Konstıtýtsııalyq reforma: Prezıdenttik ortalyqta genderlik jáne otbasylyq saıasat máseleleri qaraldy
ASTANA. KAZINFORM — QR PІB Prezıdenttik ortalyǵynda «Konstıtýtsııalyq reforma: genderlik saıasat pen otbasylyq qundylyqtarǵa jańa kózqarastar» taqyrybynda halyqaralyq konferentsııa ótti.
Іs-sharaǵa Qazaqstan Respýblıkasy Parlamentiniń depýtattary, memlekettik organdardyń ókilderi, úkimettik emes uıymdar, halyqaralyq sarapshylar, ǵalymdar, sondaı-aq joǵary oqý oryndarynyń stýdentteri, magıstranttary men doktoranttary qatarynan barlyǵy 60 adam qatysty.
Konferentsııanyń maqsaty – konstıtýtsııalyq jańǵyrtý jaǵdaıynda genderlik saıasattyń negizgi baǵyttary men otbasylyq qundylyqtardy nyǵaıtý máselelerin talqylaý úshin saıası dıalogty, akademııalyq saraptamany jáne azamattyq qatysýdy biriktiretin mańyzdy ulttyq alańǵa aınalý.
— Búgin elimiz aýqymdy konstıtýtsııalyq reformanyń tabaldyryǵynda tur. Onyń mańyzdy kezeńderiniń biri – bıylǵy 15 naýryzda ótetin respýblıkalyq referendým. Memleket basshysy 10 aqpanda ótken Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda sóılegen sózinde: «Usynylyp otyrǵan ózgerister memleketimizdiń konstıtýtsııalyq negizderin tolyq qaıta jańǵyrtý qajettiligi týraly másele qoıady. Negizinen, bul – memlekettik basqarýdyń jańa júıesin qalyptastyrý týraly», – dep atap ótti. Eldiń jańa Negizgi zańy jobasy aıasynda qarastyrylyp otyrǵan eń mańyzdy máselelerdiń biri – genderlik jáne otbasylyq-demografııalyq saıasat. Sońǵy jyldary elimizde genderlik teńdikti nyǵaıtýǵa jáne áıelderge qatysty kemsitýshilikti joıýǵa baǵyttalǵan birqatar naqty ári júıeli sharalar qabyldandy. Qazaqstanda Prezıdent janyndaǵy Áıelder isteri jáne otbasylyq-demografııalyq saıasat jónindegi ulttyq komıssııa, «BUU-Áıelder» qurylymy, Qazaqstannyń Іsker áıelder qaýymdastyǵy jáne basqa da uıymdardan turatyn qoǵamdyq uıymdardyń damyǵan jelisi bar. Biz Halyqaralyq áıelder kúni – 8 naýryz qarsańynda bas qosyp otyrǵanymyzdyń ózi tereń sımvoldyq mánge ıe. Bul kún genderlik qatynastar salasyndaǵy bir ǵasyrdan astam ýaqyt buryn bolǵan shynaıy serpilisti bildiredi. Qazirgi Qazaqstan jaǵdaıynda biz genderlik jáne otbasylyq-demografııalyq saıasatty jetildirý baǵytynda odan ári naqty qadamdar jasaýymyz qajet, — dep atap ótti óz sózinde QR Prezıdenttik ortalyǵynyń dırektory Baqytjan Temirbolat.
BUU-nyń Áıelder qurylymynyń Ortalyq Azııa boıynsha úılestirý keńsesiniń basshysy, Qazaqstandaǵy BUU-nyń Áıelder qurylymynyń eldik ókildiginiń ókili Gıýres Djeren Gıýven búgingi tańda genderlik teńdik ınklıýzıvti jáne ornyqty damýdyń negizgi elementi bolyp qala beretinin alǵa tartty.
— Saıası kontekstiń ózgerýi, demografııalyq úderister men klımattyń ózgerýi jańa shyndyqtardy qalyptastyryp, bir jaǵynan múmkindikter ashsa, ekinshi jaǵynan saqtalyp otyrǵan teńsizdikterdi aıqyndaı túsýde. Osyndaı jaǵdaıda konstıtýtsııalyq jańǵyrtý negizgi quqyqtardy rastaýǵa, ınstıtýtsıonaldyq kepildikterdi nyǵaıtýǵa jáne genderlik teńdiktiń ulttyq damý basymdyqtarynyń ajyramas bóligi bolyp qalýyn qamtamasyz etýge mańyzdy serpin beredi. Konstıtýtsııalyq reforma memlekettik basqarý men quqyqtyq júıelerde kepildikterdi kúsheıtýdiń quqyqtyq negizin qalyptastyrady, — dedi sarapshy.
