Kópqabatty úıdi basqarý: turǵyndar áli kúnge bárin bir adamǵa artyp qoıady
AQTÓBE. KAZINFORM — Kópqabatty úıdi basqarýdy qolǵa alǵan adamdardyń bári birdeı el zańnamasyn jetik bilmeıdi. Saldarynan turǵyndardy biriktire almaı otyr. Al turǵyndardyń talaby joǵary. Áli de az tólep, joǵary nátıje kútedi. Kazinform kópqabatty úılerdi basqarý jumysynyń qalaı júrgiziletinin kórdi.
Ár úıge 15 myń teńge alamyn, al turǵyndar kóp nárse kútedi — kondomınıým tóraǵasy
Aqtóbe qalasynyń Sátbaev kóshesinde ornalasqan shaǵyn otbasyǵa arnalǵan jataqhanada 100 páter bar. Sol bólmeniń árqaısysy aı saıyn kondomınıýmǵa 500 teńge ǵana tóleıdi.
Bul elektr togy qyzmeti, tóraǵa men santehnık jalaqysynan artylmaıdy. Tóraǵanyń jalaqysy aıyna ár15 myń teńge, santehnıktiń aılyǵy 25 myń teńge.
— Meniń 20 jylda kórmegenim joq. Adamdar báriniń tegin bolǵanyn qalaıdy. «Ákimdik qaıda qaraıdy?» degenge de úırengen. Árdaıym bireý kelip, istep berýi tıis. Áli de solaı. Biraq arasynda eńbekti túsinetini, uǵatyny bar. Eger 100 adamnyń 10-y ılikse, qalǵandary qosylady. Qazir páterlerdi aralap júrmeımiz. Ortaq chat bar, habarlama tez taraıdy. Múliktiń menshik ıeleri birlestigindeı eki esepshot joq. Bar bolǵany aıyna 500 teńge beredi. Ol jertóleniń tehnıkalyq jaǵdaıyn qalypty ustap turýǵa qajet. Qajetti qosalqy bólshekterin aýystyramyz jáne eki adamnyń jalaqysy, — dedi Eleonora Aldamjarova.
Ol bul úıdi 2000 jyldardyń basynda óz jaýapkershiligine aldy. Jertólesi sýǵa tolyp turdy, elektr togy álsiz edi.
Bárin de jóndedi, «Termojańǵyrtý» baǵdarlamasy aıasynda shatyry jabylyp, qasbeti qaptaldy.
— Biz eńbekpen óstik, al jastarǵa bárin daıyn kúıinde berdik. «Biz kórgen qıyndyqty kórmesin» dep tárbıelegen urpaq ósti búginde. Adamdar da sol sııaqty. Daıynyn qalaıdy, bere ber degen oıda. Shaǵyn otbasyǵa arnalǵan jataqhana, áleýmettik az qamtylǵan adamdar turady dep aıta almaımyn. Jaǵdaıy jaqsy. Keıbiri «keıin tóleımin» dep júrip, berejaǵyn kóbeıtip alady. Qazir bir úıde tórt otbasy múlde tólemeıdi. Olar ishimdikke salynǵan, únemi polıtsııa shaqyramyz sol úshin, — dedi ol.
Munda turǵyndar dálizdi ózderi jınaıdy, jýady. Eleonora Aldamjarovanyń aıtýynsha, kópqabatty úıdiń óz turǵyny basqarýǵa kelisip, uıymdastyrý kerek. Sol kezde ǵana jany ashyp, jumys isteıdi.
Jataqhanada jýyný bólmesi aqyly bolyp ketti — turǵyn
Al Aqtóbe qalasy Maresev kóshesi № 82 mekenjaıynda ornalasqan jataqhana turǵyndary arasyndaǵy daý sotqa jetti. Munda jýyný bólmesine adamdar 80-100 teńge tólep kirgen. «Turǵyn úı qatynastary týraly» Zańy boıynsha ortaq múlik barshaǵa tegin bolýy tıis.
