Kóńil kúı men ádetter qomaǵaılyqqa qalaı áser etedi
ASTANA. KAZINFORM — Búgingi tańda durys tamaqtaný — densaýlyqty saqtaýdyń ǵana emes, ómir sapasyn jaqsartýdyń da mańyzdy sharttarynyń biri.
Alaıda kúndelikti kúıbeń tirshilik, kúızelis, uıqynyń buzylýy men túrli ádetter adamnyń tamaqtaný tártibine áser etpeı qoımaıdy. Keıde biz qarnymyz ashqandyqtan emes, kóńil kúıimizdi kóterý úshin, ýaıymnan arylý nemese sharshaǵanymyzdy basý úshin tamaqtanamyz.
Ýaqyt óte kele bul ádet taǵamǵa degen shamadan tys qumarlyqqa ulasyp, adamnyń densaýlyǵy men kúndelikti ómirine keri áser etýi múmkin.
Al taǵamǵa táýeldilik degenimiz ne? Ony jaı ǵana tábettiń joǵary bolýynan qalaı ajyratýǵa bolady? Bul týraly Nazarbaev Ýnıversıtetiniń medıtsına mektebiniń professory Meı Ien Chan Jibek Joly telearnasynyń «Búgin.LIVE» baǵdarlamasynda jaýap beredi.
Professor Meı Ien Chan Ortalyq Azııa halyqtarynyń tamaqtaný erekshelikterin zerttep júr. Ǵalym 60 myńnan astam taǵamnyń sýretin jınaqtap, óńirdiń taǵamdary týraly derekter bazasyn ázirlep jatyr. Kelesi kezeńde ulttyq taǵamdardyń hımııalyq quramy men taǵamdyq qundylyǵyn zertteýdi josparlap otyr.
Onyń aıtýynsha, taǵamdardyń sýretteri adamdardyń ne jeıtinin jáne qandaı mólsherde tutynatynyn anyqtaýǵa kómektesedi. Bul málimetter halyqtyń tamaqtaný ádetterin zertteýge negiz bolady.
— Adamdardyń qandaı taǵamdy jáne qansha mólsherde tutynatynyn bilý mańyzdy. Sondyqtan jınaqtalǵan sýretter men málimetterdi derekter bazasyna engizip jatyrmyz. Kelesi kezeńde ulttyq taǵamdardyń hımııalyq quramy men taǵamdyq qundylyǵyn zerttemekpiz. Óıtkeni belgili bir dıetany ustaný qajet bolsa, eń aldymen taǵamnyń quramy men qunarlylyǵyn bilý kerek, — deıdi Meı Ien Chan.
Ǵalym taǵam sapasyna maldyń qorektenýi de áser etetinin atap ótti. Mysaly, jylqynyń qandaı azyqpen qorektengeni onyń etiniń sapasyna yqpal etýi múmkin. Sondyqtan zertteý barysynda ulttyq taǵamdardyń quramy men taǵamdyq qundylyǵyn keshendi túrde qarastyrý kózdelgen.
Kóńil kúı men tamaqtaný arasyndaǵy baılanys
Professordyń sózinshe, adamdardyń shamadan tys tamaqtanýyna birneshe faktor áser etedi. Sonyń biri — emotsııalyq kúı.
— Keıbir adamdar tamaqtanýdy kúndelikti ádetine aınaldyrady. Tipti qarny ashpasa da, tamaq jeı beredi. Al dostarymen nemese áriptesterimen birge otyrǵanda, ózgelerge ilesip, ózderi baıqamaı artyq tamaqtanýy múmkin. Sondyqtan ne jeıtinimizdi ǵana emes, qansha mólsherde tutynatynymyzdy da baqylaý mańyzdy, — deıdi professor.
Onyń pikirinshe, qazaq halqynyń dastarqan basynda uzaq otyryp, áńgimelesip, as ishýi — ulttyq mádenıettiń bir bóligi. Degenmen uzaq otyrystarda adam toq bolsa da tamaq jeı berýi múmkin. Sol sebepti tutynatyn taǵam mólsherine nazar aýdarǵan jón.
Zertteý nátıjesi tájirıbede qoldanylady
Meı Ien Chan zertteý nátıjelerin tájirıbede qoldanýǵa basymdyq berip otyr. Onyń aıtýynsha, arnaıy platforma arqyly taǵamdy sýretke túsirip, onyń mólsherin esepteýge bolady. Mundaı júıe adamnyń tamaqtaný ádetin baqylaýyna kómektesedi.
— Qazir zertteý jumysyna jergilikti jáne sheteldik ǵalymdar, derekter bazasyn ázirleýshiler men ınjenerler qatysyp jatyr. Aldaǵy ýaqytta Qazaq taǵamtaný akademııasymen birlesken jobalar ázirleýdi josparlap otyrmyn. Ulttyq taǵamdardyń quramyn zertteý jáne tutyný mólsherin baqylaý adamdardyń tamaqtaný erekshelikterin tereńirek túsinýge múmkindik beredi, — dedi ol.
Aıta keteıik, Qytaı artyq salmaqpen kúreste qatań dıetanyń ornyna zamanaýı tehnologııalardy qoldanyp jatyr.
