Komandır óziniń qaramaǵyndaǵy áskerıler úshin úlgi bolýǵa tıis - polkovnık
ASTANA. KAZINFORM – 19 qańtar – Qarýly Kúshterdiń, basqa da áskerler men áskerı quralymdardyń tárbıe qurylymdary ofıtserleriniń kásibı merekesi. Osy ataýly kún qarsańynda QR QK Qurlyq áskerleri bas qolbasshysynyń orynbasary, polkovnık Arynǵalı Qurmanǵalıuly Aqyshevpen suhbattasyp, búgingi áskerdegi tárbıe jumysynyń mazmuny, jas sarbazdardy qalyptastyrýdaǵy tárbıeleýshi ofıtserlerdiń róli týraly áńgime qurdyq.
– Arynǵalı Qurmanǵalıuly eń aldymen Sizdi kásibı merekeńizben shyn júrekten quttyqtaımyz! Qyzmettińizge sáttilik tileımiz! Qurlyq áskerlerindegi áskerı qyzmetshilerdi daıarlaý júıesinde tárbıelik qurylymdardyń róline toqtalsańyz.
– Qurlyq áskerlerindegi tárbıelik qurylymdar – áskerı daıyndyq júıesiniń ajyramas bóligi. Olar tek áskerı tártipti qamtamasyz etip qana qoımaı, jeke quramda Otanǵa adaldyqty, áskerı antqa berik bolýdy, zańǵa jáne adamgershilik qundylyqtarǵa qurmetti qalyptastyrady. Tárbıelik jumys áskerı qyzmetshiniń moraldyq-psıhologııalyq turaqtylyǵyn arttyryp, kez kelgen jaǵdaıda jaýapty sheshim qabyldaı alatyn tulǵa retinde qalyptasýyna yqpal etedi.
Búginde tárbıe jáne ıdeologııalyq jumystyń barlyq baǵyttarynda jumys isteý úshin jetkilikti tıimdi tetik jasalǵan. Memlekettik-quqyqtyq daıyndyq, úgit-nasıhat jumystary, aqparattandyrý sııaqty dástúrli jumys túrlerimen qatar jeke qurammen jumystyń jańa túrleri engizilip jatyr. Biz áskerı qyzmettiń sapasyn arttyrýǵa, ıaǵnı eldiń qorǵanys qabiletin nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan kóptegen is-sharalar ótkizemiz. Áskerı ujymdarda bolyp jatqan protsesterdi únemi zerdeleımiz, áskerı qyzmetshilerdiń barlyq sanattaryna jasyryn saýalnama júrgizemiz. Toqsan saıyn mundaı saýalnamalar áskerı qyzmetshilerdiń 100 paıyzyn qamtıdy. Anyqtalǵan problemalar tıisti laýazymdy adamdarǵa jetkiziledi jáne birinshi kezektegi tártippen sheshiledi.
2025 jyl boıy «Zań jáne tártip», «Ómirdi qorǵaý», «Áskerı bólimderde oqıǵalar men quqyq buzýshylyqtardyń núktelik aldyn alý ádistemesi» baǵdarlamasy sheńberinde sharalar, áskerı-patrıottyq tárbıe berý, áskerı qyzmettiń bedeli men tartymdylyǵyn arttyrý máseleleri dáıekti iske asyryldy.
Sondaı-aq, 2025 jyl boıy Qurlyq áskerlerinde ardagerler uıymdarymen birigip, ásker jasyna deıingi jastarmen áskerı-patrıottyq jumys tıimdi júrgizilgenin atap ótý qajet. Olarmen «Ashyq esik kúnderi» (500-den astam is-sharalar), «Armııa analar kózimen», «Erlik sabaǵy» (1500-den astam), «Telekópir» jáne basqa da is-sharalar jıi uıymdastyryldy.
– Qazirgi zamanǵy ásker jaǵdaıynda tárbıeshiler qandaı negizgi qıyndyqtarǵa tap bolyp otyr?
– Búgingi tańda tárbıeshiler qoǵamdaǵy ózgeristermen qatar keletin jańa syn-qaterlerge kezigedi. Aqparattyq keńistiktiń keńeıýi, áleýmettik jelilerdiń yqpaly, jastardyń dúnıetanymyndaǵy alýan túrli kózqarastar – osynyń barlyǵy tárbıelik jumystyń tásilderin jańartýdy talap etedi. Sonymen qatar, jas sarbazdardyń azamattyq ortadan áskerı ortaǵa beıimdelýi de erekshe nazardy qajet etedi.
– Áskerı tártip pen tárbıeni qalyptastyrýda qandaı zamanaýı ádister qoldanylyp jatyr, naqtylaı ótseńiz?