Aqtóbe qalalyq soty jataqhana turǵyny Gúljaına Jasaqbaevanyń talabyn qanaǵattandyryp, sheshim shyǵardy. Ári «Mıra» kondomınıýmynyń tóraǵasy jumysty zańsyz júrgizgen bolyp shyqty.
— Buǵan deıingi kondomınıým tóraǵasy qyzmetin atqarǵan adamnyń zańsyz qyzmet etkenin bilmedik. Bári sotqa shaǵym túsirgen soń bastaldy. Problemany kóterip júrgenimizge 3 jyl boldy. Zań aıasynda jumys istese, rezıvııalyq komıssııa, úı keńesi de bolar edi. Baqylaý bolsa, jumys júredi. Qazir arada teketires bar. Saq júrmesek ómirime de qaýipti dep oılaımyn. Bul týraly polıtsııa qyzmetkerlerine habarlap, eskerttim. Men bárin zań aıasynda retteımin. Ózim 8 jyldan beri turamyn. Teksere kele jataqhananyń tek tehnıkalyq tólqujaty bar ekenin bildim, jer rásimdelmegen. Byltyr apatty dep te tanyldy, — dedi Gúljaına Jasaqbaeva.
Bul úıdiń bar-joǵyn túgendep júrgen turǵynnyń aıtýynsha, jańa baspana máselesi sheshilgenshe kútip ustaýdyń tetigi qarastyrylýy kerek. Al kúrdeli jóndeý munda júrgizilmeıdi.
— Jataqhananyń jaıyn aıtyp órt sóndirý qyzmetine, epıdemılog mamandarǵa da habar berildi. Biraq tótenshe jaǵdaılar qyzmetinen qandaı da bir sheshim aıtylmady. Sóıtip júrgende órt shyqty, elektr togy tuıyqtaldy. Munda qaýipsizdik talaptary saqtalmaǵan, shyǵar ózge de esikter jabyq tur. Birinshi qabattaǵy erlerge arnalǵan jýyný bólmesi qazir qulyptaýly. Ony da ózge kásipkerge jalǵa bergisi keldi. Bul jerde suraq kóp, — dedi ol.
Bes qabatty jataqhana turǵyndary arasyndaǵy daýǵa Aqtóbe qalalyq turǵyn úı ınspektsııasy aralasty.
Inspektsııa óz arasynan senimdi adam shyqpaǵan soń úıdi basqarýǵa berýge sheshim qabyldap, konkýrs jarııalady. Konkýrs jeńimpazy da anyqtaldy.
— Jataqhana apatty dep tanylǵan. Alaıda áli de bolsa kútip ustaý kerek. Sebebi adamdar turyp jatyr. Eger búgin kútip ustamasa, erteń jaǵdaıy nasharlaı beredi. Úı qalaı apatty bolady? Durys kútip ustamaǵannyń kesiri tıedi. Bireý baryp buzyp, qıratpaıdy. Adamdardyń nemquraılylyǵynan osy kúıge túsedi. Men jataqhana turǵyndarynyń bárin tanımyn, birneshe jınalys ótti. Aýyzbirshiligi joq, kelisimge kelmeıdi. Konkýrstan keıin jeke kásipkerdiń basqarýyna berýge sheshim qabyldady. Eger turǵyndar ózderi birikse, bir adamdy usynsa, jeke kásipkermen arada kelisimshart buzylady. Al oǵan deıin konkýrstan utqan adam basqarady. Aqtóbe qalasynda eski de bolsa saqadaı kópqabatty úı jetkilikti. Ol úıdi turǵyndary jyl saıyn jóndeıdi, janashyrlyqpen qaraıdy, — dedi Aqtóbe qalalyq turǵyn úı ınspektsııasynyń basshysy Aqnur Qazbaeva.
Turǵyn úıdiń shyǵynyn óz qaltamnan tólep júrmin — Gaýhar Úmbet
Birer jyl buryn Aqtóbede «Turǵyn úı týraly bilim berý ortalyǵynyń qaýymdastyǵy» ZTB quryldy. Tóraǵasy Gaýhar Úmbettiń ózi turǵyn úıdi basqarýdy uıymdastyrýda kóp qıyn kórip, osy qaýymdastyqty ashýdy jón sanaǵan.
