Kóne kúmbir jańǵyryǵy -sybyzǵyshy Nurahmet Jorabekuly jaıly bir úzik syr

Osynshama ter tógip, eren eńbektiń úlgisin kórsetken ardagerlerdiń ishinde ónerimen tanylǵan Nurahmet Jorabekulynyń esimi erekshe atalady.

Jer jánnaty Jetisý óńirindegi burynǵy Taldyqorǵan oblysy Eskeldi aýdanyna qarasty «Jeńdik» aýylynda qarapaıym otbasynda dúnıege kelgen Nurekeń es bilgeli ákesi Jorabek Qonysbaıulynyń shertken kúılerin tyńdap, óner degen kıeniń jetegine erdi. Anasy Keleke Qamaýqyzynyń analyq qamqorlyǵyn kórdi.

Ákesi Uly Otan soǵysyna attanyp, maıdan dalasynda qaza tapty. Anasy kishkene kezinde qaıtys bolyp, shıetteı balalar jetimdik kórip ósti.Aǵasy Nurmuhambettiń de garmon, balalaıka jáne dombyra aspabynda jaqsy oınaǵanyn aýyldastary biledi. Atalas qaryndastary Nurtaı Tórebaeva bolsa ómir boıy týǵan jerdiń aspanyn ánge bólep, óziniń bulbul únimen el esinde qaldy. Taǵy bir qaryndasy Gúlnur Tynyshbaeva konservatorııa bitirip, uzaq jyl orkestrde alt- skrıpkada oınady. Nemere qaryndasy Nesibeli dombyra shertetin. Mine, bir áýlettiń urpaqtary Nurahmet aǵalaryna qarap boı túzedi.

Nurahmet Jorabekuly ata-anadan aırylǵan soń Shubar orta mektebiniń janynan ashylǵan pansıon-ınternatta tárbıelendi. Ónerge degen qushtarlyqtyqtyń arqasynda Almaty konservatorııasyna túsip, kúıshilikti dombyrashy Habıdolla Tastanovtan, sybyzǵy aspabynda sheber oınaýdy Bolat Sarybaevtan úırendi. Konservatorııada oqyǵan negizgi aspaby- vıolonchel bolǵany da ras.

Joǵary oqý ornyn oıdaǵydaı bitirgen soń jas maman Qurmanǵazy atyndaǵy ult aspaptar orkestrinde alǵash eńbek jolyn bastap, birer jyl osy ujymmen el aralap óner kórsetti.

Nurahmet Jorabekuly 1962 jyldan 1996 jylǵa deıin Qazaq radıosynyń áýe tolqynynan ulttyq mádenıetimizdi órkendetý, nasıhattaý maqsatynda eńbek etip, talaı daryndardyń jolyn ashty. Ónerge qanat qaqqan búldirshinderdiń ónerin tyńdaýshysyna sheber jetkize bildi. Osy oraıda Nurekeńniń Qazaq radıosyna qalaı kelgeni jaıly bile otyrǵan artyqtyq etpes.

«Qazaq radıosynyń mýzyka redaktsııasynda Ordabek Meıirbekov degen jigit meńgerýshi bolyp qyzmet etetin. Ol kisi «radıoǵa kelseńshi, úlken shańyraq bul, sen mýzykantsyń, bizge mýzykanttar kerek» dep aıtty. Sol sebep boldy, sodan soń men radıoǵa aýysyp keldim.

Sol shaqta Qazaq radıosynda eki orkestr bolǵan. Eskendir Hasanǵalıev, Zeınep Qoıshybaeva, Sýat Ábýseıitov, Rashıd Musabaev, Venera Qarmsyova, Lıýtsııa Tóleshova, Gúlvıra Razıeva syndy tanymal ánshilerdiń shyǵarmashylyǵy osy jerde qalyptasty. Ol kezde radıonyń jaǵdaıy bólek, osyǵan jol kórsetip baýlyǵan Ómirbek Baıdildaev pen Ordabek Meıirbekov boldy.

Árıne, ol kezde mýzyka redaktsııasy janr-janrmen jumys isteıdi eken. Meni halyq daryndary janryna qoıdy.

