Konstıtýtsııalyq reformanyń sátti júzege asyrylýy el bedelin kúsheıtedi - Anastasııa Lıhacheva

ASTANA. KAZINFORM – Eldiń Ata zańyna engiziletin ózgeristerdiń ashyqtyǵy - halyqaralyq ınvestorlar men seriktesterdiń nazaryn aýdartatyn eń mańyzdy shart. Mundaı kúsh-jiger Qazaqstan Prezıdenti tarapynan belsendi qoldanylyp jatyr. Kazinform tilshisine bergen suhbatynda «Joǵary ekonomıka mektebi» ulttyq zertteý ýnıversıteti Álemdik ekonomıka jáne álemdik saıasat fakýltetiniń dekany Anastasııa Lıhacheva osyndaı pikir bildirdi.

- Anastasııa Borısovna, Konstıtýtsııaǵa usynylǵan ózgerister Qazaqstannyń syrtqy saıası baǵytyna qalaı áser etýi múmkin dep oılaısyz? Jalpy ishki saıası reformalar men syrtqy saıasattyń ózara baılanysyn qalaı baǵalaısyz?

- Konstıtýtsııaǵa usynylyp otyrǵan ózgerister, eń aldymen ishki saıası baǵytqa shoǵyrlanǵan. Osy turǵydan alǵanda syrtqy saıasat úshin tıimdiligin baǵalaı kele, sonaý HH ǵasyrdyń basynan belgili aıryqqa tap bolamyz. Biz kez kelgen eldiń ulttyq múddesi ádil dep sanaımyz ba? Eger solaı bolsa, onda ishki saıası landshaftyń ózgerýi is júzinde syrtqy saıası baǵytqa esh áserin tıgizbeıdi jáne de bul múddeler halyqaralyq júıeniń, geografııanyń, tarıhtyń, ekonomıkalyq basymdyqtar men múmkindikterdiń, kúshter men qaterler teńgeriminiń jáne basqa da jaıttardyń obektıvti parametrlermen aıqyndalady. Ne bolmasa, biz ishki saıası dınamıka syrtqy saıası sheshimder ázirleý jáne qoldaný protsesine tikeleı yqpal etedi dep sanaımyz ba? Olaı bolsa, árıne, Konstıtýtsııaǵa usynylyp otyrǵan jańartýlardyń syrtqy saıasatqa da áseri bolady.

Maǵan ymyraly kózqaras, ıaǵnı neoklassıkalyq realızm dep sanalatyn ustanym jaqyn. Mundaı oı mektebi aıasynda memleket pen ulttyq múdde obektıvti ári basym sanat sanalady. Degenmen, el ishindegi yqpal etýshi túrli toptyń ókildigi ózgerse, bul syrtqy saıası baǵytty túzetýi, belgili bir syrtqy saıası sheshimderdi qabyldaý úderisin jedeldetýi nemese baıaýlatýy múmkin.

Menińshe, 15 naýryzda daýys berýge shyǵarylatyn ózgerister alǵashqy ýaqytta saıası toptyń nazaryn syrtqy saıasattan góri ishki saıasattaǵy jańa tepe-teńdikti izdeýge burady. Bul syrtqy saıasatqa belgili bir ınertsııa beredi. Halyqaralyq jaǵdaıdyń joǵary deńgeıdegi turaqsyzdyǵyn eskerer bolsaq, muny táýekelden góri ishki ózgerister úshin resýrs dep qarastyrǵan jón.

Biraq, keleshekte Parlament róliniń artýy ulttyq pikirtalasta saılaýshy úshin kúres quraly retinde syrtqy saıasattyń mańyzyn kúsheıte túsedi. Máselen, AQSh tájirıbesi keıde munyń karıkatýralyq sıpat (1990 jyldary kýbalyq emıgranttardyń úlesi joǵary Florıda shtatynan saılaýǵa túsetin kandıdattardyń bastamasymen Kýbaǵa qarsy sanktsııalyq zań jobalarynyń usynylýy) alýy múmkin ekenin kórsetedi. Degenmen kez kelgen jaǵdaıda eldegi halyqaralyq kún tártibiniń mańyzyn arttyryp, halyqaralyq zertteýlerdiń ulttyq mektepterin yntalandyrady.

- Al bul ózgerister halyqaralyq ınvestıtsııalyq ahýalǵa, memleketke degen halyqaralyq senim deńgeıine qalaı yqpal etedi?

- Halyqaralyq ınvestorlar men seriktesterdiń nazaryn aýdartatyn mundaı sıpattaǵy kez kelgen reformanyń eń mańyzdy sharty — eldiń Ata zańyna engiziletin ózgeristerdiń ashyqtyǵy. Ázirshe, mundaı kúsh-jiger respýblıka basshysy tarapynan belsendi qoldanylyp jatyr. Al reformalardyń kezeń-kezeńmen ári sátti júzege asyrylýy eldiń halyqaralyq bedelin kúsheıte alady.

- Qazaqstandaǵy konstıtýtsııalyq reforma prezıdenttik respýblıkalardaǵy ókilettikterdi qaıta bólýge qatysty jahandyq trendti qanshalyqty kórsetedi?

- Menińshe, bul jerde ámbebap jahandyq trend týraly aıtýdan góri, álemniń ár óńirinde memleket basshysy men ókildi bılik organdary arasyndaǵy ókilettik tepe-teńdigi ártúrli qalyptasatynyn eskergen jón sııaqty. Sondyqtan másele biryńǵaı álemdik úrdiste emes, jas halqynyń úlesi joǵary elder úshin mańyzdy sanalatyn jańa trendtiń kórinisinde. Qazirgi zaman býyny múlde basqa medıa jáne kommýnıkatsııalyq ortada qalyptasty. Osy turǵydan alǵanda, qoǵam men bılik organdary arasyndaǵy ózara is-qımyldyń jańa tetikterin qalyptastyrý asa mańyzdy. Bul reforma dál osyndaı jańa tikeleı tetik usynady. Jańa ókilettikterdi tıimdi basqarý basqa másele, qalyptasatyn daǵdy. Qalaı degende de tıimdi ózara is-qımyldy jolǵa qoıý úshin ýaqyt qajet. Belgili bir «beıimdelý» kezeńindegi kúrdeli sátter de bolýy múmkin. Biraq onsyz jańa saıası «agregattyq kúıge» ótý múmkin emestigi anyq.

Qazaqstan Respýblıkasynyń jańa Ata Zańynyń qorytyndy jobasy myna siltemede.