Munda quqyqtyq keńes beriledi, qujattardy retteýge kómektesedi. Oqyp, sertıfıkat alýǵa bolady. Bul sertıfıkat tóraǵanyń jumys isteýine berilgen alǵashqy ruqsat qujaty.
Qazirgi kezde múliktiń menshik ıeleri birlestigi jáne ózara birlesip basqarý, PIK tóraǵalary keńes alǵanymen, bir qaýymdastyqqa birikpedi.
— Tóraǵalarǵa birigip, jumysty birge júrgizýdi usyndym. Biraq olar jarna tóleýden qashqaqtap, qatarǵa qosylmaı otyr. Basyna qıyn is tússe kómek suraıdy, al ortaq múdde úshin birge jumys isteýge qarsy. Soǵan qaramastan keıde quqyqtyq keńes beremin. Tek olarǵa emes, qarapaıym turǵyndarǵa da kómektesemin. Olar kóbine basqarýshy tóraǵalarǵa kóńili tolmaı keledi. Men ózim de qazir menshik ıeleri birlestiginiń tóraǵasymen. 400 páteri bar turǵyn úıdiń jumysyn júrgizip otyrmyn. Zańdylyǵyn bilsem de tarıf bekitilgen baǵadan tómen. Sharshy metri — 40 teńge. Al qalada 50 teńge dep bekitilgen. Turǵyndar bul týraly biledi, bilse de tarıfti shekti baǵaǵa jetkizýge qarsy. Aı saıyn bári qyzmet aqysyn tólese de shyǵyndy tolyq jappaı otyr. ıAǵnı kirisimizden shyǵynymyz asyp ketti. Ózim jalaqy alýdy qoıdym, tipti keıbir shyǵyndy qaltamnan tólep júrmin. Shyn máninde turǵyndar meniń ózime 3 mln teńgege jýyq aqsha berejaq. Eger men tóraǵa qyzmetinen ketsem, arnaıy keste qoıyp, aqshamdy paıyzsyz keri qaıtaramyn. Biraq bul qyzmetti eshkim óz mindetine alǵysy kelmeıdi, — dedi Gaýhar Úmbet.
Óńirde turǵyn úıdi basqarýdy óz mindetine alǵan tóraǵalar 85-150 myń teńge jalaqy alady. Al eden jýýshylarǵa ár podezd úshin aı saıyn 15-40 tóleıdi.
Kópqabatty úıler úshin eń mańyzdy adam — santehnık. Olar da 40-85 myń teńge alady. Al keıbiri 120 myń teńge tóleıdi. Bir rettik qyzmetke shaqyrsa, tıimsiz ári senimsiz.
Óıtkeni santehnık úıdiń ınfraqurylymyn bilip, álsiz tusyn kúni buryn rettep otyrýy tıis.
— Turǵyn úıdi basqaryp otyrǵan tóraǵalar keıde maman tapshylyǵy máselesin birge sheshýge tyrysady. Birinde túske deıin bolsa, ekinshisinde tústen keıin jumys isteıdi mamandar. Kóbine eden jýýshy men aýla sypyrýshy turaqtamaıdy. Al santehnık mindette túrde shtattaǵy qyzmetker bolýy tıis. Tańnan keshke deıin júrmese de habarlasqanda dereý kelýi tıis. Tóraǵanyń ornyn almastyratyn da sol, — dedi ol.
Kópqabatty úıdi basqarýdyń birneshe joly bar — ınspektsııa
Múliktiń menshik ıeleri birlestigi jáne ózara birlesip basqarý, PIK pen basqarýshy kompanııalar. Elimizde kópqabatty úılerdi basqarý tetigi osy tórt jol arqyly júrgizilip otyr.
Múliktiń menshik ıeleri birlestigi — zańdy tulǵa. Mindetti túrde Ádilet departamentinde tirkeledi jáne birden eki esepshot ashylady. Biri aǵymdaǵy, ekinshisi jınaq. Jınaq shotynyń tarıfi — 0,005 AEK. Bul úıdegi jóndeý jumystaryna qajet qarjy.
