Qosh bol, mektep! 2026 jylǵy túlekter qandaı býyn
ASTANA. KAZINFORM – Jyl saıyn mamyrdyń sońǵy kúnderi myńdaǵan jas túlek mekteppen qoshtasyp, jańa ómirge qadam basady. Bıyl da Qazaqstanda 3,9 mıllıonnan astam oqýshy oqý jylyn aıaqtasa, onyń 215 myńnan astamy — 11-synyp túlekteri. 2026 jylǵy túlekter zamanaýı tehnologııamen birge ósti, jahandyq pandemııa kezeńindegi onlaın sabaqtardy bastan ótkerdi jáne jasandy ıntellektiniń múmkindikterimen de, syn-qaterimen de betpe-bet kelip otyr.
Pandemııa men áleýmettik jeliler
Búgingi túlekter mektep tabaldyryǵyn attaǵanda Instagram jańa qarqyn alyp, TikTok endi tanymal bola bastaǵan edi. Ýaqyt óte bul platformalar olardyń kúndelikti ómiriniń bir bóligine aınaldy. Eger burynǵy býyn fotoalbom saqtasa, qazirgi túlekter estelikti reels pen stories arqyly jınaıdy. Sońǵy qońyraý kúninde de mektep aýlasynda telefon kamerasy damyl tappady. Bir jerde TikTok úshin trend vıdeo túsirilip jatsa, endi bir buryshta synyptastar ortaq selfı jasap áýre. Olar úshin emotsııany bólisý – tabıǵı nárse.
Bul túlekterdiń birneshe oqý jyly pandemııa kezeńimen tuspa-tus kelgen edi. Bos qalǵan synyptar, ekran arqyly ótken sabaqtar, Zoom konferentsııalary áli de kópshiliktiń esinde. Onlaın oqý alǵashynda qıyn bolǵanymen, qazirgi jastar tez beıimdeldi. Olar tsıfrlyq platformalardy erkin qoldanýdy úırendi, qashyqtan bilim alýdyń múmkindigin kórdi. Pandemııa bul býynǵa ýaqyttyń, dostyqtyń jáne shynaıy kezdesýdiń qadirin túsindirdi. Sondyqtan búgingi sońǵy qońyraý olar úshin erekshe emotsııaǵa toly. Sebebi mekteptegi qarapaıym sátterdiń ózi bir kezderi qoljetpes bolyp kóringen edi.
Degenmen búgingi jastardy tek áleýmettik jelimen baılanystyryp qaraý qate. Bul býyn aqparatty jyldam qabyldaıdy, tehnologııany tez meńgeredi jáne jańa múmkindikterge ashyq. Qazirgi mektep oqýshylarynyń arasynda vıdeomontaj jasaıtyn, SMM júrgizetin, shaǵyn bıznes bastap ketken nemese neırojeli kómegimen kontent daıyndaıtyn jastar kóbeıgen.
Jasandy ıntellekt dáýirindegi jastar
Muǵalimder de jańa býynnyń ózgergenin baıqaıdy. Qazirgi jastar aqparatty jattaýdan góri, ony jyldam taýyp, saralap úırenip jatyr. 2026 jylǵy túlekter – jasandy ıntellektini kúndelikti ómirdiń bir bóligi retinde qabyldaǵan alǵashqy býyndardyń biri. Qazir oqýshylar referat izdeýmen ǵana shektelmeıdi. Olar neırojeli arqyly prezentatsııa jasap, mátin óńdep, dızaın daıyndaıdy. Sondyqtan mektep baǵdarlamasy men oqytý tásili de birtindep ózgerýde. Qazaqstan mektepterine jasandy ıntellektini engizý jumystary da kezeń-kezeńimen júrgizilip jatyr. Bul júıe eń aldymen aýyl men qala mektepteri arasyndaǵy bilim sapasy aıyrmashylyǵyn azaıtýǵa baǵyttalǵan.
