatyn, mán beretin, sheteldik ınvestorlardy shaqyratyn nysandar ózgerip shyǵa keldi. Bul boıynsha da qyrýar jumys atqaryldy. 

Memleket basshysynyń 2012 jyldyń ózinde-aq halyqqa «Qazaqstan - 2030» baǵdarlamasynda kózdegen mejeniń kóptegen tustary alynǵanyn, elimizdiń álemdegi elý aldyńǵy qatarly el sapyna engenin jarııalaýy halyqty bir kóterip tastady. Tipti 2007 jyly bastalyp áli aıylyn jımaı turǵan búkilálemdik qarjy-ekonomıkalyq daǵdarys qysymynan talaı-talaı myqtylar byt-shyty shyǵyp kúırep jatsa, bizdiń Qazaqstan kóregen kemeńger basshymyzdyń tereń bilimdi­liginiń nátıjesinde jaǵdaıyn túzep, ekonomıkanyń buryn-sońdy elimizde bolmaǵan túrlerinen ónim shyǵaryp, eksporttaı bastady. Qazaqstan halqynyń áleýmettik-turmystyq jaǵdaıy sál de tómendegen joq. Kerisinshe, el qýat jınaǵandaı jaǵdaıda boldy. Óıtkeni osyndaı bir quqaıdyń bolatynyn aldyn ala sezgendeı N.Nazarbaev Qazaqstan halqynyń ortasha kirisin úsh jyl ishinde shamamen eki ese kóterýge nusqaý bergen bolatyn. Bular oryndalyp jatty. 2009 jyly qalyptasqan jaǵdaıǵa baılanysty teńgemiz shamamen 25 paıyzǵa qunsyzdansa, ony halyq óz turmysynda múlde sezingen de joq. Óıtkeni halyqtyń bıýdjetten alatyn mindetti kirisi 2008 jyly 30 paıyzǵa, 2009 jyly 30 paıyzǵa ósip shyqqan edi. Al 2010 jyly bul ósim taǵy da 30 paıyzdy qurady. Sóıtip, tabysy eki ese derlik ósken el endi Prezıdentimiz óndiriske engizgen jańa baǵdarlamany júzege asyrýǵa qýana, qulshyna kiristi. Qazaqstannyń ishki saıasatyndaǵy tatýlyq pen turaqtylyqty, syrtqy saıasatyndaǵy kóptaraptylyqty is júzinde kórip otyrǵan sheteldik alpaýyttar bizdiń ekonomıkaǵa ınvestıtsııa quıýyn ósire, údete tústi. Investıtsııaǵa kepildiktiń zańdastyrylýy, sonymen birge Elba­symyzdyń uıytqy bolýymen dástúrge aı­nalǵan álemdik dástúrli dinder jetekshileri quryltaılarynyń bizdiń elde dáıekti túrde ótýi Qazaqstandy álemniń eń senimdi áriptes retinde tanýyna da jol ashyp berdi. 

Otandyq dýaly aýyzdar túgili sheteldik tanymal tulǵalardyń ózderi bizdiń Kósh­basshymyzdy qazirgi álemdegi eń durys ustanymy men usynysy bar tanymal qaı­ratker retinde baǵalaıtynyn bilemiz. Dál osy tusta monografııa avtory N.Nazarbaev­tyń memlekettik jáne post­keńestik aý­maqtaǵy turaqtylyqty saqtaýdyń jana­shyry ǵana emes, sonymen birge jal­py­adamzattyq damýǵa úles bolyp qosylatyn mánge ıe usynystary jaıly aıryqsha toqtalǵan eken. Memleketterdiń birinshi basshylary arasynan tuńǵysh ret Qazaqstan Kóshbasshysy ǵana búkilálemdik qarjy ınstıtýttaryn reformalaý, dol­lardyń halyqaralyq valıýta qyzmetin atqarýy adamzat damýyna qolbaılaý bolyp turýyna oraı barshaǵa ortaq jańa valıýta shyǵarý, Afrıka men Taıaý Shyǵysta jáne Azııanyń álsiz elderinde beıbitshilik ornatý úshin olarǵa bitimgershilik ás­kerlerin jiberip, kúsh qoldanýdan góri sol aımaqtarǵa ınvestıtsııa quıyp, onda­ǵylarǵa jumys taýyp berý, bul úshin álemdegi alyp memleketterdiń áskerı bıýdjetinen bir paıyz ǵana únemdeýden jumysty bastaý qajettigi jaıly qundy pikirlerdi jalpaq álemge usynǵan da N.Nazarbaev ekenin monografııa avtory naqty mysaldarmen dáleldeıdi. Bul usynystaryna deıin Semeıdegi ıadrolyq synaq alańyn tolyq jáne túbegeıli japqan, sondaı-aq álemdegi tórtinshi ıadrolyq áleýetten óz erkimen bas tartqan Qazaqstan Kóshbasshysynyń mundaı qundy usynystary da Elbasymyz bir týǵan memleketiniń qamyn oılaýshy ǵana emes, sonymen birge jalpyadamzattyq ortaq damý múddesine oraı qyzmet etip júrgen bilimdi de, dara qaıratker ekenin osylaısha, ashyp kórsetken. 

