Konstıtýtsııalyq reformalar bılik pen qoǵam arasyndaǵy ózara is-qımyldyń jańa modelin qalyptastyrdy - sarapshy

Jańa Konstıtýtsııanyń qabyldanýy, bir palataly Parlamentke kóshý jáne Qazaqstannyń Halyq Keńesiniń qurylýy bılik pen qoǵam arasyndaǵy ózara is-qımyldyń jańa modelin qalyptastyrdy. Bul ózgeristerdiń mańyzy men saıası júıeni odan ári damytý perspektıvalary týraly saıasattanýshy, «Alternatıva» ózekti zertteýler ortalyǵynyń dırektory Andreı Chebotarev pikir bildirdi.

-Qazaqstanda demokratııanyń ózara baılanysty úsh nysany – plebıstsıtarlyq, ókildi jáne keńesshi demokratııa birtindep damyp keledi. Olardyń árqaısysy azamattardyń memlekettik sheshimder qabyldaýyna qatysýynyń ózindik tetikterin qarastyrady, – dedi sarapshy.

Chebotarev plebıstsıtarlyq demokratııanyń aıqyn mysaldarynyń biri retinde jalpyulttyq referendýmdardy atady. Sońǵy jyldary qazaqstandyqtar memlekettik mańyzy bar máseleler boıynsha úsh ret daýys berdi: 2022 jyly Konstıtýtsııaǵa ózgerister engizý, 2024 jyly atom elektr stantsııasyn salý jáne 2026 jylǵy naýryzda jańa Konstıtýtsııany qabyldaý máseleleri boıynsha.

Sarapshynyń aıtýynsha, azamattardyń daýys berýge qatysý deńgeıi de birtindep artqan. 2022 jylǵy referendýmǵa saılaýshylardyń 68,05 paıyzy qatyssa, 2026 jylǵy naýryzda bul kórsetkish 73,12 paıyz boldy. Daýys berýge qatysqandardyń 87,15 paıyzy jańa Ata zańdy qabyldaýdy qoldaǵan.

Saıasattanýshynyń baǵalaýynsha, mundaı dınamıka azamattardyń el bolashaǵyn aıqyndaıtyn sheshimderge degen qyzyǵýshylyǵynyń artyp kele jatqanyn kórsetýi múmkin.

-Jańa Konstıtýtsııada jalpyhalyqtyq referendým ınstıtýtynyń bekitilýi erekshe mańyzǵa ıe. Bul Qazaqstan halqynyń memlekettik bıliktiń birden-bir bastaýy ári egemendiktiń ıesi retindegi mártebesin kórsetedi. Sonymen qatar Qazaqstannyń Halyq Keńesine referendým ótkizý bastamasyn kóterý quqyǵy berildi, – dedi Andreı Chebotarev.

Ókildi demokratııa júıesinde de eleýli ózgerister boldy. Eki palataly Parlamenttiń ornyna partııalyq tizimder boıynsha bes jyl merzimge saılanatyn 145 depýtattan turatyn Quryltaı quryldy. 2026 jylǵy 23 tamyzdaǵy saılaý qorytyndysy boıynsha onyń quramyna bes saıası partııanyń ókilderi endi.

Sarapshy zań shyǵarý úderisindegi jańa tetikterge de nazar aýdardy. Atap aıtqanda, zań jobalaryn keminde úsh oqylymda mindetti túrde qaraý qabyldanatyn zańdardyń sapasyn arttyrýǵa baǵyttalǵan. Budan bólek, zań jobalaryn ázirleý men talqylaýǵa qoǵamdyq birlestikterdiń, bıznes ókilderiniń jáne ǵylymı-sarapshylyq qaýymdastyqtyń ókilderi qatysa alady.

-Bul ózgeristerdi bılik tarmaqtary arasyndaǵy tejemelik ári tepe-teńdik júıesin damytý jáne qoǵamnyń zań shyǵarý úderisine qatysýyn keńeıtý turǵysynan qarastyrǵan jón, – dedi sarapshy.

Saıası ózgeristerdiń taǵy bir baǵyty – memlekettik sheshimderdi qoǵamdyq talqylaýǵa negizdelgen keńesshi demokratııany damytý.

Chebotarevtiń baǵalaýynsha, bul júıede Qazaqstannyń Halyq Keńesi ortalyq oryn alady. Jańa konstıtýtsııalyq ınstıtýt etnomádenı jáne qoǵamdyq birlestikterdiń, máslıhattar men óńirlik qoǵamdyq keńesterdiń 126 ókilin biriktirgen.

Dástúrli konsýltatıvtik alańdardan ereksheligi – Qazaqstannyń Halyq Keńesi zań shyǵarý bastamasy quqyǵyna ıe, jalpyhalyqtyq referendým ótkizý týraly usynys engize alady jáne óz ókilettigi sheginde qoǵamdyq baqylaý júrgizedi.

Sarapshy jańa ınstıtýttyń azamattyq qoǵammen, óńirlik qoǵamdyq keńestermen jáne memlekettik organdarmen ózara is-qımylyn da mańyzdy erekshelik retinde atap ótti. Mundaı model qoǵamdyq talqylaýdy memlekettik saıasat máseleleri boıynsha naqty usynystar ázirleý úderisimen ushtastyrýǵa múmkindik beredi.

Chebotarev Qazaqstandaǵy tásildiń keńesshi demokratııaǵa qatysty keıbir sheteldik tujyrymdamalardan aıyrmashylyǵyna da toqtaldy.

Onyń aıtýynsha, birqatar teorııalyq modelde qoǵamdyq ınstıtýttar ókildi bılik organdaryna qarsy salmaq retinde qarastyrylsa, Qazaqstandaǵy model olardyń syndarly yntymaqtastyǵyna baǵdarlanǵan.

Atap aıtqanda, Quryltaı men Qazaqstannyń Halyq Keńesi arasyndaǵy yntymaqtastyqty damytý zań shyǵarý úderisi men qoǵam suranystarynyń arasyndaǵy baılanysty nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan.

-Konstıtýtsııalyq reforma saıası júıeniń ornyqty jumys isteýine, ókildi ınstıtýttardy nyǵaıtýǵa jáne jalpyulttyq dıalogty odan ári damytýǵa alǵyshart jasady. Onyń is júzindegi nátıjeleri jańa tetikterdiń azamattardyń memlekettik sheshimder qabyldaýyna qatysýyn qanshalyqty tıimdi qamtamasyz etetinine baılanysty bolady, – dep túıindedi Andreı Chebotarev.

«Qazaqstandyq qoǵamdyq damý ınstıtýty» KeAQ Otbasylyq saıasat bóliminiń basshysy Aqnur Imanqul

Qazaqstanda saıası reformalardyń tabıǵaty da ózgerip kele jatqany týraly aıtqan edi.