Ol kezde ár aýdan, keńshardyń óz teatry, ansambli, orkestri boldy. «Osylardy áýe tolqynynda nasıhattaý kerek, kórinbeı jatyr, múmkindik bolsa jaqsy dúnıelerdi «Altyn qorǵa» qaldyrý kerek» degen áńgimemen bul jumysty maǵan senip tapsyrdy. Reporterimizdi alyp oblys aralap halyq talanttaryn jazdyq, áýe tolqynynan nasıhattadyq. Halyq arasynda daryndar kóp eken. Mysalǵa, Bolat Sybanovtyń ózi qandaı ánshi? Sol sııaqty ár oblysta jaqsy ánshiler kóp boldy, solardy jazdym.

Qyzylordanyń «Syr sulýy», Jambyl oblysynyń «Alataý», «Moıynqum», Atyraýdyń «Jaıyq qyzy» ansamblderi halyq ansambli ataǵyn alyp, birtalaı baıqaýlarǵa qatysqan ujymdar edi. Myqtylary Máskeý sahnasynda óner kórsetti. Osy ansamblderdiń kóbisi «Altyn qorda» bar, dep eske alady Nurahmet Jorabekuly.

Iá, sahna sheberlerimen qosa el ishindegi tunba daryndardy taýyp, tyńdaýshysyna nasıhattaý Nurahmet Jorabekulyndaı kásibı mýzykanttyń úlesine tıipti. Ol kezde Qazaq radıosynda «Tonvagen» degen arnaıy qurylǵysy bar mashına bolatyn. Qajet úntaspalardy alyp, mamandar jolǵa shyǵýshy edi. Qazaqstannyń túkpir-túkpirine baryp jaqsy-jaısańdardyń ónerin taspaǵa jazyp, arnaıy suhbat daıyndaý súıikti isine aınaldy.

Nurahmet Jorabekuly konservatorııada alǵan biliminiń arqasynda úlken sahnalarda óz ónerimen de kórine bildi. Qazaq radıosynyń «Altyn qorynda» ol kisiniń oryndaýynda 14 shyǵarma saqtalǵan. Olardyń ishinde Qurmanǵazy, Dáýletkereı, Táttimbet jáne Maǵaýııa Hamzınniń kúıleri óz deńgeıinde oryndalǵan.

Nurahmet Jorabekulyn mýzyka redaktsııasyna alǵash shaqyrǵan Ordabek Meıirbekov bolǵanmen jumysqa qabyldaǵan sol kezdegi redaktsııanyń Bas redaktory, belgili kompozıtor jáne óner zertteýshisi Ómirbek Baıdildaev edi. Ómekeń basqa jumysqa aýysqan soń kompozıtor ári óner zertteýshisi Іlııa Jaqanov osy redaktsııany basqardy. Qalqaman Júnisbekov, Eskendir Hasanǵalıev, Nurǵalı Núsipjanov, Lıýtsııa Tóleshova, Myńjasar Mańǵytaev, Raýshan Aıtjanova, Raıhan Orazbaqova, Gúlmazııa Janahmetova, Kórik Omarbekova, Súıimhan Omarova, Naǵıma Eskendirova, Yrys Núsipova, Jumat Mahambetov, Qarlyǵash Ońalova, Ánýar Bekjanov,Serǵazy Tursynbaev, Áshirhan Telǵozıev, Maqsut Júnisov syndy óner janashyrlarymen birge qoıan-qoltyq eńbek etken Nurekeń «Mýzyka álemine saıahat», «Mýzyka-ómir aınasy», «Kúı tabıǵat» atty arnaıy habarlardy áýe tolqynyna ázirleýge atsalysty. Bul habarlarǵa Galına Qaramoldaeva, Jıenbek Rsaldın jáne Ýálı Bekenov syndy mamandar kóbirek tartyldy. Sonymen qatar kúndelikti áýe tolqynynan beriletin taqyryptyq kontsertterdiń sapasyn jaqsartý maqsatynda ter tókken Nurekeń arnaıy ánshi-kúıshilerdiń baıqaýlaryn da áýe tolqynynan jıi nasıhattap, ónerdiń qaınaǵan ortasynan qajetti derekter jınady. Qazaqstannyń kóp oblystaryndaǵy kórkemónerpazdar ansamblderiniń, Igilik Omarov, Gúlbarshyn Aqpanova, Qanısa Ońaıbekova syndy tunba daryndar ánderiniń Qazaq radıosynyń áýe tolqynynan jıi shyrqalýyna atsalysty. Sóıtip on jeti jyl osy redaktsııada eńbek etip, Balalar jáne jastar redaktsııasyna aýysqan Nurekeń balalar men jasóspirimderdi mýzykaǵa baýlý jumysyn ári qaraı jandandyrdy. Tipti balabaqshaǵa baryp júrgen búldirshinder arasynan da án baıqaýyn uıymdastyryp, Talǵar qalasyndaǵy Mádenıet úıinde úlken kontsert bergeni bar.

