Konstıtýtsııalyq zańdar: saıası reformalar jańa kezeńge ótti
ASTANA. KAZINFORM - Qazaqstanda konstıtýtsııalyq reformalardy iske asyrýdyń jańa kezeńi bastaldy. Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev qol qoıǵan konstıtýtsııalyq zańdar paketi bıylǵy 15 naýryzda ótken respýblıkalyq referendým nátıjesinde qabyldanǵan jańa Konstıtýtsııa normalaryn naqty quqyqtyq tetiktermen tolyqtyrdy. Bul týraly Jibek Joly telearnasynyń «Taldaý» baǵdarlamasynda sarapshy Nurbek Matjanı aıtty.
Prezıdent qol qoıǵan zańdar qatarynda «Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti týraly», «Qazaqstan Respýblıkasynyń Quryltaıy jáne onyń depýtattarynyń mártebesi týraly», «Qazaqstan Halyq keńesi týraly», «Qazaqstan Respýblıkasy astanasynyń mártebesi týraly» jáne «Qazaqstan Respýblıkasynyń ákimshilik-aýmaqtyq qurylysy týraly» konstıtýtsııalyq zańdar bar.
Nurbek Matjanıdyń aıtýynsha, qabyldanǵan zańdardyń basty ereksheligi – olardyń jekelegen normalardy naqtylaýmen shektelmeýinde.
- Olar jańa memlekettik ınstıtýttardy qalyptastyryp, bılik tarmaqtary arasyndaǵy ókilettikterdi qaıta bólýdi kózdeıdi. Eger naýryzdaǵy referendým Qazaqstannyń jańa saıası modeliniń negizgi qaǵıdattaryn bekitse, maýsym aıyndaǵy zańdar paketi sol qaǵıdattardyń is júzinde qalaı jumys isteıtinin aıqyndaıdy, – deıdi sarapshy.
Vıtse-prezıdent ınstıtýtynyń mańyzy
Sarapshy erekshe toqtalǵan máselelerdiń biri Vıtse-prezıdent ınstıtýtynyń engizilýi ekenin aıtyp otyr.
- Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti týraly» Konstıtýtsııalyq zań Memleket basshysynyń quqyqtyq mártebesin, onyń qyzmetin qamtamasyz etý tetikterin naqtylaıdy jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń Vıtse-prezıdenti ınstıtýtynyń mártebesin egjeı-tegjeıli bekitedi, - dedi ol.
Nurbek Matjanıdyń pikirinshe, zańda kórsetilgendeı, Vıtse-prezıdent Prezıdenttiń tapsyrmasy boıynsha memlekettik organdarmen ózara is-qımyldy júzege asyrady jáne Memleket basshysy belgileıtin fýnktsııalardy oryndaıdy.
- Bul ózgeris memlekettik basqarý júıesiniń turaqtylyǵyn arttyrýǵa, bılik sabaqtastyǵyn qamtamasyz etýge jáne yqtımal saıası táýekelderdi azaıtýǵa baǵyttalǵan. Sonymen qatar memlekettik organdar arasyndaǵy úılestirýdi kúsheıtip, basqarý júıesiniń tıimdiligi men boljamdylyǵyn arttyrýǵa múmkindik beredi, – dep atap ótti sarapshy.
Quryltaıdyń róli kúsheıedi
Onyń sózinshe, reformalar aıasyndaǵy mańyzdy qujattardyń biri – «Qazaqstan Respýblıkasynyń Quryltaıy jáne onyń depýtattarynyń mártebesi týraly» Konstıtýtsııalyq zań.
- Bul zań Quryltaıdyń qalyptasý tártibin, qyzmetin, ókilettikterin jáne zań shyǵarý protsesindegi ornyn aıqyndaıdy. Jańa konstıtýtsııalyq modelde Quryltaı halyq ókildiginiń negizgi ınstıtýttarynyń biri retinde qarastyrylyp otyr, – deıdi Nurbek Matjanı.
Onyń atap ótýinshe, zań depýtattardyń quqyqtyq mártebesin, olardyń quqyqtary men mindetterin jáne sheshim qabyldaý rásimderin bekitedi.