Otyrys barysynda teń quqyqtar men múmkindikterdi qamtamasyz etýge, otbasy, ana men balany qorǵaýǵa baǵyttalǵan jańartylǵan konstıtýtsııalyq tásilderge taldaý jasaldy. Memlekettik organdardyń, saraptamalyq qaýymdastyq pen halyqaralyq uıymdardyń ókilderi ozyq tájirıbelermen, zertteýlermen jáne derektermen almasyp, pikirtalasty jańa ıdeıalar men kózqarastarmen baıytty.
QR Parlamenti Májilisiniń depýtaty Nurgúl Taýdyń pikirinshe, konstıtýtsııalyq reforma – bul zań mátinin ózgertý ǵana emes, halyqtyń ómir súrý fılosofııasyn jáne memleket pen azamat arasyndaǵy jańa qoǵamdyq kelisimdi aıqyndaıtyn úderis. Qazirgi genderlik saıasat pen otbasylyq qundylyqtar taqyryby – syrttan engen úrdis emes, tarıhı tájirıbemizben úndes baǵyt.
— Sońǵy jyldary qazaqstandyq qoǵam aýqymdy ózgeristerdi bastan ótkerýde: tsıfrlandyrý, eńbek naryǵynyń transformatsııasy, ýrbanızatsııa, jastardyń dúnıetanymynyń jańarýy. Osyndaı jaǵdaıda otbasy ınstıtýtynyń róli men ony nyǵaıtýdyń mańyzy arta túsýde. Álemdik tájirıbe kórsetkendeı, áıelderdiń saıasat pen ekonomıkaǵa qatysýy artqan saıyn áleýmettik saıasattyń sapasy da joǵarylaıdy. Qazaq qoǵamynda áıel árdaıym mańyzdy ról atqarǵan – ol tek otbasynyń uıytqysy ǵana emes, el taǵdyryna jaýapty tulǵa. Sondyqtan genderlik saıasatty ulttyq dástúrlerge qarsy qubylys retinde emes, qazaq mádenıetiniń zamanaýı jalǵasy retinde qarastyrý qajet, — dedi depýtat.
Óz kezeginde QR Prezıdenti janyndaǵy Áıelder isteri jáne otbasylyq-demografııalyq saıasat jónindegi ulttyq komıssııanyń múshesi, «Tsıfrlyq transformatsııa» qoǵamdyq qorynyń negizin qalaýshy Azıza Shýjeeva Konstıtýtsııanyń jańa redaktsııasynda azamattardyń derbes derekterin qorǵaý, tsıfrlyq ortadaǵy jeke ómirge qol suqpaýshylyq, hat-habar almasý jáne bank qupııasyn saqtaý quqyqtary tikeleı bekitilgenin atap ótti. Osylaısha, atalǵan kepildikter zań normasy ǵana emes, konstıtýtsııalyq mártebege ıe boldy.
Sonymen qatar, dóńgelek ústel aıasynda QR Parlamenti Májilisiniń depýtattary Ekaterına Smolıakova, jýrnalıst, telejúrgizýshi, redaktor jáne prodıýser, Qazaqstan tarıhyna arnalǵan telebaǵdarlamalar men derekti fılmderdiń avtory Maııa Bekbaeva, Astana qalasy prokýratýrasynyń Memlekettik aıyptaýdy qoldaný jáne apellıatsııalyq satyǵa qatysý basqarmasynyń basshysy Aıjan Aımaǵanova, Dene shynyqtyrý jáne buqaralyq sport akademııasynyń (APEMS) rektory Tursynzada Qýanǵalıeva, «Atameken» kásipkerler palatasynyń Astana qalasy boıynsha Іsker áıelder aralyq keńesiniń tóraǵasy, Astana qalasy ákimdigi janyndaǵy Áıelder isteri jáne otbasylyq-demografııalyq saıasat jónindegi komıssııa múshesi, «Eligai» respýblıkalyq qoǵamdyq birlestiginiń prezıdenti Sanııa Irsalıeva, Qazaqstan isker áıelder qaýymdastyǵynyń múshesi, «PANA» jobasynyń jetekshisi, Áıelder kúshteri alıansynyń basqarma múshesi Larısa Lı, Adam quqyqtary jónindegi ýákildiń Astana qalasy boıynsha ókili Baıan Jalmaǵanbetova sóz sóıledi.
Konferentsııa qorytyndysy boıynsha qatysýshylar genderlik saıasatty damytýdyń basym baǵyttaryn aıqyndap, zamanaýı áleýmettik-ekonomıkalyq jáne mádenı ózgerister jaǵdaıynda otbasylyq qundylyqtardy nyǵaıtýdyń mańyzdylyǵyn atap ótti. Bul baǵyttar ınklıýzıvti jáne ornyqty qoǵam qalyptastyrýǵa negizdelgen.
Budan buryn Prezıdent Іs basqarmasynyń ujymy jańa Konstıtýtsııa jobasyn qoldaǵanyn jazǵanbyz.