Atalmysh redaktsııanyń basshysy Názıla Baımuratova Nurahmet Jorabekulyn arnaıy osy bólimge shaqyryp, tálim-tárbıesin aıamaı, jýrnalıstıkanyń qyr-syryna baýlydy. Bul ujymdy Názıla apaıdan soń belgili jýrnalıst Qasymhan Ersarın basqardy. Kemelbek Shamataev, Mahmet Túmenbaev, Imanbaı Jubaev, Kenjebaı Jarmuhambetov, Qymbat Ábildaqyzy, Baqyt Dosymovtaı jýrnalıstıkanyń maıtalmandary eńbek etken bul redaktsııa jas urpaqtardy tárbıeleýge bar kúsh-jigerin jumsap, eren eńbektiń úlgisin kórsetti. Ol kezde «Sálemetsiz be, zamandas», «Ushqyn», «Ónerge qanat qaqqandar», «Mýzykalyq báısheshek», «Qyzyqty kezdesý klýby» syndy tamasha habarlar tyńdaýshyny erlikke, órlikke, óner men bilimge tárbıeleýshi edi.

Endigi ýaqytta únemi mektep jasyndaǵy balalardyń ónerin nasıhattaý, arnaıy habar uıymdastyrý Nurekeńniń negizgi jumysyna aınaldy.

«Bulaq kórseń kóziń ash» deıdi. Talaı-talaı jasóspirimderdiń jolyn ashtyq. Qazirgi kezde óner ǵylymynyń doktory, halyq ártisteri bolyp júr.Mysaly, Maqpal Júnisova, Aqtoty Raıymqulova Respýblıkalyq Jubanov atyndaǵy mýzyka mektebinde besinshi synypta oqyp júrgende alǵash radıoǵa alyp kelip jas oryndaýshylardyń ónerin nasıhattap, ónerge qanat qaqtyrǵan kezderim boldy. Maqpal búginde Qazaqstannyń halyq ártisi bolsa, Aqtoty Raıymqulova konservatorııanyń prorektory, belgili kompozıtorlarymyzdyń biri. Jastarymyzdy shetelge tanystyryp, úlken istiń basy-qasynda júrgen Aqtoty qazaq ónerin álem jurtshylyǵyna tanystyrýǵa atsalysyp júrgen óner janashyry.

Mysalǵa Beıimbet Demeýov kip-kishkentaı bala kezinen Qazaq radıosynyń áýe tolqyny arqyly jurtshylyqqa tanyldy. Qazir Baıqadamov atyndaǵy kapellany basqarady»,-deıdi ol.

Adam balasynyń ishki muńyn qozǵaıtyn qýraıdan jasalǵan kóne aspap- sybyzǵy ótkendi eske túsirip, júrek túkpirinde jatqan sherińdi shyǵaratyn erekshe qasıetke ıe aspap. Al Nurahmet Jorabekulynyń Tórebaı degen atasy ári dombyrashy, ári qobyzshy, ári sazger bolǵan. Sonymen qatar Birjan Saldyń batasyn alǵan aıtys aqyny da. «Tórebaı men aqyn Saranyń», «Tórebaı men Máıkeniń» aıtysy el arasynda keńine taraǵanyn aıta ketken oryndy bolar.

Arǵy atasy Juldyz babasy da sybyzǵyshy bolǵan. Bes atadan osy ónerdiń oǵan qonǵany babalar úniniń bizge jetkeniniń taǵy bir kýási emes pe.