- Bul óz kezeginde ókildi demokratııanyń jańa tetikterin qalyptastyrýǵa múmkindik beredi. Jalpy alǵanda, memleket saıası júıedegi Quryltaıdyń rólin kúsheıtýge jáne azamattardyń memlekettik basqarýǵa qatysý múmkindikterin keńeıtýge baǵyttalǵan, – dedi sarapshy.
Memleket pen qoǵam arasyndaǵy jańa model
Nurbek Matjanıdyń pikirinshe, reformalardyń taǵy bir mańyzdy baǵyty – Konstıtýtsııada kózdelgen jańa qoǵamdyq-saıası ınstıtýttardyń qyzmetin quqyqtyq turǵydan rásimdeý.
- Atap aıtqanda, Halyq keńesiniń mártebesi men qyzmetine erekshe nazar aýdarylǵan. Osylaısha memleket pen qoǵam arasyndaǵy ózara is-qımyldyń jańa modeli qalyptasady. Bul modelde qoǵamdyq qurylymdar sheshim qabyldaý protsesiniń mańyzdy elementteriniń birine aınalmaq, – deıdi ol.
Sarapshy qabyldanǵan zańdardyń basym bóligi saıası protsesterdi ınstıtýtsıonaldandyrýǵa baǵyttalǵanyn aıtady.
- Buǵan deıin keıbir tetikter saıası tájirıbe nemese zańǵa táýeldi aktiler deńgeıinde ǵana jumys istese, endi olar konstıtýtsııalyq deńgeıde bekitilgen turaqty ınstıtýttarǵa aınalyp otyr. Bul memlekettik basqarý júıesiniń turaqtylyǵyn kúsheıtip, saıası protsesterdiń aıqyndylyǵyn arttyrady, – deıdi Nurbek Matjanı.
Reformalardyń nátıjesi nemen ólshenedi
Sarapshynyń aıtýynsha, jańa zańdardyń qabyldanýy Qazaqstannyń memlekettik basqarý júıesin jańǵyrtý kezeńimen tuspa-tus kelip otyr.
- Referendýmnan keıin elimiz saıası damýdyń jańa kezeńine qadam basty. Azamattar qoldaǵan Konstıtýtsııa memleket, qoǵam jáne saıası ınstıtýttar arasyndaǵy qatynastardyń jańartylǵan modelin usyndy, – deıdi ol.
Nurbek Matjanıdyń pikirinshe, reformalardyń mańyzdy nátıjeleriniń biri – bılik ınstıtýttary arasyndaǵy ókilettikterdi naqty aıqyndaý.
- Jańa zańdar ózara árekettesý rásimderin, jaýapkershilik tetikterin jáne basqarý qurylymynyń jumys qaǵıdattaryn belgileıdi. Bul azamattar úshin de, halyqaralyq seriktester men ınvestorlar úshin de mańyzdy sıgnal. ıAǵnı, konstıtýtsııalyq reformalar deklaratsııalyq sıpatpen shektelmeı, naqty quqyqtyq negizge ıe bolyp otyr, – deıdi sarapshy.
Sonymen qatar ol reformalardyń tabysy olardyń is júzinde qalaı júzege asyrylatynyna baılanysty ekenin atap ótti.
- Jańa ınstıtýttardyń tıimdiligi tek zańdardyń sapasyna ǵana emes, olardyń is júzinde qalaı júzege asyrylatynyna da baılanysty bolady. Álemdik tájirıbe kórsetkendeı, kez kelgen reformanyń tabysy jańa organdardyń qurylýymen emes, olardyń qoǵam suranysyna jaýap berip, naqty nátıjeler kórsetýimen ólshenedi. Sondyqtan aldaǵy jyldardaǵy basty másele qabyldanǵan zańdardyń mazmuny ǵana emes, olardyń memlekettik basqarýdyń tıimdiligin arttyrýǵa, qoǵamdyq senimdi nyǵaıtýǵa jáne sheshim qabyldaý sapasyn jaqsartýǵa qanshalyqty yqpal etetini bolmaq, – deıdi Nurbek Matjanı.
Osylaısha, sarapshynyń baǵalaýynsha, Prezıdent qol qoıǵan konstıtýtsııalyq zańdar paketi Qazaqstannyń jańa Konstıtýtsııasyn iske asyrýdaǵy mańyzdy kezeńderdiń biri sanalady.
Aıta keteıik, 1 shildeden bastap Konstıtýtsııalyq reformanyń úshinshi kezeńi bastalady.