– Qazirgi tańda ınteraktıvti oqytý, psıhologııalyq trenıngter, toptyq jumystar, naqty jaǵdaılardy taldaý sııaqty zamanaýı ádister keńinen qoldanylyp jatyr. Sonymen birge, áskerı qyzmetshilermen jeke jumys júrgizý, tálimgerlik ınstıtýtyn damytý, ofıtser men sarbaz arasyndaǵy ashyq dıalogqa basymdyq beriledi. Bul ádister senimge negizdelgen tártipti qalyptastyrýǵa múmkindik beredi.
– Áskerdegi álimjettik nemese «dedovşına» máselesine kózqarasyńyz qandaı? Ony joıý múmkin be?
– Álimjettik – Qarýly Kúshter úshin múldem jol berilmeıtin qubylys. Búginde Qarýly Kúshterde mundaı keleńsiz jaǵdaılardyń aldyn alý úshin júıeli sharalar qabyldanyp jatyr.
Sońǵy jyldary Qarýly Kúshterinde áskerı qyzmetti uıymdastyrý men baqylaý túbegeıli ózgerdi. Ofıtserlik jáne serjanttyq quram jeke qurammen kúndelikti jumys júrgizedi, moraldyq-psıhologııalyq ahýal turaqty baqylaýda ustaıdy. Sonymen qatar, ishki tártip pen zańdylyqty qamtamasyz etetin mehanızmder bar. Bul júıe álimjettiktiń kez kelgen kórinisine jol bermeıdi. Qazirgi ásker – ashyq ári baqylaýdaǵy qurylym. Árbir sarbazdyń quqyǵy qorǵalǵan, al kez kelgen zańsyz áreket birden anyqtalady. Jas sarbazdardyń áskerı ortaǵa beıimdelýine erekshe kóńil bólinedi. Olar tárbıeshi ofıtserlerdiń, psıhologtardyń jáne komandırlerdiń turaqty baqylaýynda bolady. Basty maqsat – sarbazdyń ózin qaýipsiz, senimdi sezinýi jáne áskerı qyzmetke tolyqqandy beıimdelýi.
Qoǵam da, ata-analar da bir nárseni bilse deımin: búgingi Qazaqstan Qarýly Kúshteri – tártipke, zańdylyqqa jáne adam ómirine degen jaýapkershilikke negizdelgen ásker. Ata-analarǵa aıtarym ásker naǵyz abyroı men jaýapkershilik mektebi.
– Onyń aldyn alý úshin qandaı sharalar júzege asyrylyp otyr?
– Aldyn alý maqsatynda ofıtserlik baqylaý kúsheıtildi, táýlik boıǵy keri baılanys arnalary jumys isteıdi, psıhologtar men tárbıeshilerdiń qatysýymen turaqty monıtorıng júrgiziledi. Sonymen qatar, quqyqtyq saýattylyqty arttyrý, jas sarbazdardyń ata-analarymen baılanys ornatý da mańyzdy ról atqarady.
– Bul tusta áskerılerdiń psıhologııalyq daıyndyqqa erekshe mán berilý qajet sııaqty, jas sarbazdardyń senimdiligin arttyrý úshin qandaı tásilder qoldanylady?
– Eń aldymen, árbir sarbazdyń jeke psıhologııalyq ereksheligi eskeriledi. Ofıtserler jas sarbazben ashyq áńgime júrgizip, onyń ishki alańdaýshylyǵyn anyqtaýǵa tyrysady. Toptyq trenıngter, senimdi qarym-qatynas ornatýǵa baǵyttalǵan jattyǵýlar, jetistikti ýaqytyly atap ótý – senimdilikti qalyptastyrýdyń tıimdi tásilderi.
Tutastaı alǵanda, Qurlyq áskerleriniń áskerlerinde ıdeologııalyq jumysty uıymdastyrý júıeli bolyp qala beredi jáne jeke quramnyń moraldyq-psıhologııalyq turaqtylyǵyn nyǵaıtýǵa jáne keleńsiz kórinisterge jol bermeýge baǵyttalǵan jáne mindetterdi maqsaty boıynsha sapaly sheshýge múmkindik beredi. Psıhologııalyq jumys bólimi áskerı qyzmetshilermen 30 000-nan astam profılaktıkalyq áńgimelesý ótkizdi, 28 000-nan astam áskerı qyzmetshi túrli ádistemelerdi qoldana otyryp, psıhologııalyq tekserýden ótti.
– Áskerdegi birlik pen komandalyq rýhty kúsheıtý úshin qandaı qosymsha is-sharalar engizilip jatyr?
– Bul baǵytta sporttyq jarystar, áskerı-patrıottyq is-sharalar, birlesken dalalyq sabaqtar, mádenı jáne tanymdyq kezdesýler uıymdastyrylady.
– Jastar men tájirıbeli áskerı qyzmetshiler arasyndaǵy túsinispeýshilikterdiń aldyn alý qalaı júzege asady?