Yqylastyń «Jezkıik» kúıin biz osy ýaqytqa deıin qobyz aspabynda tyńdasaq, sybyzǵy aspabynda Nurahmet Jorabekulynyń oryndaýynda erekshe estiletindigin qaıda qoıasyz.

Buryn vıolenchel, dombyra aspabynda oınap júrgen jas jigittiń sybyzǵy aspabyna qyzyǵýshylyq tanytqanynyń da ózindik syry bar.

«Konservatorııada oqyp júrgende Ahmet Jubanov aǵamyz bizdi jınalyp alyp, bir shaldy otyrǵyzyp qoıdy qasymyzǵa. Sonymen Ahań: «Balalar, myna kisiden sybyzǵy aspabyn úırenesińder, bul aspap umytyla bastaǵan aspap, jaqsylap úırenińder, Altyn izdeseń tabylady, al mynandaı mamandardy tappaısyńdar. Áreń taýyp kelip otyrmyn. Biz qalaıda sybyzǵyny óshirmeýimiz, umytpaýymyz kerek. Bul kisi aýyldyń qarapaıym adamy. Kezinde táp-táýir oınaǵan kisi eken, jasy seksen altyda. Sender bul kisiniń qaradúrsin ádisin úırenip alyńdar. Konservatorııa bitirgen soń úlken óner jolyna túsesińder, ǵylymı damytý mindetteriń»,- dep Ospanǵalı Qojabergenov atamyzdy tanystyrdy. Sabaqtan keıin jataqhanaǵa alyp ketemiz. Sol kisige sybyzǵy oınatamyz. Ol kisi bárin túsindirip, kórsetip beredi. Sybyzǵysy úsh tesikti edi. Úni kúılerge ǵana keledi. Sodan keıin sybyzǵynyń eń qıyny - dybysyn shyǵarý eken. Mysaly, dombyra qaqsań dybys shyǵarady, al sybyzǵyda dybysty shyǵarý ádisin úırenip alý kerek. Sol qıyn boldy. Men mýzyka tilimen aıtqanda. RE-major gammasymen keltirip, bir júıege túsirdim. Konservatorııada ǵylymı ortalyq bar, Ahmet Jubanovtyń aldynda baıandama jasadym. Ol kisi «sybyzǵynyń beti beri qarady, birdeńe shyǵatyn túri bar» dep qýandy. Ospanǵalı atamyz úsh-tórt aı ǵana júrdi, jaǵdaı bolmaǵan soń elge ketti. Arnaıy synyp ashylyp, sol jerde men sabaq beretin bolyp qaldym. Biraz ýaqyt sabaq berdim. Keıin ártúrli oqıǵa bolyp jumystan ketýge týra keldi. Keıinnen Ǵazıza Jubanova rektor bolǵanda, «Ahańnyń eńbegi edi ǵoı, nege qaldyrasyń, nege damytpaısyń» dep konservatorııaǵa qaıta shaqyrdy. Sodan biraz balalar sybyzǵy aspabyna úırendi, dep syr shertedi Nurahmet Jorabekuly.

Sybyzǵy oınaý úshin eń birinshi dybystalýy jaqsy aspapty jasaý kerek, sodan keıin ǵana sybyzǵyshy úırenip, jetildirip oınaı bastaıdy. Nurahmet Jorabekuly bul isti jolǵa qoıý maqsatynda birtalaı tájirıbelik jumystardy jetildirip, nátıjesin de kórdi.

Aıtýynsha, sybyzǵynyń jeti túrin jasaǵan. Qazir «Otyrar sazy» da, túrli ansamblder de kórip, buǵan óte qyzyǵýshylyq tanytyp otyr.

«Qýraı názik, kópke shydamaıdy» dep mýzykanttar plastmassadan, temirden sybyzǵy jasaıdy. Ol aspaptardyń úni qýraıdyń únindeı tabıǵı bolmaıdy. Qýraıdyń dybysy, tabıǵaty múlde bólek. Sondyqtan qýraıdyń ózin jaryqqa shyǵarǵym kelip júr. Endi jeti sybyzǵynyń patentyn alsam, kóbeıtýge ábden bolady, ázirshe 300-ge jýyǵyn daıyndap qoıdym. Sybyzǵy úni halyq ánderine keremet keledi»-deıdi ol.

