Konstıtýtsııalyq reforma: Prezıdent Toqaevtyń bastamalary sheteldik BAQ nazarynda
ASTANA. KAZINFORM — Kazinform agenttigi el úshin jańa saıası dáýirdiń bastalýyna jol ashatyn reformalardyń halyqaralyq deńgeıde qalaı jarııalanyp jatqanyna sholý jasap kórdi.
2025 jylǵy 8 qyrkúıekte Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstan halqyna Joldaýynda bir palataly Parlament qurýdy usyndy jáne bul reformany «óte mańyzdy másele» dep atap, asyǵystyqtan saq bolýǵa shaqyrdy, dep habarlaıdy The Times of Central Asia.
Basylymnyń málimetinshe, bıyl 15 naýryzda azamattar shamamen jarty jyl boıy ázirlengen jańa Konstıtýtsııa jobasyna daýys beredi. Bastama bastapqyda Parlamentti qaıta qurylymdaýdan bastalyp, keıin Ata zańnyń jańa jobasyn daıyndaýǵa ulasty. Jumys toby 2 myńnan astam usynysty qarastyrdy, al 2026 jylǵy qańtarda 130 músheden turatyn Konstıtýtsııalyq komıssııa quryldy. Qorytyndy joba saılaýshylarǵa: «Siz Qazaqstan Respýblıkasynyń jańa Konstıtýtsııasyn qabyldaısyz ba?» degen saýal qoıady.
Basylym atap ótkendeı, Qasym-Jomart Toqaev «eshkim qoldanystaǵy Konstıtýtsııanyń mańyzyn tómendetýdi maqsat etpeıdi» dep málimdep, onyń Táýelsizdiktiń alǵashqy jyldary qabyldanǵanyn jáne «bizdiń maqsattarymyzdy, qundylyqtarymyzdy jáne qaǵıdattarymyzdy jańartý asa mańyzdy» ekenin erekshe atap ótti.
Memleket basshysy protektsıonızmniń kúsheıýi men geosaıası ózgeristerge nazar aýdaryp, «negizgi oqıǵalar áli alda» ekenin eskertti. Basylym qazaqstandyq saıasattanýshy M. Shıbutovtyń pikirin keltirip, «qaýipti ári turaqsyz kezeń jańa saıası júıeni talap etetinin» jazǵan.
Euronews: Qazaqstan jańa Konstıtýtsııasyn qabyldaý boıynsha referendým ótkizedi
Euronews ta Qazaqstan 15 naýryz kúni jańa Konstıtýtsııa boıynsha referendým ótkizetinin, Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev Konstıtýtsııalyq komıssııa túpkilikti jobany usynǵannan keıin tıisti jarlyqqa qol qoıǵanyn habarlady.
— Usynylyp otyrǵan túzetýler ókilettikterdi qaıta bólýge, tepe-teńdik júıesin nyǵaıtýǵa jáne eń bastysy, barlyq saıası ınstıtýttardyń tıimdiligi men turaqtylyǵyn arttyrýǵa múmkindik beredi, — dedi Q. Toqaev.
El Prezıdenti qazirgi Konstıtýtsııanyń sońǵy 30 jyldaǵy rólin joǵary baǵalaı otyryp, bul qujat «Táýelsizdigimizdiń qalyptasýynyń alǵashqy qıyn jyldarynyń izin saqtap otyrǵanyn» jáne «elimizdiń maqsattary, qundylyqtary men qaǵıdattaryn jańartý ýaqyty kelgenin» atap ótti.
Joba vıtse-prezıdent laýazymyn qalpyna keltirýdi, bılik sabaqtastyǵy erejelerin ózgertýdi jáne neke men halyqaralyq quqyqqa qatysty erejelerdi qaıta qaraýdy kózdeıdi.
Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstandy ókiletti Parlamenti bar prezıdenttik respýblıkaǵa kóshirýge baǵyttalǵan konstıtýtsııalyq reformalar týraly jarııalady. Bul ózgerister shamadan tys ortalyqtandyrylǵan atqarýshy bılik modelinen ókilettikterdi qaıta bólýdi kózdeıdi, dep habarlaıdy Yeni Şafak.
Basylymnyń jazýynsha, Qazaqstan «sýperprezıdenttik» júıeden bas tartyp, aýqymdy saıası reformany júzege asyryp jatyr. Seısenbi kúni Astanada ótken Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda Qasym-Jomart Toqaev yqpaldy Parlamentke súıenetin prezıdenttik respýblıkaǵa kóshý baǵytyn aıqyndady. Bul — sońǵy jyldary júrgizilip kele jatqan reformalardyń jalǵasy.
Toqaev usynylyp otyrǵan konstıtýtsııalyq túzetýler «kúshti Prezıdent, yqpaldy Parlament jáne esep beretin Úkimet» qaǵıdatyna negizdelgen «memlekettik basqarýdyń jańa júıesin» qalyptastyrýǵa baǵyttalǵanyn málimdedi. Ol ózgerister bılik tarmaqtary arasyndaǵy tepe-teńdik júıesin nyǵaıtýǵa, ókilettikterdi qaıta bólýge, sondaı-aq barlyq saıası ınstıtýttardyń turaqtylyǵy men tıimdiligin arttyrýǵa baǵyttalǵanyn atap ótti.
