Koronavırýstan keıin aǵzany qalpyna keltirip, ımmýnıtet kóterý úshin ne isteý kerek

Al vırýs juqtyrǵan adamdardyń keıbiriniń jazylyp shyqqannan keıin de qalypty ómirge oralýy aýyr soǵatyndyǵyn dáriger mamandar aıtyp ta jatyr. Osyǵan oraı koronavırýstan keıin aǵzany qalaı qalypqa keltirip, ımmýnıtetti kóterýge bolatyndyǵy jaıly dárigerlerdiń pikirlerine qulaq túrsek...

Kardıologııa jáne ishki aýrýlar ǵylymı-zertteý ınstıtýty Joǵary oqý ornynan keıingi jáne qosymsha bilim berý departamentiniń basshysy, professor Sáýle Qasenovanyń aıtýynsha, COVID-19 jeńil túrine shaldyqqan adam úshin (KT málimetteri boıynsha ókpe 30%-ǵa deıin zaqymdanǵan) qalpyna keltirý 1 aıdan 3 aıǵa deıin jáne kóp jaǵdaıda dáriniń kómeginsiz ótýi múmkin. Al aýrýdyń orta dárejesinde, ıaǵnı ókpe 30-dan 50%-ǵa deıin zaqymdanǵan jaǵdaıda, ońaltý 6 aıǵa deıin jalǵasýy yqtımal. KVI-diń 3-shi deńgeıimen aýyrǵanda ókpe 50-den 75%-ǵa deıin zaqymdanady. Bul jaǵdaıda ókpemen qatar júrek, baýyr, búırek, mı da zaqymdanady. Sondyqtan mundaı patsıentterdi statsıonardan shyqqannan keıin pýlmonolog, kardıolog, gastroenterolog, nefrolog, nevropatolog jáne psıhoterapevt baqylaýǵa alady. Ońaltý sharalary barlyq zaqymdanǵan aǵzalardyń qyzmetin qalpyna keltirýdi qosa otyryp, keshendi ótedi. Bul sharalar keminde bir jyl ýaqytty alady.

«Vırýs adamǵa tynys alý joldary arqyly kiredi. Aǵzadaǵy tynys alý jáne gaz almasý qyzmetin ókpe júzege asyrady. Syrqattyń aýyr bolǵan jaǵdaılarynda olar óziniń qyzmeti men qandy ottegimen qanyqtyrý qyzmetin joǵaltyp, fýnktsıonaldyq jáne qurylymdyq ózgeristerge shaldyǵady. Aýyr entigý mıkro- nemese makrotrombozǵa ákeledi. Sondyqtan aýrýdyń kúrdeli túrin emdeý patsıenttiń kúıin, statsıonar jaǵdaıynda tekserýdiń málimetterin kún saıyn, keıde tipti saǵat saıyn baqylaýdy talap etedi. Ókpeniń jumysyn qalpyna keltirý úshin ımmýndyq qabyný men qannyń qoıýlanýyn emdeý qajet. Qalpyna keltirý úshin emhana dárigeri nemese beıindi mamannyń baqylaýymen dári preparattary taǵaıyndalady», - deıdi ǵalym.

Al medıtsına ǵylymdarynyń doktory, professor, Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Ǵylym akademııasynyń akademıgi, Qazaqstandyq reprodýktıvti medıtsına qaýymdastyǵynyń prezıdenti Vıacheslav Lokshın koronavırýspen aýyrǵan jaǵdaıda qorqynyshqa boı aldyrmaı vırýstan qorǵaıtyn qajetti sharalardy jyldam qabyldap, áreket etý kerektigin aıtady.

«Eń bastysy – kóp mólsherde ystyq sý ishý kerek. Dene qyzýyn túsirý úshin paratsetamol qoldanyp, tósekte jatý kerek. Jatqan bólmeni jeldetip, D dárýmeni men basqa da polıdárýmen keshenin ishý kerek. Eger dert pnevmonııaǵa ulasyp ketse, dáriger bakterııaǵa qarsy dári-dármekter jazyp berýi múmkin. dárigerdiń ruqsatynsyz dári-dármekterdi orynsyz qabyldaı berýge bolmaıdy», - deıdi ol.

