Konstıtýtsııanyń qazaqsha mátini túsinikti ári júıeli boldy — Nárikbaev
ASTANA. KAZINFORM — M.S. Nárikbaev atyndaǵy KAZGıÝÝ ýnıversıteti» AQ basqarma tóraǵasy, Konstıtýtsııalyq komıssııa múshesi Nárikbaev Talǵat Konstıtýtsııalyq komıssııa jumysy barysynda Ata zańnyń qazaq tilindegi mátinin jetildirý baǵytynda atqarylǵan jumystarǵa toqtaldy.
Onyń aıtýynsha, elimizdiń zańgerler qaýymynda uzaq ýaqyttan beri Konstıtýtsııanyń qazaq tilindegi mátinine qatysty birqatar ózekti másele kóterilip kelgen. Osyǵan baılanysty ýnıversıtet professorlary e-Otinish platformasy arqyly naqty usynystar joldap, olardyń negizinde Ata zańnyń qazaq tilindegi mátinimen jumys isteıtin arnaıy top qurylyp, júıeli ári nátıjeli jumys júrgizilgen.
— Komıssııanyń alǵashqy otyrysynda bul máselelerdi arnaıy kóterip, termınologııa men zań tiliniń sapasyna erekshe nazar aýdarý qajettigin atap ótken edim. Konstıtýtsııalyq komıssııa múshesi retinde usynylǵan mátindi áriptesterimizben birge jan-jaqty qarap shyqtyq. Engizilgen usynystar jańa Konstıtýtsııa jobasynda eskerýsiz qalǵan joq, — dedi Nárikbaev Talǵat.
Onyń sózinshe, eń aldymen komıssııanyń alǵashqy otyrysynda kóterilgen termınderdiń birizdiligi máselesi sheshimin tapqan. Buǵan deıin qoldanystaǵy Konstıtýtsııa mátininde «quqyly», «haqyly», «quqyǵy bar», «quqyǵy joq», «haqysy bar» sııaqty uǵymdar ártúrli kontekste qoldanylyp, zańgerler tarapynan jıi synǵa ushyrap kelgen. Al jańa mátinde bul termınder maǵynasyna qaraı júıelenip, birizdi qoldanylǵan.
Sonyń nátıjesinde Konstıtýtsııanyń qazaq tilindegi mátini tildik turǵydan jeńildep, mazmundyq jaǵynan azamattarǵa anaǵurlym túsinikti bola túsken. Burynǵy redaktsııada jıi kezdesetin «bolyp tabylady», «júzege asyrady» sekildi kalkalyq qurylymdar aıtarlyqtaı qysqartylyp, tek oryndy ári tildik úılesimi saqtalǵan jaǵdaıda ǵana berilgen.
Sonymen qatar termınologııany qalyptastyrý barysynda qazaq tiliniń ishki zańdylyqtary men erekshelikteri eskerilgen. Máselen, buryn «qyzmetke taǵaıyndaıdy» dep aýdarylyp kelgen tirkes jańa mátinde yqshamdalyp, naqty «taǵaıyndaıdy» túrinde qoldanylǵan. Bul — zań tilin jeńildetýmen qatar, quqyqtyq naqtylyqty kúsheıtýge múmkindik beredi.
— Jalpy atqarylǵan jumys Konstıtýtsııanyń qazaq tilindegi mátinin túsinikti, júıeli ári quqyqtyq turǵydan dál qalyptastyrýǵa múmkindik berdi dep esepteımin. Osy baǵytta eńbek etken barlyq áriptesterimizge zor alǵysymdy bildiremin, — dep túıindedi Konstıtýtsııalyq komıssııa múshesi.
Aıta keteıik, Erlan Qarın Konstıtýtsııamyz el tarıhynda tuńǵysh ret qazaq tilinde jazylyp jatqanyn aıtty.