Túlekter qandaı mamandyq tańdaıdy
Búginde jastardyń mamandyqqa kózqarasy da ózgergen. Eger buryn zańger men ekonomıst bolý bedel sanalsa, qazir ІT, tsıfrlyq tehnologııa, medıa jáne kreatıv ındýstrııasyna qyzyǵýshylyq joǵary. Mektep túlekteri arasynda baǵdarlamashy, grafıkalyq dızaıner, SMM mamany, UX/UI dızaıner, kontent-kreator bolǵysy keletinder kóp. Sonymen qatar, medıtsına, pedagogıka jáne ınjenerııa salasyna qyzyǵýshylyq tanytyp júrgen jastar da az emes.
Qazirgi býyn mamandyq tańdaǵanda tek turaqty jalaqyny emes, erkindik pen shyǵarmashylyq múmkindikti de eskeredi. Olar qashyqtan jumys isteýge bolatyn, álemniń kez kelgen núktesinen tabys tabýǵa múmkindik beretin kásipterge kóbirek nazar aýdarady.
Salystyrmaly túrde bul býyn aǵylshyn tilin de jaqsy meńgergen. Osynyń arqasynda halyqaralyq bilim men mansapqa dańǵyl jol ashyldy. Máselen, SAT emtıhanynan 1530 ball jınaǵan almatylyq Mansur-Soıor Dosanov álemdegi bedeldi joǵary oqý oryndarynyń biri — University of California, Berkeley ýnıversıtetine matematıka jáne fızıka baǵyty boıynsha oqýǵa qabyldandy. Mundaı mysaldar qazirgi túlekterdiń múmkindigi burynǵydan áldeqaıda keń ekenin kórsetedi.
Sońǵy qońyraýdyń jańa formaty
Bıyl mektep bitirý keshterin ótkizý tártibine de erekshe nazar aýdaryldy. Oqý-aǵartý mınıstrligi mektepke deıingi, orta, tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berý uıymdarynda meıramhanalarda, dámhanalarda, banket zaldarynda, demalys bazalarynda jáne tabıǵat aıasynda qoshtasý keshin ótkizýge tyıym saldy.
Attestat tabystaý rásimderi tek mektep qabyrǵasynda uıymdastyrylýy kerek. Al dastarqan jaıýǵa, kólik sherýin uıymdastyrýǵa, anımatorlar men merekelik agenttikterdi tartýǵa da shekteý qoıyldy. Muǵalimder men mektep ákimshiligine syılyq alý úshin ata-analardan aqsha jınaýǵa jol berilmeıdi.
Áleýmettik teńdikti saqtaý jáne oqýshylar arasynda artyq básekege jol bermeý úshin túlekterge mektep úlgisindegi biryńǵaı kıim kııýdi usyndy. Mınıstrlik málimetinshe, bul sheshimder qaýipsizdik pen qoǵamdyq tártipti qamtamasyz etýge, bilim berý uıymdarynda «Zań men tártip» qaǵıdatyn nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan.
Degenmen barlyq shekteýlerge qaramastan, sońǵy qońyraýdyń áseri men emotsııasy ózgergen joq. Mektep aýlalary túrli sharlarmen jáne estelik bannerlermen bezendirilgen. Ár synyp óz stılin kórsetýge tyrysqan. Saltanatty jıynda mektep valsi oryndalyp, túlekter muǵalimderge alǵys aıtty. Mektep bitirýshiler sońǵy ret synyptastarymen sýretke túsip, estelik lentalaryna qoltańba jazyp jatty. Keı mektepterde bolashaqtaǵy ózine arnalǵan kapsýla hattar daıyndalsa, endi birinde sońǵy qońyraý sáti dron arqyly túsirildi.
Búgingi túlekter – tsıfrlyq dáýirde ósken, ózgermeli álemge beıimdelgen, jańa tehnologııadan qoryqpaıtyn býyn. Degenmen, zaman qalaı túrlense de, mekteppen qoshtasý sezimi ózgermeıdi. Búl balalyq shaqpen, mektep dálizindegi kúlkimen, alǵashqy dostyqpen jáne umytylmas esteliktermen qoshtasatyn sát. Bir kezderi birinshi synypqa qobaljyp kelgen balalar endi úlken ómirdiń tabaldyryǵynda tur. Alda mamandyq tańdaý, jańa orta, jańa jaýapkershilikpen tanysý kútip tur. Biraq mektep aýlasyndaǵy búgingi sát olardyń jadynda uzaq saqtalary anyq.
