Qońyraýdyń ornyna kúı oınatsaq qaıtedi - respýblıkalyq basylymdarǵa sholý

***

«Egemen Qazaqstan» basylymyna suhbat bergen Almaty qalalyq Іshki saıasat basqarmasynyń bastyǵy, fılologııa ǵylymynyń doktory Kenjehan Matyjanovtyń pikirinshe, «Tilderdi qoldaný men damytýdyń 2011-2020 jyldarǵa arnalǵan memekettik baǵdarlamasy» aıqyn maqsattar men naqty sharalarǵa qurylǵan. «Baǵdarlamada keltirilgen halyqaralyq tájirıbege kóz salsaq, álem memleketteriniń barlyǵynda derlik til saıasaty zańmen retteledi. Biz talqylap otyrǵan baǵdarlamadaǵy máselelerdi júzege asyrý úshin de Til týraly zańnan bastap kóptegen zańnamalyq aktilerge ózgerister men tolyqtyrýlar engizip, normatıvti-quqyqtyq aktilerdi jetildirý qajet. Sondyqtan jobadaǵy aqparattyq máni bar «Halyqaralyq tájirıbeler» taraýynyń ornyna til týraly zańnamany jetildirý jóninde arnaıy taraý engizse jón bolar edi», deıdi ǵalym. Onyń osy máselege qatysty usynys, pikirleri men oıyn bilgińiz kelse, «Egemen Qazaqstan» basylymynyń búgingi sanyndaǵy «Baǵdarlama baıandy bolsyn» atty taqyrypta berilgen suhbatty oqyńyz.

Sondaı-aq osy basylymnyń jazýynsha, sońǵy jyldary qoǵamda muǵalim mamandyǵynyń mártebesi tómendep ketken. Negizinde, buǵan - pedagogtarǵa qoıylatyn talaptardyń birjaqty kúsheıip, al olardyń áleýmettik-turmystyq jaǵdaılary tómen kúıinde qalyp qoıǵany sebepshi dep bilemiz. Mundaı kórinis olardyń shyǵarmashylyqpen jumys jasaýlaryna úlken qolbaılaý. Sondaı-aq pedagogtar eńbekaqysynyń azdyǵy men materıaldyq-moraldyq yntalandyrýdyń jetkiliksizdigi de muǵalim mártebesin bıiktete almaıdy. Bul týraly «Aýyl muǵaliminiń jaı-kúıi oılandyrady» atty taqyryptaǵy maqalada.

***

«Aıqyn» basylymynyń habarlaýynsha, endi bir aptadan keıin mektepterde... búldirshin júregine bilim nári men patrıottyq sezimdi uıalatatyn bilim ordasynda qońyraý soǵylady. Sabaqtyń bastalǵany habarlanady. Alǵashqy qońyraý... mektep tabaldyryǵyn tuńǵysh attaǵan balanyń esinde qalatyn máńgilik saǵynysh sáti... Alǵashqy qońyraý. «...Osy biz qońyraýlatqandy qoısaq qaıtedi?!. Qońyraýdyń ornyna kúı oınatsaq» dep jazady basylym tilshileri. Bul týraly basylymnyń búgingi sanyndaǵy «Qońyraýlatqandy qoısaq qaıtedi» atty maqaladan bile alasyzdar.

Sondaı-aq osy basylymnyń habarlaýynsha, elimizde bala saýdasy bas aýyrtar másele bolyp tur. Ótken jyly kámeletke tolmaǵan balalardy saýdalaýdyń 16 oqıǵasy tirkelse, osy jyldyń jeti aıynda 11 oqıǵa oryn aldy. Kámeletke tolmaǵandardyń arasynda adam saýdasynyń qurbanyna kóp jaǵdaıda balalar úıiniń tárbıelenýshileri aınalady. Іzdeýshisi men suraýshysy joq jetim balalar mektep bitirgen soń qaıda bararyn bilmeıdi. Aqyl aıtar,

jón silter bolmaǵan soń óz betterinshe jumys izdeıdi. Sóıtip adam saýdasyn kásip etkenderdiń toryna túsip qalady. Atalmysh másele jóninde «Aıqynnyń» búgingi sanyndaǵy «Adam saýdasy Qazaqstanda da qyzyp tur» atty maqalada.

