Qorǵaljyn qoryǵynda qoqıqazdar azaıyp barady

Alańdaýǵa basty sebep - Qazaqstan qoqıqazdardyń soltústiktegi mekendeıtin eń sońǵy núktesi. Bul qus Iran, Úndi jáne Pákistan elderinen ushyp kelip, osynda uıa basyp, balapandaryn qanattandyrady. Ortalyq Azııanyń keıbir elderinde bolyp jatqan áskerı soǵys qımyldary qustardyń aspandaǵy mıgratsııalyq jolyn buzyp jatqanǵa uqsaıdy. Buryn qoqıqazdar 100-150 myńdap ushyp keletin. Al sońǵy kezderi 20-50 myńnan aspaıdy. Qorǵaljyn qoryǵy - ıÝNESKO-nyń muralar tiziminde. Qoryq bolyp qurylǵanyna da jarty ǵasyrǵa jýyq ýaqyt ótken. Qazir 540 myń gektardan astam jeri bar. Jer kólemi jaǵynan álemdegi eń alyp qoryqtardyń biri de biregeıi bolyp sanalady. Bul aptada qazaq jerine taban tiregen ıÝNESKO uıymyna múshe 7 eldiń delegattary Qorǵaljynǵa da atbasyn burdy. Jabaıy tabıǵattyń kóztartar kórinisine sheteldik meımandar tánti.

«Qorǵaljyn qoryǵy 2008 jyly ıÝNESKO-nyń Búkilálemdik muralar tizimine alynǵan. Bizdiń uıymnyń jumysy qorshaǵan ortany qorǵaý úshin barlyq jaǵdaı jasalǵan Qorǵaljyn qoryǵy sekildi jerlermen erekshelenedi. Bizdiń bilýimizshe, Qazaqstan bıliginiń belsendi saıasatynyń arqasynda bul qoryq basqa elderdegi ulttyq qoryqtardyń qasynda kósh ilgeri turmasa, qalys qalyp turǵan joq», - deıdi Nıderlandydaǵy ıÝNESKO ulttyq komıssııasynyń bas hatshysy Robert Karles van Ýfford.

Qoqıqaz qazir qoryqtyń basty brendi sanalady. Olardyń qoregi - artemııa salına dep atalatyn qurt. Artemııa qurty tuzdy kólde bolady. Al Teńiz kóliniń aşylyǵy álemdik muhıttardyń tuzdylyǵynan 5-6 ese artyq. Jylda mamyr aıynda osynda kelip balapandaıtyn qoqıqazdar salqyn túse jyly jaqqa ketedi. Biz biletin qoqıqazdar óte saq keledi. Qasyna barmaq túgili mańyna da jaqyndaý múmkin emes. Qorǵaljyn qoryǵynyń betkeustar maqtanyshy bolǵandyqtan, barlyq kelýshiler jaqyn barýǵa tyrysady. Álemde qonys aýdaratyn qustardyń 8 joly bar. Olardyń úsheýi osy qoryqtaǵy Teńiz kólin basyp ótedi. Jerorta teńizi arqyly ushatyn jol shyǵys-batys Afrıka jáne Orta Azııada Úndistan, Pákistan, Iran arqyly ótedi. Sol sebepti bir Qorǵaljynnyń 70-ke jýyq kólinde mıllıondaǵan qustar mekendeıdi. Biraq qoryqtyń basty betkeustary - qoqıqazdar.

«Teńiz kóli qoqıqazdyń uıa basatyn soltústiktegi eń sońǵy núktesi bolyp tabylady. Sol bir erekshelik bar. Dúnıejúzi boıynsha bul qustardyń sany az. Joǵalýǵa shaq turǵan qustardyń Qorǵaljyn qoryǵynda meken etetindigi biz úshin erekshe jaýapkershilik ústeıdi», - dedi QMTQ Ǵylym, aqparat jáne monıtorıng bóliminiń basshysy Berik Rysbaev.

Qorǵaljyn qoryǵynyń aýmaǵy erekshe qorǵalǵan. Bul jerde brakonerlerge jol joq. Kólderdegi balyq ta betaldy aýlana bermeıdi. Bilmestikten aýmaqqa kirip ketkender bolmasa, osy aralyqta zańsyz ań-qus atqan adam balasy bolmaǵan. Qoryq terrıtorııasynda qazir kıiktiń sany 10 myńǵa deıin jetti.

Qorǵaljyn memlekettik tabıǵı qoryǵy dırektorynyń orynbasary Alekseı Koshkınniń aıtýynsha, aspandaǵy qus pen jerde júrgen qoıan, kıikterge «et» dep qaramaýymyz kerek. «Ondaı gastronomııalyq qyzyǵýshylyqtaǵy kózqarastyń qajeti joq. Oılap qarańyzshy, ushyp bara jatqan qusty syrtynan baqylaý, kóz almaı qaraý keremet dúnıe emes pe? Sol sııaqty kıikter de ádemi kórinis beretin tabıǵattyń bir bólshegi. Kezinde aqbókenderdiń sany kúrt azaıyp ketkende japan dala qýsyrap, bos qalǵan edi. Keýdeń eriksiz eziletin. Qazir olardyń sany artty. Kádimgideı janyń rahat tabady. Búginde 200 myńdaı kıik dala kezip júr», - deıdi ol.

Qazir qoryqtyń aýmaǵynda Zoologııa ınstıtýtynyń ǵalymdary jumys istep jatyr. Olar bıyl sońǵy 3 jylda atqarǵan zertteýlerin aıaqtaıdy. Biri kólderdiń sýynan synamalar alsa, endi biri jerdegi qurt-qumyrsqa, jándikterdi zerttep júr. Keıin jıǵan derekterin elimizdiń jan-janýarlar álemin zertteıtin ǵylymı mekemeniń zerthanasyna tapsyrady.