Kommýnaldyq-turmystyq kómirdiń bırjalyq saýda-sattyǵy deldaldardy qysqartady

Básekelestikti qorǵaý jáne damytý agenttigi janyndaǵy Bırjalyq komıtettiń 9-otyrysynda Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Ákimshiligi Basshysynyń orynbasary Tımýr Súleımenovtiń 2021 jylǵy 24 aqpandaǵy keńeste bergen tapsyrmalaryn oryndaý sheńberinde tikeleı óńirlik operatorlarǵa halyqtyń muqtajy úshin kommýnaldyq-turmystyq kómirmen bırjalyq saýda-sattyqty uıymdastyrý máseleleri qaraldy.

Otyrysqa Bırjalyq komıtet múshelerinen, kómir razrezderiniń, taý-ken óndirý jáne taý-ken metallýrgııa kásiporyndarynyń respýblıkalyq qaýymdastyǵynyń ókilderinen basqa, kómirdi saýda-sattyqta satyp alýǵa ruqsat alǵan Qazaqstannyń barlyq oblystarynan óńirlik operatorlar qatysty. Kommýnaldyq-turmystyq kómirmen bırjalyq saýda-sattyqty bastaý mamyr aıynyń sońynda josparlanǵan, onyń negizgi maqsaty – artyq deldaldardy azaıtý esebinen halyq úshin kómirdiń túpkilikti qunyn tómendetý.

QR BQDA tóraǵasynyń orynbasary Bolat Sámbetovtyń derekteri boıynsha, aǵymdaǵy jylǵy 9 sáýirde Bırjalyq komıtettiń hattamasymen kommýnaldyq-turmystyq kómirdi taýar bırjalary arqyly ótkizý boıynsha usynymdar (sektsııalyq qaǵıdalar) bekitildi. Osy qaǵıdalarǵa sáıkes jer qoınaýyn paıdalanýǵa arnalǵan kelisimshartqa sáıkes kómir óndirýdi júzege asyratyn kómir óndirýshiler (kómir razrezderi, kómir shahtalary) ne olardyń saýda ókilderi satýshylar bolyp, al - jergilikti atqarýshy organdar bergen aqparattyń negizinde taýar bırjasynyń akkredıtteýin alǵan naryq sýbektileri, menshik quqyǵynda nemese ózge de zańdy negizderde temirjol tuıyǵy bar, tehnıkalyq jaraqtandyrylǵan (tarazy tehnıkasy, tıeý-túsirý kóligi jáne t.b.) jáne kómirdi saqtaý men tıep-jóneltý jáne halyqqa jeke paıdalaný úshin ótkizý múmkindigi bar kóterme saýdada jetkizýshiler nemese bólshek saýdada satýshylar satyp alýshylar bolyp aıqyndaldy.

Respýblıka boıynsha óńirlik operatorlardyń qalyptastyrylǵan tizbesi 99% gazdandyrylatyn úsh óńirdi (Atyraý, Batys Qazaqstan jáne Mańǵystaý oblystary) qospaǵanda, 174 zańdy tulǵany (187 tuıyqqa) qamtıdy. Qalyptastyrylǵan óńirlik operatorlardyń tizbesi barlyq taýar bırjalarynyń nazaryna jetkizildi.

Sektsııalyq qaǵıdalarǵa sáıkes satýshy monopolııaǵa qarsy organǵa kelesi óndiristik jylǵa arnalǵan kommýnaldyq-turmystyq kómirdi ishki naryqqa jetkizýdiń aı saıynǵy josparyn usynady, onyń negizinde taýar bırjasynda ótkizýge jatatyn bırjalyq taýardyń kólemi retinde aı saıynǵy bóliniste jetkiziletin taýardyń jalpy jyldyq kóleminiń 10% mólsherindegi tirkelgen úlesi aıqyndalady.

