Kómir generatsııasyn damytý jobasy: energetıkalyq qaýipsizdik qalaı qamtamasyz etiledi
ASTANA. KAZINFORM – Úkimet Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes Kómir generatsııasyn damytý jónindegi ulttyq jobany ázirleýge kiristi. Jobada basty nazar «taza kómir» negizindegi nysandarǵa, zamanaýı tehnologııalardy qoldanýǵa aýdarylǵan. Negizi maqsat — eskirgen qýattardy joǵary tıimdilik koeffıtsıentine ıe zamanaýı energetıkalyq bloktarmen kezeń-kezeńimen almastyrý. Bul ekologııalyq talaptar men energetıkalyq qaýipsizdik arasyndaǵy tepe-teńdikti saqtaýǵa múmkindik beredi.
Atap aıtqanda, Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev V Ulttyq quryltaıda Úkimetke 20 naýryzǵa deıin bul baǵytta ulttyq jobany bekitýdi tapsyrǵan bolatyn.
- Qazaqstanda 123,1 mıllıard kılovatt-saǵat kóleminde elektr qýaty óndiriledi. Barlyq josparymyzdy tabysty oryndaýǵa bul jetkiliksiz. Men muny Qaýipsizdik Keńesiniń jaqynda ótken otyrysynda naqty atap óttim. Basqasha aıtsaq, biz elimizdiń álemdik básekedegi artyqshylyqtaryn tıimdi paıdalana almaı otyrmyz... Kómir – bizdiń strategııalyq aktıvimiz. Onyń qorshaǵan ortaǵa zııanyn túgel joıatyn zamanaýı tehnologııany qoldanyp, kómirdi tolyq paıdalaný kerek. Kómirmen qýat óndirý isine Ulttyq joba mártebesi berilýge tıis. Úkimetke Ulttyq jobany ázirlep, 20 naýryzǵa deıin qabyldaýdy tapsyramyn. Kókshetaý, Semeı jáne Óskemen qalalaryndaǵy jylý elektr ortalyqtarynyń qurylysyn tezdetý qajet. Onyń qaı-qaısysy da – mańyzdy jobalar. Bul másele sheshimin tappaı, tym sozbalańǵa túsip ketkenin moıyndaý kerek. Al jurtshylyq ony asyǵa kútip otyr. Men Úkimet pen «Samuryq-Qazyna» qorynyń jumysyna syn-eskertpe aıtamyn, – dedi Prezıdent.
Qazaqstan kómir qory men ony óndirý boıynsha álemdegi kóshbasshy on eldiń qataryna kiredi. 33,6 mlrd tonna kólemindegi energetıkalyq kómirdiń rastalǵan qory eldi aldaǵy 300 jyl boıy otynmen qamtamasyz ete alady. Búgingi tańda dál osy kómir - energetıkalyq qaýipsizdiktiń kepili. Prezıdent tapsyrmalaryn oryndaý maqsatynda jáne el qabyldaǵan kómirtegini azaıtý men 2060 jylǵa qaraı beıtaraptyqqa qol jetkizý baǵyty aıasynda energııa júıesin qamtamasyz etý máselesiniń sheshimi - «taza kómir» tehnologııalary negizinde kómir generatsııasyn odan ary damytý.
Eske salsaq, Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstri Erlan Nysanbaev Qazaqstannyń energetıka salasyna lastaýshy zattardyń jalpy kóleminiń jyl saıynǵy shamamen 39%-y tıesili ekenin aıtqan edi. Óńirler arasynda lastaýshy zattar kóleminiń basym bóligi Pavlodar oblysyna tıesili, ondaǵy negizgi lastaýshylar — Ekibastuz GRES-1 jáne GRES-2. Sonymen qatar, Almaty qalasynda da aýa qatty lastanǵan.
- Energetıka mınıstrligi Kómir generatsııasyn damytý jónindegi ulttyq jobany ázirlep jatyr. Josparǵa shamamen 7,6 GVt kómir generatsııasynyń jobalary engiziledi. Olardyń qatarynda: Kókshetaý, Semeı jáne Óskemen qalalaryndaǵy jańa JEO-lar, sondaı-aq Kýrchatov jáne Ekibastuz qalalaryndaǵy elektr stantsııalary bar. Jańa kómir elektr stantsııalarynyń qurylysy ekologııalyq talaptar men normalarǵa sáıkes keletin, qorshaǵan ortaǵa áseri barynsha azaıtylǵan «taza kómir» tehnologııalaryna negizdeledi. Jańa nysandar tútin gazdaryn súzýdiń ozyq júıelerin jáne kómirqyshqyl gazyn ustaý tehnologııasyn qoldaný arqyly salynady. Árbir joba ázirlenip jatqan Kómir generatsııasyn damytý jónindegi ulttyq jobada egjeı-tegjeıli sıpattalyp, bekitiledi. Ulttyq joba jańa kómir elektr stantsııalaryn salý jáne jumys istep turǵandaryn jańǵyrtý, sondaı-aq eldegi qomaqty kómir qoryn utymdy paıdalaný esebinen eldiń energetıkalyq qaýipsizdigin qamtamasyz etýge baǵyttalǵan, - delingen mınıstrliktiń Kazinform agenttigine bergen jaýabynda.