Qazaqstan Kóshbasshysynyń 25 jyldyq qyzmetine zer salǵan adam onyń tabysqa toqmeıilsýdi bilmeıtin tulǵa ekenin baıqaıdy. Monografııa avtory Janatbek Іshpekbaev ta Elbasymyzdyń osynaý erekshe qasıetin naqty mysal­darmen dáleldeı otyryp túsindirgen eken. Bul tusta nazar aýdaratyn jaıt búkil­álemdik qarjy-ekonomıkalyq daǵd­arys­tyń «sozylmaly syrqatyna» tap bolǵanymyzdy memleket basshylary arasynan birinshi bolyp kórgen de jáne oǵan qarsy kúrestiń eń durys jolyn tańdap alǵan da N.Nazarbaev» deıdi avtor. Oǵan ǵalymnyń dáleli «Qazaqstan - 2050» jáne «Nurly jol» baǵ­darlamalarynyń qabyldanýyn naqty mysal retinde ataıdy. 25 jyldyq irkilissiz damýymyzdyń syryna taldaý jasaı otyryp, onyń sońǵy kezeńine erekshe nazar aýdarǵan ǵalym-avtor Elbasy­myz­dyń nusqaýymen júzege asyrylyp jatqan jańa baǵdarlamalarǵa baǵa bergende «sannan sapaǵa kóshý kezeńi bastalǵanyn» erekshe atap kórsetýi oryndy. 
Biz adamzat qaýymdastyǵy deıtin alyp qoǵamǵa jeke memleket retinde jańadan engen jas mem­leketpiz. Táýelsizdigimizdiń baıandy bolýy saıası ustanymdarymyz ben búgin tyndyrǵan isterimizge baı­lanysty. Osy oraıda «Bolashaq» baǵdarlamasyn elimiz úshin asa qıyn kezeńde jasattyryp, júzege asyrýy jáne ony bul kúnderi erek­she mánmen tolyqtyryp, jal­ǵastyra túsýi Elbasynyń kóregen isteriniń biri retinde atalǵany avtordyń aqıqatty dóp basyp tanı alýy desek, ol artyq aıt­qandyq emes. Óıtkeni eko­nomıkasy sa­palyq mánge umtylyp otyrǵan Qazaqstan elimiz múlde estip-bilmegen maman­dyqtardy meńgerýge tıis bolady. Demek, avtordyń N.Nazarbaev aldaǵy ýaqyt suranysyn kúni buryn kóre bilip, soǵan jan-jaqty daıyndyq jasaǵan naǵyz kemeńger Kóshbasshy dese, bul da quptaıtyn oı. Óıtkeni buryn bolǵanmen búgingi bardy salystyryp qarasaq, Qa­zaqstanymyz tanymastaı jańǵyrǵan el eken. «Qazaqstan - 2050» strategııasy men «Nurly jol» baǵdarlamasyna dendep taldaý jasasańyz, onda elimizdiń jańǵyrýy, jańarýy jalǵasa beretin úrdis ekenine kózińiz jetedi. Prezıdenttik baǵdar­lamalardan osyndaı tustardy dóp basyp tanı bilgen monografııa avtory óz oıyn bylaısha qorytyn­dylaǵanyn ǵalymnyń eń utymdy tusy retinde baǵaladyq. Ǵalym-avtor J.Іshpekpaev bylaı deıdi: «Shyǵys fılosofııasynda daýyldyń bolatynyn bilgen bilimsiz odan qorǵanatyn dýal turǵyzady, al bilimdi onyń qýatyn paıdalanatyn jel dıirmen salady».

N.Nazarbaev iske qosqan baǵdarlamalar Elbasymyzdyń damýdyń tutastaı 25 jylynda daýyldyń qýatyn paıdaǵa jaratatyn jel dıirmender jasaýmen aınalysqanyn kórsetedi. Osylaısha, Kóshbasshysy kóregendik tanytqan eldiń bolashaǵy jarqyn». 

N.NARJAN

«Aıqan gazeti»