IIDM-niń derekteri boıynsha, kommýnaldyq-turmystyq kómirdi jetkizýdiń qalyptastyrylǵan josparyna sáıkes 2020-2021 jyldar kezeńinde kommýnaldyq-turmystyq qajettilikter men turǵyndar úshin kómir ónimine qajettilik shamamen 10 mln tonnany, onyń ishinde kommýnaldyq-turmystyq sektorǵa - shamamen 2,8 mln tonnany, halyqqa - 7,2 mln tonnany quraıdy.

SIM ishki saýda departamenti dırektorynyń orynbasary Danııar Júnis bırjalyq taýarlardyń tizbesine ózgerister engizý protsesi týraly habarlady. Onyń aıtýynsha, qazirgi kezde eń tómengi partııany joıý jáne taýar bırjasy arqyly 10% kóleminde satylýy tıis kommýnaldyq-turmystyq kómirdiń eń tómengi úlesin belgileý jáne osy norma qoldanylatyn tulǵalar sanatyn bekitý bóliginde jumys júrgizilip jatyr. Sondaı-aq taýar bırjalary arqyly kommýnaldyq-turmystyq kómirdi satý jónindegi sektsııalyq qaǵıdalardy bekitý bóliginde bırjalyq saýdanyń úlgilik qaǵıdalaryna ózgerister engizý boıynsha jumys júrgiziledi. Aǵymdaǵy jylǵy 12 sáýirde ulgilik qaǵıdalardyń jobasy NQA portalynda ornalastyryldy jáne taıaý arada memlekettik organdarǵa kelisýge jiberiletin bolady.

Kommýnaldyq-turmystyq kómirdi bolashaq satyp alýshylar, óńirlik operatorlar tarapynan satyp alý rásimine, kólemderine, eń tómengi partııalarǵa jáne tıeý kezeńderine qatysty kóptegen máseleler aıtyldy. Bul kólemdi kim anyqtaıdy? Aı saıyn saýda-sattyqqa qatysý kerek pe? Óńirge kóbirek satyp alýǵa bola ma? Eger jazda kómir qajet bolmasa, ony satyp alý kerek pe? Bırjadaǵy ótinim qansha ýaqyt qaralady? Barlyq suraqtarǵa jaýaptar berildi. Sondaı-aq Bolat Sámbetov Bırjalyq komıtet tarapynan óńirlik operatorlarǵa bırjadaǵy tirkeý men saýda-sattyqtyń bastapqy kezeńinde kómek kórsetýge ýáde berdi.

- Kommýnaldyq-turmystyq kómirmen bırjalyq saýda-sattyqtyń bastalýymen biz kóptegen máselelerdi sheshemiz: ónimsiz deldaldar ketedi, kómir razrezderi kólemderde belgili bir kepildikter alady, al óńirlik operatorlar - kómirdi shaǵyn partııalarmen tikeleı óndirýshilerden nemese olardyń saýda ókilderinen satyp alý múmkindigine ıe bolady, - dep atap ótti BQDA tóraǵasy Serik Jumanǵarın. - Saýda-sattyqta kómir baǵasyn tikeleı kómir razrezi qalyptastyratyn bolady, bul óte tıimdi usynys. Alypsatarlyqtyń bolmaýy úshin kómirdi jetkizý bazalary boıynsha bólý máselesin pysyqtaý mańyzdy.

Sondaı-aq Bırjalyq komıtettiń otyrysynda Rail Commerce, marketpleıs vagondarynyń elektrondyq saýda alańy tanystyryldy, onda vagondardyń menshik ıeleri men operatorlary kómir tasymaldaýǵa ózderiniń jyljymaly quramyn usynady, al júk jóneltýshiler nemese júk bazasynyń ıeleri vagondarǵa ótinimderdi resimdeı jáne bolashaq kezeńder sheńberinde júkterdi jóneltýdi júzege asyra alady. Bul alań sondaı-aq vagondarǵa tapsyrys berý kezinde deldaldardyń sanyn qysqartýǵa jáne jóneltýdi bir aı buryn josparlaýǵa múmkindik beredi.