Kómir óndirý kólemi artady
Jyl saıyn elde 110 mln tonna kómir óndirilip jatyr. Generatsııanyń mundaı aýqymdy damýy shıkizat bazasyn ozyq qarqynmen keńeıtýdi talap etedi. Bul baǵytta Qazaqstandaǵy búkil kómir óndirisiniń 38 paıyzyn qamtamasyz etip otyrǵan «Bogatyr Kómir» JShS basty orynǵa ıe. Teńgerimdik qory 2,4 mlrd tonnany quraıtyn kásiporyn óndiristik kórsetkishterdi kezeń-kezeńimen arttyrýdy kózdep otyr: óndiris kólemi 2024 jylǵy 42,7 mln tonnadan 2026 jylǵa qaraı 45,2 mln tonnaǵa deıin ósip, 2032 jylǵa qaraı jyl saıynǵy 56,5 mln tonnalyq uzaq merzimdi mejege shyǵady dep josparlanǵan.
Osy maqsattarǵa qol jetkizý úshin 2026–2032 jyldar aralyǵynda kólemi 360 mlrd teńgeni quraıtyn aýqymdy ınvestıtsııalyq baǵdarlama qarastyrylǵan. Qarajat kúrdeli qurylysqa, sonyń ishinde «Severnyı» qımasynda joǵary tıimdi tsıkldik tehnologııany engizýge jáne jańa úıindilerdi jabdyqtaýǵa baǵyttalady.
Sonymen qatar, qarajattyń edáýir bóligi taý-ken kólik jabdyqtary parkin júıeli túrde jańartýǵa, sondaı-aq qoldanystaǵy qýattardy rekonstrýktsııalaý men kúrdeli jóndeýge jumsalady. Bul elimizdiń energetıka sektorynyń ósip kele jatqan qajettilikterin óteý úshin kómir jetkizý turaqtylyǵyna kepildik beredi.
- Oǵan qosa, «Qarajyra» razrezinde kómir óndirý kólemi 2029 jylǵa qaraı 73 paıyzǵa ósip, jylyna 14,2 mln tonnaǵa jetedi. Óndiris kólemin arttyrý Semeı, Óskemen jáne Kýrchatov qalalarynda salynyp jatqan jańa jylý elektr ortalyqtaryn otynmen qamtamasyz etý úshin qajet. Atalǵan stansalardyń jalpy jyldyq kómirge suranysy shamamen 6 mln tonnany quraıdy. Jospardyń júzege asyrylýy jańa kómir generatsııasy úshin senimdi negiz qalyptastyryp, Shyǵys Qazaqstan men Abaı oblysynyń energetıkalyq qaýipsizdigin uzaqmerzimge qamtamasyz etedi, - dep túsindirdi vedomstvodan.
Kásipodaqtar federatsııasynyń tóraǵasy Satybaldy Dáýletalınniń paıymynsha, energetıkalyq qaýipsizdik jáne kómir generatsııasy — turaqtylyq, jumys oryndary jáne óńirlerdiń bolashaǵy týraly másele.
- Prezıdenttiń energetıkalyq ózin-ózi qamtamasyz etýdi nyǵaıtý jáne kómir generatsııasyn strategııalyq baǵyt retinde damytý qajettiligi týraly ustanymyn qoldaımyz. Qazaqstan úshin bul ulttyq tózimdilik máselesi. Senimdi energııasyz ónerkásip te, jańa óndirister de, tsıfrlyq ekonomıka da, ómir súrý sapasy da bolmaıdy. Eger kómir strategııalyq aktıv bolsa, demek ol aqylmen paıdalanylýy kerek. Zamanaýı ekologııalyq sheshimdermen, zııandy shyǵaryndylardy azaıtýmen jáne óndiristik qýattardy jańartýǵa naqty ınvestıtsııalar salýmen súıemeldenýi tıis, - dedi federatsııa basshysy.