Yeni Şafak basylymynyń baǵalaýynsha, Prezıdent jańa jobany 2022 jylǵy konstıtýtsııalyq reformalarǵa súıenetin Qazaqstannyń saıası evolıýtsııasyndaǵy zańdy qadam retinde tanystyrdy. Q. Toqaevtyń aıtýynsha, túzetýler 2019 jyldan beri el ustanyp kele jatqan «Adam memleket úshin emes, memleket adam úshin» qaǵıdatyn odan ári naqtylaı túsedi.
Anadolu Agency: Qazaqstan «sýperprezıdenttik» basqarý formasynan bas tartady — Prezıdent
Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev seısenbi kúni eldiń «sýperprezıdenttik» júıeden bas tartyp, yqpaldy Parlamenti bar prezıdenttik respýblıkaǵa kóshetinin málimdedi, dep habarlaıdy Anadolu Agency.
Astanada sóılegen sózinde Q. Toqaev «Qazaqstan sýperprezıdenttik basqarý formasynan túbegeıli bas tartyp, yqpaldy ári bedeldi Parlamenti bar prezıdenttik respýblıkaǵa kóshetinin» málimdegen.
El Prezıdenti usynylyp otyrǵan konstıtýtsııalyq túzetýler — 2022 jylǵy konstıtýtsııalyq ózgeristermen bastalǵan saıası reformalardyń jalǵasy ekenin túsindirdi. Jańa Konstıtýtsııa jobasy «kúshti Prezıdent, yqpaldy Parlament jáne esep beretin Úkimet» formýlasy negizinde bılik tarmaqtarynyń teńgerimin qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan.
Toqaev ózgerister tejemelik ári tepe-teńdik júıesin nyǵaıtyp, ókilettikterdi qaıta bóletinin jáne saıası ınstıtýttardyń turaqtylyǵyn arttyratynyn atap ótti. Sonymen birge, 2019 jyldan bergi saıası baǵytty aıqyndaıtyn « adam memleket úshin emes, memleket adam úshin» qaǵıdaty naqty mazmunǵa ıe bolǵanyn aıtty.
Eurasianet: Toqaev jańa Konstıtýtsııany josparlaýda, 15 naýryzdaǵy referendým, bılik sabaqtastyǵy
Eurasianet málimetinshe, Qazaqstan 1993 jyldan beri úshinshi Konstıtýtsııasyn qabyldaýǵa bet aldy. Basylymnyń jazýynsha, Qasym-Jomart Toqaev bul jańǵyrý atqarýshy jáne zań shyǵarýshy bılik tarmaqtary arasyndaǵy tepe-teńdikti qamtamasyz etip, memleketti jańǵyrtatynyn málimdedi. Ol Ulttyq quryltaı otyrysynda «iri, túbegeıli ózgeristerdiń ýaqyty kelgenin» aıtyp, 2026 jyldy «taǵdyrsheshti» jyl dep ataǵan.
Joba bir palataly Parlament engizýdi jáne vıtse-prezıdent laýazymyn qaıta qalpyna keltirýdi kózdeıdi. Toqaevtyń aıtýynsha, vıtse-prezıdent ınstıtýtyn qaıtarý «basqarýdy turaqtandyryp», «memlekettik ıerarhııaǵa aıqyndyq engizedi». Jańa Konstıtýtsııa qabyldanǵan jaǵdaıda (bul yqtımaldyǵy joǵary dep baǵalanýda) vıtse-prezıdent Qazaqstandy halyqaralyq arenada tanystyryp, azamattyq qoǵammen ózara is-qımyl jasaıtyn bolady.
Qazaqstan Konstıtýtsııasyndaǵy aldaǵy ózgeristerdi reseılik buqaralyq aqparat quraldary da belsendi túrde jarııalanyp jatyr. Reseılik Izvestııa gazeti «Qazaqstandaǵy saıası reformalardyń máni nede? Sholý» atty taldamalyq maqala jarııalap, onda usynylyp otyrǵan ózgeristerdi qarastyrǵan.
Maqalada jańa Konstıtýtsııa eń aldymen ekonomıkalyq jáne ınfraqurylymdyq damýǵa basymdyq berýi qajettigi atalǵan. Úkimetke ósý strategııasyn ázirleý, ınflıatsııany tómendetý jáne munaı óńdeý salasyn jańǵyrtý tapsyrylǵan. Sonymen birge, el mal sharýashylyǵyndaǵy júıeli problemalardy sheshýge jáne munaı-hımııa salasynyń turaqty damýyn qamtamasyz etýge nazar aýdarǵan.
Usynylǵan barlyq túzetýdi jalpyulttyq referendým arqyly qabyldaý josparlanyp otyr.
Buǵan deıin elimizde apta ishinde bolǵan mańyzdy kadrlyq taǵaıyndaýlarǵa sholý usynǵan edik.