Konstıtýtsııada ómir súrý quqyǵy absolıýttik basymdyq bolýy kerek — ombýdsmen

ASTANA. KAZINFORM —  Adam quqyqtary jónindegi ýákil Artýr Lastaev Konstıtýtsııalyq reforma komıssııasynyń alǵashqy otyrysynda Konstıtýtsııany jetildirý boıynsha óz usynystaryn baıandady. 

 Ásirese ombýdsmen adamǵa baǵdarlanǵan tásildi kúsheıtý, negizgi quqyqtar men árbir azamattyń bostandyǵyn basymdyq etý qajettigin atap ótti.

— Qazaqstan Konstıtýtsııasynyń birinshi babynda memlekettegi eń joǵary qundylyǵy — adam, onyń quqyqtary men bostandyqtary ekeni aıqyn kórsetilgen. Adam quqyqtary — jaı ǵana sózder emes, bul bizdi kúndelikti qorǵaıtyn nárse: bizdiń dúnıege kelýimiz, ómirimiz, bilim alý, jumys isteý, pikirimizdi bildirý jáne óz ornymyzdy tabý, — dedi Artýr Lastaev elordada Konstıtýtsııalyq sot otyrysynda.

Ombýdsmen Konstıtýtsııadaǵy negizgi basymdyq — adamnyń ómir súrý quqyǵy ekendigin erekshe atap ótti.

— Bul barlyq quqyq pen bostandyqtardyń negizi. Konstıtýtsııada ómir súrý quqyǵy barynsha absolıýttik dárejede bolýy qajet, odan eshkim óz erkimen bas tartpaıtynyn, tipti eń aýyr qylmys úshin de, memleket tarapynan da alynbaıtynyn kepildendirý qajet. Bul — adam men onyń ómiri shyn máninde eldiń basty qundylyǵy ekenin, basqa kez kelgen múddelerden mańyzdy ekenin bildiretin berik qaǵıda, — dep atap ótti ombýdsmen.

Sondaı-aq, Artýr Lastaev adamnyń basqa da negizgi quqyqtaryn, jalpyǵa birdeı jáne qoldanylatyn quqyqtardy, ıaǵnı qarttar men nárestelerge, erler men áıelderge, dindarlar men ateısterge, Qazaqstanda nemese basqa kez kelgen elde bekitý qajettigin atap ótti.

− Olardyń túsindirmesi barlyq elde birdeı, sebebi olar Adam quqyqtary týraly jalpyǵa birdeı deklaratsııanyń jáne BUU eki halyqaralyq pakti negizinde bekitilgen. Sondyqtan bizdiń pikirimizshe, negizgi quqyqtar men bostandyqtar týraly barlyq máseleler Konstıtýtsııanyń bir bóliminde, adam men azamatty qorǵaýǵa arnalǵan bólimde qarastyrylýy kerek. Mundaı tásil kóptegen Konstıtýtsııada, tek batys elderinde ǵana emes, TMD elderi, Ázerbaıjan, Armenııa, Belarýs, Reseı, Tájikstan, Ózbekstan sııaqty elderde de qoldanylǵan, − dep atap ótti ol.

Negizgi bostandyqtardyń ishinde, Artýr Lastaev ózine jáne jaqyndaryna qarsy kýálik bermeý jáne óz kinásizdigin dáleldemeý quqyǵyn tikeleı kórsetý keregin aıtýda. Osyǵan uqsas qorǵaý quqyǵy dinı qyzmetkerlerge de qatysty bolýy kerek, ásirese kúnásin moıyndaý (ıspoved) kezinde alynǵan aqparat sóz bolyp otyr.

Sondaı-aq, negizgi quqyqtar bóliminde basty nazarǵa Kinásizdik prezýmptsııasyn qoıý qajettigi aıtyldy.

− Konstıtýtsııada ózine, jaqyndaryna qarsy kýálik bermeý jáne óz kinásizdigin dáleldeýden bas tartý quqyǵy taıǵa tańba basqandaı jazylýy qajet. Adam oqıǵa ornynda ustalsa da, kinásin moıyndap aryz jazsa da, qoǵam aldynda bastapqyda «jazyqsyz» dep sanalýy kerek. Sot ony aıypty dep tanyǵansha, — dep túıindedi Lastaev.

Budan bólek, ombýdsmen Ádildik jáne jazanyń sáıkestigi boıynsha halyqaralyq qaǵıdattardy Konstıtýtsııada tikeleı bekitý usynysyn aıtty. Ondaǵy negizgi element — bir ispen baılanysty qaıtalama jazalaýǵa jol bermeý.

Aıta keteıik, Konstıtýtsııalyq reforma boıynsha azamattyq qoǵamnan e-Otinish pen eGov arqyly ǵana 600-den astam usynys túsken.