Al qarapaıym esepshotqa turǵyndar kelisimimen bekitilgen tarıf boıynsha aqsha aýdarylady. Bul qarjy úıdi kútip ustaýǵa jumsalady.
— Ózara birlesip basqarýdyń óz talaby bar. Turǵyn úıde páter sany 36-dan aspasa, osy basqarý tetigin engize alady. Al páter sany odan kóp bolsa PIK nemese basqarýshy kompanııa tańdaıdy. Olar — sýbekt. Basqarýshy kompanııalar ár úıge shot ashady. Qolma-qol tólem bolmaıdy, aqsha tek esepshotqa túsedi. Basqarý kompanııasynyń tóraǵasy aı saıyn esep beredi. Eger turǵyndar esebin ala almasa turǵyn úı ınspektsııasyna aryz jazady. Sol kezde aıyppul salynady. Buryn 2 apta, bir aı ýaqyt berdi. Qazir esebi bolmasa tirkep, aıyppul tólete alamyz. Aıyppul kólemi 200 myńnan asady. Eger qaıtalansa, 100 AEK bolady, ıaǵnı, 432 500 teńge, — dedi Aqtóbe qalalyq turǵyn úı ınspektsııasynyń basshysy Aıgúl Qazbaeva.
Turǵyndar tarapynan túsetin shaǵymnyń kóbi esep berýge qatysty bolyp tur. Taǵy biri jumys istep júrip, habar-osharsyz ketedi.
«Turǵyn úı týraly bilim berý ortalyǵynyń qaýymdastyǵy» ZTB tóraǵasy Gaýhar Úmbettiń aıtýynsha, tóraǵalar turǵyndarmen aradaǵy baılanysty nyǵaıtyp, problemany ashyq aıtýy tıis.
Eger bul qolynan kelmese, úıdi ustap turý qıyn. Adamdar tóraǵaǵa emes, ortaq múlikke aqsha tólep otyrǵanyn túsinýi tıis. Al kimder qyzmet aqysyn tóleýge kelgende sarań ekenin tóraǵanyń ózi aıtyp berdi.
— Bul óte ózekti suraq. Keıbir adam tóraǵamen kelise almaı, tóleýge qarsy bolady. Sol kezde aradaǵy renishti ysyryp qoıyp, naqty máseleni qozǵaımyz. Turǵyndar aqshasy joq ekenin, kópbalaly otbasy, tarıf joǵary ekenin aıtady. Qazir bárin tóleı almasa, bólip tóleýge kelisý kerek. Al tóraǵa eki aı tólemese sotqa berip, qaryzy bar turǵynnyń esepshotyn buǵattap tastaı alady. Keıde kútpegen jerden shyǵyn shyǵady. Qysta qar shyǵarý kerek bolady. Eger qar jınalmasa, aıyppul salady. Al tóraǵa aıyppuldy óz qaltasynan tóleýi tıis, — dedi Gaýhar Úmbet.
Sonymen birge revızııalyq komıssııa, úı keńesi de tóraǵanyń jumysyn teksere alady.
— Buryn múliktiń menshik ıeleri tóraǵasy bir jylǵa saılandy. Qazir úsh jyl dep ózgertildi. Hattamaǵa turǵyndardyń 51% qol qoısa, sheshim qabyldana beredi. Máselen 75 páter ıesiniń 35-i jınalysqa qatysady. Sol jınalysta 17-i qandaı da bir usynysty qoldap, kelisim berse, sheshim qabyldanady, — dedi Aqnur Qazbaeva.
Aıta keteıik, elimizde 2026 jyldyń qazan aıyna deıin kópqabatty turǵyn úıdi basqarý tártibi múliktiń menshik ıeleri birlestigi jáne ózara birlesip basqarý bolyp bólinedi. PIK kópqabatty úılerdiń jumysyn uıymdastyryp, júrgize alady.
Alaıda mindetti túrde ár úıge jeke esepshot ashady jáne aqshasyn da sol kópqabatty úıge jumsaıdy. Biraq óz aldyna basqarýshy sýbekt bola almaıdy.
