Kópesterdiń úıi: Petropavlda sáýlet eskertkishteri restavratsııadan ótedi
PETROPAVL. KAZINFORM – Soltústik Qazaqstan oblysynda búginde 600-ge jýyq eskertkish bar. Bıyl olardyń birqatary qaıta qalpyna keltirilmek.
SQO tarıhı-mádenı muralardy qorǵaý jáne paıdalaný ortalyǵynyń málimetinshe, Petropavldaǵy Qazaqstan Konstıtýtsııasy kóshesinde kópesterden qalǵan birneshe sáýlet eskertkishi bar. Solardyń biri – kópes Fedorovtyń úıi.
Qazirgi ýaqytta bul ǵımarat jekemenshikte bolǵanymen, ıesi ǵylymı-restavratsııalyq jumystar júrgizýdi josparlap otyr. Jobalyq-smetalyq qujattama daıyn, al jumystarǵa Almaty qalasynan mamandar tartylmaq.
Qazaqstan Konstıtýtsııa kóshesi, 18 mekenjaıyndaǵy bul úı – XIX ǵasyrdyń sońynda salynǵan eki qabatty kirpish ǵımarat. Ol burynǵy Pochtamt jáne Voznesenskıı kósheleriniń qıylysynda ornalasqan. Atalǵan nysan sol kezeńdegi eklektıka stıliniń, sonyń ishinde «kirpish stıli» dep atalatyn baǵyttyń úlgisi sanalady. Úıdiń birinshi qabatynda bılıard boldy, sondaı-aq kópes jalǵa berip, bul jerde dárihana jáne basqa da kásipkerlik nysandar ornalasty. 1892 jyldan bastap munda poshta-telegraf keńsesi jumys istedi. Keıin ǵımaratty birinshi gıldııaly kópes Grıgorıı Kazantsev satyp alǵan. Keńes ókimeti ornaǵannan keıin osy jerde gýbernııalyq AHAJ jáne qonaqúı ornalasty.
Sý qubyry men káriz júıelerindegi aqaý saldarynan ǵımaratty sý basyp, 1979–1998 jyldary aralyǵynda apatty jaǵdaıda boldy. Osylaısha, uzaq ýaqyt boıy qaraýsyz qalyp, bos turdy.
Qasyndaǵy Qazaqstan Konstıtýtsııa kóshesi, 18 mekenjaıyndaǵy úı de sol kezeńniń sáýlet úlgisine jatady. 1890 jyly salynǵan bul ǵımarat ulty qalmyq, kópes Chýkanovqa tıesili bolǵan. Birinshi qabatyn ol kásipker Davydovqa kondıter-dámhana ashýǵa jalǵa berdi. Ekinshi qabatynda kópes otbasymen turdy. 1917 jyly munda jumysshy jáne soldat depýtattarynyń keńesi ornalasyp, azamat soǵysy kezinde ǵımarat mańynda qarýly qaqtyǵystar bolǵan.
Jalpy, óńirde tarıhı muralardy saqtaý jumystary tek qala aýmaǵymen shektelmeıdi.
– Aýdandarǵa shyǵyp, jańa eskertkishterdi anyqtap, zertteý jumystaryn júrgizip jatyrmyz. Bıyl Álkeı Marǵulan atyndaǵy arheologııa ınstıtýtynyń mamandarymen birlesip ekspedıtsııalar uıymdastyramyz. Sonymen qatar jergilikti arheolog Pleshakovty da tartý josparlanyp otyr, - deıdi SQO tarıhı-mádenı muralardy qorǵaý jáne paıdalaný ortalyǵynyń dırektory Álı Turysov.
Óńirde bıyl júzege asatyn iri jobalardyń biri – «Qarasaı jáne Aǵyntaı batyrlar» memorıaldyq keshenin jańǵyrtý. Bul nysanda ǵylymı-restavratsııalyq jumystar 2025 jyly bastaldy, bıyl jalǵasady.
SQO mádenıet, tilderdi damytý jáne arhıv isi basqarmasynyń málimetinshe, jobanyń quny – 250 mln teńge.
Sondaı-aq Petropavldaǵy Qazaqstan Konstıtýtsııasy kóshesi, 48 mekenjaıynda ornalasqan oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıi ǵımaratynda da jóndeý jumystary bastaldy.
2026 jyly osy maqsatqa 145 mln teńge bólindi. Eki joba boıynsha da merdiger – «Mańǵystaýrestavratsııa» arnaıy ǵylymı-restavratsııalyq óndiristik sheberhanasy.
Budan bólek, qaladaǵy tarıhı nysandardyń biri – Polıakov dıirmeni de qaıta jóndelip jatyr. Bolashaqta ol zamanaýı qonaqúı-meıramhana keshenine aınalmaq. Jobaǵa ınvestorlar tartylǵan.