Al Almatyǵy №11 emhananyń pedıatr dárigeri, ımmýnolog Qatııa Tájıevanyń aıtýynsha, adamnyń ımmýn júıesi tuqym qýalaıdy. Onyń 50 paıyzy qursaqta, qalǵan bóligi ómir saltyna baılanysty qalyptasady. Adamnyń ımmýnıtetin saqtaýǵa áser etetin úshtik - bul durys uıqy, fızıkalyq belsendilik jáne durys tamaqtaný.

«Immýnıtetti nyǵaıtý úshin dárýmender men mıneraldar qajet. Olardyń jetispeýshiligin mýltıvıtamındi keshenderdiń kómegimen toltyrýǵa bolady, biraq tabıǵı túrde dárýmender men mıneraldar alǵan durys. Sonymen qosa ártúrli shópterdiń japyraqtary men tamyrlarynan alynatyn tunbalar men shyryndar da bar. Tamyr dári (jenşen) tunbasy, qytaı lımonshasy jáne lımon qosylǵan kók sháı, ıtmuryn shyryny óte paıdaly. Paıdalanardan buryn nusqaýlaryn oqyńyz, aǵzańyzǵa jaqpaı qalýy múmkin, abzaly dárigerden keńes alǵanyńyz jón», - dedi bilikti dáriger.

Astana medıtsına ýnıversıteti profılaktıkalyq medıtsına jáne nýtrıtsıologııa kafedrasynyń dotsenti Roza Súleımenova ımmýnıtetti kóterý úshin aqýyzy kóp taǵamdarǵa mán berý kerektigin aıtady.

«Olarǵa taýyq, balyq, iri qara, sonyń ishinde jylqy eti jatady. Osylardyń sorpasynyń quramynda aqýyz kóp. Sol sebepti bul taǵamdardy mindetti túrde eskergen mańyzdy. Sonymen qatar, túrli jańǵaqtardy alý kerek. Immýnıtetti kóterý úshin 30-40 paıyzyn aqýyzdan qurasaq, qalǵan 50-60 paıyzyn kókónister men jemis-jıdekter arqyly qamtyǵan durys bolady. Jaz aılarynda alma, almurt, banan, qulpynaı, qaraqat, tańqýraı, ıtmuryndy kóbirek alǵan jón. Bular tabıǵı ónim bolǵandyqtan, S vıtamıniniń kózi. Atap aıtqanda, suıyqtyqty kóp ishken abzal. Kúnine 3-5 lıtrge deıin sý, kompot jáne mors ishýge bolady. Aǵzaǵa S vıtamıni óte qajet», - dedi ol.

Allergolog-ımmýnolog, pedıatr dáriger, Astana medıtsına ýnıversıtetiniń mıkrobıologııa, vırýsologııa jáne ımmýnologııa kafedrasynyń assıstenti Móldir Baqtybaevada

ımmýnıtet atadan-balaǵa gen arqyly keletindigin, týmysynan álsiz ımmýnıtet bolsa, ony kóterý múmkin emestigin aıtady. Tek berilgen ımmýnıtetti nyǵaıtyp, ustap turýǵa bolatyndyǵyna nazar aýdartady.

«Eń áýeli zııandy ádetterden aýlaq bolý, dárýmenge baı azyq-túlikpen tamaqtaný, sportpen aınalysý, 8 saǵattyq uı̆qy, streske boı̆ aldyrmaý jáne jaqsy oı̆ oı̆laý. Aǵza bir-birimen tyǵyz baı̆lanysty. Sol sebepti stress, qorqynysh, úreı̆ de ımmýnıtetke keri áser etedi, osyny umytpaǵan jón. Negizinen adam aǵzasynda belgili bir aýrýdan keı̆in antıdeneler qalyptasyp, ekinshi aýyrǵan kezde kúresedi. Keı̆ vırýs, ınfektsııalarǵa aǵza tótep bere alady. Adam jelsheshek, sheshek sııaqty aýrýlarmen aýyrsa, ımmýnıtet qalyptasyp, ekinshi ret aýyrmaı̆dy. Al COVID-tyń ereksheligi - aǵzada antıdene qalyptaspaýy múmkin, aýyrǵan naýqastar qaı̆ta juqtyrýy yqtımal», – deıdi Móldir Baqtybaeva.