***

«Alash aınasy» basylymynyń búgingi sanynda «Jastardyń «jánnatta kezdeskenshe» deıtini nesi?» deıtin qyzyqty materıal jarııalanypty. «Táýbe! Islam dini jastar arasynda keńinen nasıhattalyp jatyr. Bes ýaqyt namazyn qaza qylmaı, shárıǵat zańyn berik ustaıtyn ul-qyzdarymyzdyń qatary kún sanap artyp keledi. Árıne, jaǵdaı túzelip kele jatqanymen, ıslam zańdaryn ulttyq qundylyqtarymyzǵa qarsy qoıyp, jastardy memleketshildik rýhtan aıyryp jatqan aram pıǵyldy nasıhatshylar da aramyzda joq emes. Sonyń kesirinen keıbir jastarymyz dindi berik ustaǵanymen, ulttyq qundylyqtarymyzǵa murnyn shúıirip, qaraıtyn jaǵdaıǵa jetti.

Sondaı-aq atalmysh basylymnyń jazýynsha, «Eır Astana» qazaqstandyq ushqyshtardy daıyndaıdy». Osyndaı taqyryppenmaqala jarııalaǵan avtordyń habarlaýynsha, ulttyq áýe tasymaldaýshy men RTS ushqyshtardy daıyndaý kolledji alǵashqy oqytý baǵdarlamasy aıasynda kadetterdi oqytý týraly kelisimshart merzimin uzartty. Eýropalyq aldyńǵy qatarly jattyqtyrý ortalyǵynyń biri sanalatyn kolledj Ýoterford (Irlandııa) jáne Melbýrn (AQSh) qalalarynda ornalasqan. Munda (Eır Astana) áýe kompanııasynyń 60 kadeti dáris alatyn boldy. Bul shara eldegi

ushqysh mamandardyń qataryn molaıtyp, 2022 jylǵa deıin ulttyq tasymaldaýshy flotyn 50 ushaqpen tolyqtyrýǵa múmkindik beredi.

***

«Ańsatyp jetken óz táýelsizdigimizdiń qadiri men qurmeti sózben aıtyp jetkizgisiz, árıne! Biraq, ana tilimizdiń damýy áli kenjelep keledi. Keńes kezeńiniń jalpy ádebıet, mádenıet pen rýhanııatqy keń bolǵanymen, ulttyq qundylyqtarǵa, ultymyzǵa ótken zorlyǵy men qııanatyn ana tilimizdiń osy ahýalynan aıqyn sezine bastadyq. Nemeresine ertek aıtpaq túgili, qazaqsha bilmeıtin ata men áje paıda boldy. Olar aldy 45-50 jasqa kelgen, búgingi qoǵamdy qalyptastyryp otyrǵan ókilder. Olar - keńestik orys mektebinde oqyǵandar. Olar - qazaq ádebıeti men jazýshysynan góri, ózgeniń qyzyl-jasylyn artyq kóretin top. Endeshe ádebıettiń aqsaýy qoǵamnan ba, adamnan ba, anyǵyn kim aıtady», deıdi jazýshy, «Aq jelken» jýrnalynyń bas redaktory Nurǵalı Oraz «Astana aqshamy» basylymyna bergen suhbatynda. Suhbat «Biz - armanda qalǵan býynbyz» dep atalady.

***

«Skolko medaleı prıneset Azıada?». «Kazahstanskaıa pravda» basylymy búgingi sanynda osyndaı maqala jarııalapty. Basylym tilshisiniń habarlaýynsha, qarasha aıynda Qytaıdyń Gýanchjoý qalasynda on altynshy jazǵy Azııa oıyndary ótedi. Elimizdiń týrızm jáne sport mınıstri Temirhan Dosmuhambetovtyń sózine qaraǵanda, elimizdiń sportshylary Álem chempıonaty men Azııa oıyndaryna qyzý daıyndalyp jatyr. «Bul Qazaqstan quramasynyń jaqsy nátıjeler kórsetýi tıis eń iri ári kúrdeli básekeler», deıdi mınıstr. Al elimizdiń júzgishter quramasynyń bapkeri oleg Vagızovtyń pikirinshe, qazaqstandyq júzgishterge júldeli oryndardy, tipti altyn medaldy da jeńip alady dep úmit artýǵa bolady.

***

«Lıter» basylymynyń habarlaýynsha, Astanada salaýatty ómir saltyn ustanatyndardyń kezdesýi ótti. Qazaqstannyń esertkige qarsy kúshteriniń II halyqaralyq forýmy úkimettiń nazaryn esertkiqumarlyq pen maskúnemdik máselesine burdy. Basylym tilshisiniń jazýynsha, azamattyq sektor ókilderiniń málimetteri boıynsha búginde eldegi maskúnemdikten zardap shegetin azamattar sany 1 mıllıonǵa jýyqtaıdy. Bul resmı málimetterden 5 esege joǵary. Atalmysh máseleler jóninde «Lıterdiń» búgingi sanyndaǵy «Trezvost ne porok» atty materıalda.