Sybyzǵyshy Nurahmet Jorabekulynyń alǵa qoıǵan negizgi maqsaty - jeti sybyzǵynyń búkil notalaryn, dıapozonyn jazyp shyǵý. Arnaıy notaǵa túsirip, jınaq etip shyǵarý da josparynda bar. Halyqtyń dúnıesi bolǵan soń túpnusqasyn buzbaı, keleshek urpaqqa jetkizý óner ıesiniń armany. Nurekeń ózi tárbıelegen Talǵat Muqyshevqa kóp úmit artady. Óıtkeni Talǵat ta búginde shákirt tárbıelep júrgen ulaǵatty ustazdardyń biri.

Qazaq radıosynyń ardageri Nurahmet Jorabekuly ónerge qanat qaqqan Maqpal Júnisova men Aqtoty Raıymqulova syndy balǵyn qyzdardyń sara jolǵa túsýine qamqorlyq jasaǵan aǵalarynyń biri ekenin aıtty. Al dáýlesker kúıshi Qazaqstannyń halyq ártisi Qarshyǵa Ahmedııarovtyń halqymyzdyń maqtanyshyna aınalýyna birden bir sebepshi bolǵan da Nurekeń eken. Buny bireý bilse, bireý bile bermes.

«Qarshyǵa elimizdiń myqty kúıshileriniń biri boldy. Ol alǵash Mal sharýashylyǵy ınstıtýtynda úsh jyl oqyǵan. Ózi de ónerden quralaqan emes, degenmen men bilgen kúılerimniń bárin úırettim. Sosyn men «Qarshyǵa,sen talabyń jaqsy, sen óner jolyna tússeń utasyń. Sen óner adamy bolýyń kerek» dep edim, «aǵa, meni kim qoldaıdy? Qalaı óner jolyna túsemin?- dep surady. Sonda men «aldymen Shamǵon aǵańmen sóıleseıin, -dep Shákeńe habarlastym. Shákeń sol kezde segiz aılyq kýrs ashqan, men «talantty balany alyp kelsem tyńdaısyz ba?» dedim. Ol «qazir alyp kel! -dedi. Men Qarshyǵany jetektep alyp bardym. Sonan keıin «al, bala, oına» dedi. «Saryarqa», «Adaılaryńdy» burqyratyp oınaı jónelgende «sen daıyn mýzykantsyń ǵoı, men qazir buıryq shyǵartaıyn» dep iske kiristi. Qarshyǵa sol kúnnen bastap qolyna dombyrasyn alyp Qurmanǵazy orkestrine qyzmetke ornalasty. Ol oǵan úlken kómek boldy, kelesi oqý jylynda konservatorııaǵa oqýǵa tústi. Konservatorııany qyzyl dıplommen bitirdi.

Óziniń kúıshilik ónerin jastarǵa úıretýden bir tynbaıtyn Nurekeń árkez izdenis ústinde. Árıne, qoly bos kezinde áli de qońyr dombyrasyn janyna serik etip, shertpe kúılerdi sherte otyrǵandy unatady.

Birneshe dúrkin Búkilodaqtyq Teleradıokomıtettiń «Qurmet» gramotasymen, «Búkilodaqtyq teleradıo qyzmetiniń úzdigi» medalimen marapattalǵan Qazaq radıosynyń ardageri, belgili kúıshi, sybyzǵyshy Nurahmet Jorabekov «qaǵazsyz gazet» atalyp ketken osy ujymǵa tapjylmaı otyz tórt jyl eńbek etken jan. Ol kisi óz isine adal, úlken adamgershilik ıesi. Árdaıym qarapaıymdyqtan tanbaı, ónerdiń bel ortasynda kele jatqan daryn ıesi alǵan baǵytynan tanbaǵan óz isiniń maıtalmany.

Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, QR Mádenıet qaıratkeri, Qazaqstan Jýrnalıster odaǵy syılyǵynyń ıegeri, Qazaq radıosynyń «Altyn qor» bóliminiń jetekshisi Altyn Imanbaeva.