– Mundaı jaǵdaılarda ashyq áńgime ótkiziledi. Sondaı-aq ortaq mindetterdi túsindirý, tájirıbeli áskerı qyzmetshilerdi tálimger retinde bekitý – tıimdi ádisterdiń biri.
Qazirgi tańda bolashaq kóshbasshylar men komandırlerdi daıarlaýdaǵy áskerı tárbıeshilerdiń róli armııalyq tárbıe júıesindegi eń mańyzdy jáne kóp qyrly. Tárbıeshiler áskerı qyzmetshilerdi qajetti kásibı daǵdylarǵa úıretip qana qoımaı, tabysty qolbasshylyq pen kóshbasshylyq úshin negiz bolatyn tulǵalyq qasıetterdi qalyptastyrýda negizgi ról atqarady.
Komandır óziniń qaramaǵyndaǵy áskerıler úshin úlgi bolýǵa tıis jáne tárbıeshiler bolashaq kóshbasshylardyń ózin-ózi baqylaýyn, tózimdiligi men tártibin damytýda mańyzdy ról atqarady. Bul komandırge qıyn sátterde durys sheshim qabyldaýǵa ǵana emes, ujymda senim men qurmet atmosferasyn qalyptastyra otyryp, jeke quramnyń moraldyq rýhyn saqtaýǵa kómektesetin mańyzdy aspektiler.
Komandır - bul tek strateg ǵana emes, sonymen qatar óz baǵynystylaryn qoldap, yntalandyrýy tıis psıholog. Tárbıeshiler bolashaq komandırlerdiń jeke qurammen ózara is-qımyl daǵdylaryn qalyptastyrýda, ujymdaǵy jumystyń psıhologııalyq aspektilerin túsinýde, qıyndyqtar jaǵdaıynda joǵary moraldyq rýhty saqtaı bilýde mańyzdy ról atqarady. Olar komandırlerdi qatań jáne talap etýshi bolýǵa ǵana emes, sondaı-aq óz baǵynystylarynyń ál-aýqatyna qamqorlyq jasaýǵa, olardy qıyn sátterde qoldaýǵa úıretedi.
Bolashaq komandır óziniń baǵynystylary úshin moraldyq úlgi bolýǵa tıis jáne áskerı tárbıeshiler osy qundylyqtardy qalyptastyrýda mańyzdy ról atqarady. Tárbıeshiler bolashaq kóshbasshylarda adaldyq, ádeptilik, ádildik jáne adam qadir-qasıetin qurmetteý sııaqty qasıetterdi damytýǵa kómektesedi. Bul qundylyqtar kóshbasshylyqtyń negizine aınalyp, baǵynystylarǵa degen senimdi nyǵaıtady.
– Suhbatymyzdy qorytyndylasaq, tárbıeleýshi ofıtserlerdiń bolashaqta róli qalaı ózgerýi múmkin dep oılaısyz?
– Aldaǵy ýaqytta tárbıeleýshi ofıtserler tek tártipti baqylaýshy emes, kóshbasshy, psıholog jáne tálimger rólin qatar atqaratyn bolady. Zamanaýı tehnologııalar men jańa áskerı mádenıet jaǵdaıynda olardyń basty mıssııasy – kásibı, oılaı alatyn, moraldyq turǵydan berik áskerı qyzmetshini qalyptastyrý.
Qazirgi zamanǵy armııa jaǵdaıynda tárbıeshiler ıkemdilikti, kásibılikti jáne jeke adamnyń psıhologııasyn tereń túsinýdi talap etetin birqatar eleýli syn-qaterlerge tap bolady.
Áskerge túsetin jastar jıi kúızelis, alańdaýshylyq, ómirdiń jańa yrǵaǵyna beıimdelý, otbasynan jáne týystarynan alshaqtaý sııaqty psıhoemotsııalyq qıyndyqtarǵa tap bolady. Tárbıeshiler sarbazdardyń jeke basynyń turaqtylyǵyn saqtaı bilýi, olarǵa osy problemalardy eńserýge kómektesýi, sondaı-aq depressııaǵa, jalǵyzdyqqa jáne basqa da psıhologııalyq jaǵdaılarǵa baılanysty máselelerdi sheshýi tıis.
Qazirgi kezde jastar ýájdeý problemalarymen jıi kezdesedi, bul tártipke jáne qyzmettik protseske tartý protsesin qıyndatady. Kóptegen áskerge shaqyrylýshylar armııanyń mańyzyn jáne ondaǵy óz rólin túsinbeýi múmkin. Bul áskerı qyzmetshilerdiń sanaly jáne jaýapty ustanymyn qalyptastyrý protsesinde tárbıeshiler úshin qıyndyqtar týǵyzady. Soldattardy olardyń qyzmetiniń mańyzdylyǵyn jáne tártiptiń mańyzdylyǵyn túsinýge kómektese otyryp, yntalandyrýdy úırený mańyzdy. Bul – Qarýly Kúshterdiń turaqtylyǵy men senimdiliginiń negizi.