Taǵy bir ereksheligi, múliktiń menshik ıeleri birlestigi jáne ózara birlesip basqarý tetigi boıynsha jumys bastaıtyndar basqarýshy kompanııaǵa senim arta alady.
Aqtóbe qalasynda qazir 2 100 kópqabatty úı bar. Onyń 60-qa jýyǵynda basqarý tetigi qarastyrylmaǵan. Kóbi — jataqhana.
— Turǵyndardyń aýyzbirshiligi joq. Kóp jaǵdaıda olar aqsha tólegisi kelmeıdi. Nemquraıly qaraıdy. Jınalys uıymdastyrsa onshaqty adam shyǵady. Kóp degende 15 adam jınalady. Bári «jumysym bar» dep shyqpaıdy. Biz sol úshin de keshkilik baramyz. Sonda da jınala qoımaıdy. Az adam jınalǵan soń túpkilikti sheshim qabyldanbaıdy. Tóraǵalar amal joq páter jaǵalap, kelisimin alyp júredi. Sonymen birge mundaı problemalyq úılerdiń kóbinde páter, bólme jalǵa berilgen. Ózi turatyndar «kerek emes, qajeti joq» dep aıtady. «Ákimdik ózderi jasap bersin» dep talap etedi, — dedi A.Qazbaeva.
Qazirgi kezde problemalyq turǵyn úılerdi, onyń ishinde eski jataqhanalardy basqarýshy kompanııalar óz mindetine alýdan qashqaqtaıdy.
Birinshiden, bólmeniń aýdany kishkentaı, ıaǵnı, túsim az. Ekinshiden, turǵyndardyń ózderi de kóbine aqsha tólemeıdi.
Tóraǵalar aıyppuldy óz qaltasynan tóleıdi
«Turǵyn úı týraly bilim berý ortalyǵynyń qaýymdastyǵy» ZTB tóraǵasy Gaýhar Úmbet tóraǵalar jıi jiberetin qatelikti atady.
Tarıf bekitken kezde santehnık, eden jýýshy, esepshi, elektrık, gaz operatory, tóraǵanyń jalaqysymen qatar qosymsha shyǵyndar eseptelýi tıis. Gaz, elektr energııasynyń aı saıynǵy tólemaqysy bar. Sonymen birge aýla qaryn jınaýdy da qosa esepteý kerek.
— Turǵyndardyń jınaq shotyndaǵy aqsha tek kúrdeli jóndeý jumystaryna jumsalýy tıis. Ol shatyr, jertóle, jedelsaty men qasbetin jóndeýge jumsalady. Ózgesine bul aqshany alýǵa bolmaıdy. Alaıda qazirgi kezde tóraǵalar bul talapty oryndap jatqan joq. Olar turǵyndardyń hattamaǵa qol qoıǵanyn, ózderi ruqsat bergenin alǵa tartyp júr. Shyn máninde bul aqshany maqsatsyz jumsaǵan tóraǵa aıyppul tóleıdi, — dedi ol.
Tóraǵa alǵash kelgen kúnnen-aq shekarany anyqtap alýy tıis. Tótenshe oqıǵa bolsa, turǵyndardyń janynan tabylady. Al ózge kúnderi ár kireberistiń jaýapty adamynan túsken ótinishterdi saralaıdy. Kireberis barlyǵyna ortaq. Onda tazalyqqa bári jaýapty.
— Eden jýýshy bar eken dep lastaı berýge bolmaıdy. Keıbiri dáretke otyryp ketedi. Mundaıdy da kórgenbiz, — dedi G.Úmbet.
Taǵy bir aıta keterligi, adamdar ortaq múlik podezdi qoımaǵa aınaldyryp alǵan. Al elimizde bul úshin ákimshilik jaýapkershilik qarastyrylǵan. QR Ákimshilik quqyqbuzýshylyq týraly kodekstiń 434-2-baby boıynsha 10 AEK kóleminde aıyppul salynady.
Eske salsaq, kóppáterli turǵyn úılerge qyzmet kórsetetin basqarý uıymdary shatyrlardy, mańdaıshalardy jáne ortaq múlikke jatatyn ózge de qurylymdardy qar men muzdan ýaqytyly tazalaýǵa mindetti.