Koronavırýspen kúrestiń jalǵyz ǵana tetigi vaktsına - ǵalym
ALMATY. QazAqparat - Koronavırýs pandemııasymen kúrestiń jalǵyz ǵana tetigi vaktsına. Mundaı pikirdi S. Asfendııarov atyndaǵy Qazaq ulttyq medıtsınalyq ýnıversıtetiniń ınfektsııalyq jáne tropıkalyq aýrýlar kafedrasynyń professory, medıtsına ǵylymdarynyń doktory Kúlásh Qurmanova bildirdi, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
- Kúlásh Baıseıqyzy, Qazaqstandaǵy, sonyń ishinde Almatydaǵy epıdemıologııalyq ahýaldy qalaı baǵalaısyz? 2020 jyldyń naýryzynan búgingi kúnge deıin vırýs qalaı ózgergen?
- KVI boıynsha álemdegi epıdemıologııalyq ahýal kúrdeli, búginde Almaty «qyzyl aımaqta» tur. KVI-diń jańa shtamdary Eýropanyń, Afrıkanyń birqatar elderinde paıda bolyp, tez taralýda. Degenmen, karantın rejımi kezeńinde Qazaqstanda epıdemıologııalyq ahýal turaqtandyrylyp, medıtsınalyq uıymdarynyń júktemesin edáýir qoljetti.
- Siz keıbir qazaqstandyqtardyń betperde taǵýdyń esh máni joq ári aǵzaǵa zııanyn tıgizedi degen aqparattardy estip, oqyǵan shyǵarsyz. Betperde rejıminiń keri áseri bar dep sanaısyz ba?
- Qorǵanys betperdesin taǵý mindetti, sonymen birge áleýmettik qashyqtyqty saqtaǵan jón. Kóptegen zertteýler arqyly koronavırýs sııaqty aýa-tamshylary arqyly taralatyn ınfektsııalar kezinde betperde taǵý ınfektsııany juqtyrý qaýpin edáýir tómendetetini dáleldengen. Sondyqtan «Ózińdi jáne jaqyndaryńdy qorǵa» degen uran óte ózekti bolyp otyr. Eger betperdeni durys taǵatyn bolsa, onyń keri áseri bolmaıdy.
- Jaqynda almatylyq epıdemıologtar jergilikti turǵyndar juqtyrǵan koronavırýs mýtatsııasynyń úsh shtammy týraly aıtty. Vırýs shtamdary túrli elderde jáne álemniń túrli óńirlerinde ártúrli bolatyny týraly málimetter bar ma?
- Quramynda RNQ bar koronavırýske tez ózgerý tán. Túrli faktorlardyń áserinen koronavırýs mýtatsııalanýy múmkin. Alaıda, «Spýtnık V» jáne qazaqstandyq «QazCovid-in» vaktsınalary – vektorly ári adam adenovırýsynyń rekombınantty bólshekteri bolyp tabylady, bularda koronavırýs qabyqshasynyń S proteıni - antıdeneler bólenetin aqýyz bar. Bul vaktsınalar kez-kelgen mýtatsııalanǵan koronavırýs shtamdaryna qarsy tura alady. Eriktiler saldyrǵan vaktsınadan soń koronavırýsqa qarsy antıdeneler 98%-dy quraǵan. Jasýshalyq ımmýnıtet barlyq synaq qatysýshylarynda anyqtaldy.
- Qazir almatylyqtardy aǵzada bólingen ımmýnıtet, sonymen birge, aýyryp-jazylǵannan keıin paıda bolǵan ımmýnıtet qansha ýaqyt saqtalady degen mańyzdy suraq mazalaýda.
- «Spýtnık V» vaktsınatsııasynan keıin damyǵan ımmýnıtet bir jylǵa deıin jáne odan da uzaq ýaqyt saqtalady. Tabıǵı túrde aýyrǵannan keıin paıda bolǵan ımmýnıtet naýqastyń denesiniń ımmýnologııalyq reaktıvtiligine, sondaı-aq bastan ótken aýrýdyń aýyrlyǵyna baılanysty uzaq, qysqa merzimdi jáne álsiz bolýy múmkin. Koronavırýs tynys alý múshelerin ǵana emes, ımmýndyq júıeniń jasýshalaryn jáne basqa tinderdi de zaqymdaıdy, bul barlyq ulpalar men múshelerde mýltıjúıeli qabyný reaktsııasyn týdyrady.
