Kórnekti qalamger Aqseleý Seıdimbek dúnıeden ozdy
sp; ASTANA. Qyrkúıektiń 16-sy. /QazAqparat/ - Qazaq mádenıeti men ǵylymy aýyr qazaǵa ushyrady. Halqymyzdyń kórnekti qalamgeri, QR Memlekettik syılyǵynyń laýreaty, fılologııa ǵylymynyń doktory, professor Aqseleý Seıdimbek búgin tańerteń dúnıeden ozdy. Otyzǵa tarta kórkem, ǵylymı-kópshilik jáne monografııalyq kitaptardyń avtorynyń júregi kenetten soǵýyn toqtatty.
Ol 1942 jylǵy jeltoqsannyń 12-si kúni Qaraǵandy oblysy Jańaarqa aýdanyndaǵy Baıdaly bı aýylynda dúnıege keldi. Qazirgi Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń jýrnalıstıka fakýltetin bitirgen soń «Jas Alash», «Ortalyq Qazaqstan», «Egemen Qazaqstan» gazetterinde menshikti tilshi, jaýapty hatshy, bólim meńgerýshisi, «Zerde» jýrnaly men «Álem» almanaǵynda bas redaktor boldy. M.O.Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýtynda Qoljazba bóliminiń meńgerýshisi, Y.Altynsarın atyndaǵy bilim problemalary ınstıtýtynyń dırektory, Qazaq Bilim akademııasynyń tuńǵysh prızıdenti, QR Prızıdenttik Mádenı ortalyǵy dırektorynyń ǵylym jónindegi orynbasary qyzmetterin atqardy. Kóz jumǵanǵa deıin L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń profesory bolyp istedi.
Aqseleý Slanuly Seıdimbektiń ǵylymı-shyǵarmashylyq eńbeginiń bederli tustaryn bylaısha atap ótýge bolady: ol prozalyq shyǵarmalary arqyly ulttyq tóltýmalyqty aıǵaqtaýǵa eleýli úles qosty; buryn jınalmaǵan da zertelmegen qazaqtyń qara óleńderi men kúı ańyzdaryn alǵash ret rýhanı aınalymǵa túsirdi; Qazaqstanda etnografııalyq jáne etnologııalyq izdenisterdiń jandanýyna yqpal etti; «kóshpelilerdiń tóltýma mádenıeti», «kóshpeliler órkenıeti» sııaqty sanattyq (kategorııalyq) uǵymdardyń aıqyndalýyna jáne ornyǵýyna tegeýrindi úles qosty; «qazaqtyń aýyzsha tarıhy» dep aıtýǵa ábden laıyq shejirelik derekterdi keń kólemde paıdalana otyryp, tuńǵysh ret qazaq halqynyń rý-taıpalyq qurylymyn tolyq qalpynda saralap berdi jáne dástúrli qazaq qoǵamynyń memleket jasaqtaý úlgisine, quqyqtyq júıesine, ishki áleýmettik-etnıkalyq baılanystaryna qatysty túbegeıli tyń tujyrymdar jasap, ony tegeýrindi dáleldermen ornyqtyra aldy; alǵash ret qazaq epostarynyń qara sózben nasıhattalýyna muryndyq boldy; alǵash ret Gomer týyndylaryn qazaq oqyrmanyna tanystyrdy; ártúrli pikir-baǵaǵa qaramastan halyq murasy retinde qazaqtyń erotıkalyq folkloryn jınap, onyń ǵylymı basylymyn alǵash ret jaryqqa shyǵardy; Qazaqstan tarıhyn jeke tulǵalar arqyly zerdeleý ıdeıasyn usynyp, onyń naqtyly júzege asýyna ózindik úles qosa bildi; qazaqtyń dástúrli ánshilik ónerin tuǵyr ete otyryp, «Saryarqa», «Dáýren-aı», «Tolǵaý» («Aqtanberdiniń tolǵaýy») sııaqty ult rýhyn kóteretin tamasha ánder shoǵyryn dúnıege keltirdi; onyń pýblıtsıstıkalyq eńbekteri qazaq jýrnalıstıkasyn jańa deńgeıge kóterýge tolymdy úles qosty.
A. Seıdimbek Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Keńesiniń, Qazaqstan Respýblıkasynyń Termınologııa jáne onomastıka komıssııasynyń, Qazaqtyń Tarıh jáne mádenıet eskertkishterin qorǵaý qoǵamy ortalyq keńesi tóralqasynyń, Ǵylymı qyzmetkerlerdi attestatsııalaý departamentinde zertteý komıssııasynyń, «Mádenı mura» memlekettik baǵdarlamasy qoǵamdyq keńesiniń, Qazaqstan Jazýshylar odaǵy basqarmasynyń, PEN-klýbtyń múshesi. Qaraǵandy oblysyndaǵy Jańaarqa, Shet aýdandarynyń qurmetti azamaty.
* * *
"QazAqparat" anyqtamasy:
A.Seıdimbektiń negizgi ádebı-kórkem jáne ǵylymı-zertteý eńbekteri: «Aqqyz» (1991), «Kúńgir-kúńgir kúmbezder» (1981), «Sonar» (1989), «Myń bir marjan» (1989), «Kúı shejire». Birinshi kitap (1992), «Kúı shejire». Ekinshi kitap (1997), «Baltaly-baǵanaly el aman bol» (1993), «Kóshpeliler tarıhy» (1995), «Qazaq álemi» (1997), «Eltutqa» (2001), «Qazaqtyń kúı óneri» (2002), «Qazaqtyń aýyzsha tarıhy» (2008 bet). Merzimdi baspasózde myńǵa tarta maqalalary jaryq kórgen. Shyǵarmalary onnan astam shetel tilderine aýdarylǵan