- Kúmánmen qaraıtyndar báribir jańa shtamdar paıda bolyp jatqan bolsa, vaktsınanyń ne máni bar deıdi. Osyǵan baılanysty ne aıtar edińiz? COVID-19 vaktsınatsııasynan keıin ımmýnıtet qansha ýaqyt saqtalady? Vaktsınalar koronavırýstyń jańa shtamdarynan qorǵaı ma?
- «Spýtnık V» jáne qazaqstandyq «QazCovid-in» vaktsınasy - vektorlyq bolyp tabylady jáne adam adenovırýsynyń rekombınantty bólshekteri bolyp tabylady, olarda koronavırýs qabyqshasynyń S proteıni - antıdeneler bólenetin aqýyzy bar. Bul vaktsınalar kez-kelgen mýtatsııalanǵan koronavırýs shtamdaryna qarsy tıimdi bolady. Vaktsınatsııadan keıin koronavırýsqa qarsy antıdeneler eriktilerdiń 98%-ynda tabyldy. Jasýshalyq ımmýnıtet barlyq synaq qatysýshylarynda anyqtaldy.
- Siz koronavırýsqa qarsy vaktsına aldyńyz ba? Alǵan bolsańyz, ózińizdi qalaı sezinetinińiz jaıly aıtyp berseńiz. Keri áseri baıqaldy ma?
- Men vaktsına alý úshin kafedra qyzmetkerleriniń tiziminde turmyn. Al qyzym men kúıeý balam «Spýtnık V» vaktsınasyn aldy, olar ekpeden soń ózderin jaqsy sezindi. ıAǵnı, ekpeniń eshqandaı keri áseri baıqalmady.
- Keıbir sheteldik jáne otandyq epıdemıologtar COVID-19 ishki aǵzalarǵa áser etedi jáne aýrýdyń saldary emdelgennen keıin de qalady deıdi. Ońaltý jáne qalpyna keltirý turǵysynan buryn aýyrǵan adamdarǵa qandaı usynystar beresiz?
- Epıdemıologtar men ártúrli mamandyqtaǵy dárigerlerdiń (ınfektsıonıster, nefrologtar, endokrınologtar, nevrologtar jáne t.b.) pikirimen kelisemin. Koronavırýstyq ınfektsııa aýrýynyń nátıjesinde ishki organdar (mı, júrek, búırek, baýyr jáne t.b.) zaqymdalady, onyń saldary ár adamda aýrýǵa deıingi densaýlyq jaǵdaıyna, ınfektsııalyq protsestiń aýyrlyǵyna baılanysty ár túrli kórinedi. Sondyqtan ár naýqastyń jaǵdaıyna jeke qaraý qajet. Jalpy, fızıkalyq turǵyda belsendilik, durys tamaqtaný, tolyq uıqy, jaman ádetterden bas tartý (temeki shegý jáne t.b.), belsendi ómirlik ustanym (kóbirek jaǵymdy emotsııalar) qajet. Munyń bári ımmýnıtetti kóteredi.
- Qorytyndylaı kele, ózin jáne jaqyndaryn qaýipti vırýstan qorǵaǵysy keletin, biraq vaktsınatsııaǵa da asa saqtyqpen qaraıtyn qala turǵyndaryna ne aıtar edińiz.
- «Spýtnık V» jáne qazaqstandyq «QazCovid-in» vaktsınasy klınıkalyq synaqtardyń barlyq kezeńderinen ótken jaqsy tazartylǵan jáne qaýipsiz vaktsınalar bolyp tabylady. «Spýtnık V» vaktsınasynyń birinshi jáne ekinshi komponentin alǵan júzdegen myń adamnyń pikirine sáıkes, onyń jaǵymsyz janama áserleri joq jáne qaýipsiz.
